Năm 2011 có thể coi là năm bùng nổ các vụ scandal trong nghệ thuật biểu diễn (NTBD). Báo ngày, báo tuần, báo tháng, đặc biệt là báo mạng dày đặc thông tin về những cái “lạ”, cái “độc”, cái gây sốc của nghệ sĩ trong lĩnh vực NTBD. Và trớ trêu thay, chỉ bằng vài chiêu như vậy, chàng ca sĩ nọ, cô diễn viên kia từ vô danh tiểu tốt bỗng trở nên nổi tiếng. Thế nên một số nghệ sĩ bất tài đã cố tình gây ra scandal để tạo sự nổi tiếng cho mình theo tiêu chí “không thảm họa bất thành nổi tiếng”.
“Thảm họa” - Mảnh đất màu mỡ
Vài năm gần đây, dư luận xã hội đã gióng lên những hồi chuông báo động về hiện tượng không đẹp mắt trong NTBD mà người ta thường gọi là thảm họa. Thôi thì đủ cả, thảm họa phim Việt, thảm họa nhạc Việt, thảm họa thời trang Việt…, thậm chí có người còn cho rằng đây là “thời đỉnh cao của thảm họa” khi dẫn ra những sản phẩm nghệ thuật phản văn hóa, phản cảm nhưng vẫn ngang nhiên xuất hiện trên sân khấu, gây tác hại đối với xã hội, đặc biệt là giới trẻ.
Rất nhiều thảm họa là do cố tình nhằm tạo ra cú hích để mau chóng nổi tiếng, một số người cố tình vi phạm những qui chuẩn thẩm mỹ về thời trang, về cách diễn gây sốc. Nhiều người cố tình tìm đến những thứ “nhạc chợ” để tạo scandal. Công chúng thì không quan tâm đó là sự cố hay hữu ý, chỉ biết rằng đó luôn là đề tài nóng được đưa ra bàn luận trong các cuộc trà dư tửu hậu, vô hình trung, ý đồ đánh bóng tên tuổi của ca sĩ đã thành công. Câu khách đã trở thành mục tiêu của giới showbiz. Dường như sự phản cảm không còn là vấn đề đáng bàn mà doanh thu mới là mục đích tối ưu. Vì thế, chuyện phòng the tế nhị và kín đáo xưa nay thì bây giờ công khai được phô diễn trong các yếu tố sex, lộ hàng, khoe hàng.
Các sàn diễn thời trang, các cuộc thi hoa hậu, người đẹp dần từng bước có yếu tố nước ngoài kéo theo các nghệ sĩ, người mẫu làm xáo trộn nếp sống thuần phong mỹ tục của người Việt bao năm qua. Sân khấu ca nhạc tràn ngập pop, rock, nhạc trẻ, nhạc sến, sân khấu của múa cổ điển, dân gian nhường chỗ cho các vũ điệu hiện đại, sôi nổi và kích động. Nghệ thuật sân khấu thì bị lấn át bởi tấu hài, hài kịch, kịch kinh dị, ma quỉ… chắp vá, vay mượn từ kịch bản nước ngoài, chủ đề xa rời cuộc sống, vô thưởng vô phạt nhạt nhẽo. Dòng thị hiếu nghệ thuật thương mại đang soán ngôi.
Thế nhưng, chính những biểu hiện phản cảm trong hoạt động giải trí, trong NTBD lại đang là đề tài phong phú để truyền thông khai thác. Thay vì đi tìm cái hay, cái đẹp, người ta lại đổ xô đi săn cái “lạ”, cái “độc”. Điều này dẫn đến một thực trạng là những giá trị nghệ thuật đích thực bị coi nhẹ, lãng quên, thay vào đó là sự tung hô những cái lạ mắt tức thời. Truyền thông đã biến mình thành tác nhân làm đảo lộn chuẩn giá trị thẩm mỹ trong NTBD. Những câu chuyện hậu trường vô bổ và những tình tiết đời tư của người nổi tiếng được đưa lên mặt báo.
Rồi chuyện ca sĩ này diện đồ trong suốt, hở trên lộ dưới, ca sĩ nọ khoe ngực khủng, chiếc quần ren hớ hênh của cô ca sĩ kia…, la liệt các bài như vậy trên nhiều bài báo đã phần nào lý giải vì sao ăn mặc phản cảm lại khiến “sao” được nhắc tới nhiều, vì sao ca sĩ trẻ lại chẳng buồn ganh đua nhau giọng ca mà chỉ đua nhau diện đồ gây sốc. Sự câu khách quá đà này đã làm biến dạng chuẩn giá trị thẩm mỹ. Cái hay, cái đẹp phải nhường chỗ cho những cái lố lăng phản cảm. Chưa bao giờ thị trường giải trí loạn “sao” như hiện nay.
| Thời trang của Lý Nhã Kỳ và Jennifer Phạm liệu có thể còn hở hơn?! |
Trong cuộc hội thảo Nâng cao thẩm mỹ trong NTBD vừa được tổ chức cuối tháng 12/2011 tại TP. Hồ Chí Minh, chính nhà báo Tùng Sơn (báo Quân đội nhân dân) cũng phải thừa nhận truyền thông đang gián tiếp cổ súy cho những hành vi phản cảm trong NTBD. Theo ông Tùng Sơn, truyền thông đã, đang biến mình thành phương tiện và nạn nhân của hội chứng đám đông. Hội chứng này khiến truyền thông luôn chú ý đến chuyện “lộ hàng”, mặc phản cảm, phát ngôn gây sốc… để thu hút công chúng. Với những người biểu diễn và tổ chức, khi được sự tương tác tích cực của truyền thông, họ sẵn sàng tạo scandal để đánh bóng tên tuổi. Hai bên, kẻ tung người hứng đã tạo nên sự “ô nhiễm thẩm mỹ” trong môi trường NTBD.
“Thảm họa” đang treo lơ lửng và thách thức cơ quan quản lý
Thẩm mỹ là chức năng không thể thiếu của nghệ thuật, nhưng xác định chuẩn mực như thế nào là điều cực khó bởi cái đẹp nói riêng và phạm trù thẩm mỹ nói chung là phạm trù vận động. Chúng ta không thể áp dụng chuẩn mực thẩm mỹ cho mọi loại đối tượng mà nó có sự phân hóa thị hiếu sâu sắc. Các qui chế không rõ ràng, giẫm chân lên nhau chính là kẽ hở để có nhiều vi phạm và công tác quản lý Nhà nước thì gặp nhiều khó khăn. Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Thị Minh Châu đã đưa ra những dẫn chứng đầy tính thực tế. Theo bà Châu, gần đây, mấy vụ liên quan đến trang phục, bản quyền, hát nhép, cấp phép đã đẩy cơ quan quản lý các cấp vào thế bị động và chữa cháy bằng những giải pháp tình thế, bằng những qui định cấm đoán hoặc cho phép khi sự đã rồi.
| Ca sĩ Thu Minh biểu diễn trong chương trình “Âm nhạc và bước nhảy”, tại Sân khấu ca nhạc Lan Anh, TP HCM. (Ảnh minh họa) Ảnh: VGT |
Còn chuyện phục trang, không lẽ lại đưa ra những qui định nực cười váy áo “ngắn cỡ nào, mỏng mức nào, hở đến đâu” thì được phép. Hay chuyện hát nhép hẳn nhiên là vì tôn trọng khán giả, nhưng cũng vì tôn trọng khán giả mà đôi khi các nhà tổ chức vẫn phải sử dụng chiêu hát nhép để giảm thiểu sự cố trong truyền hình trực tiếp hoặc liveshow lớn. Không lẽ cứ ra luật cấm tiệt một cách cực đoan rồi lại được phép phá luật? Còn tình trạng “Sở nói có, Bộ nói không”, nay cấp phép, mai hủy phép sao, không lẽ cứ lờ đi những kẽ hở quản lý và nguy cơ lách luật, mặc kệ giới biểu diễn và công chúng chẳng biết đường nào mà lần.
Nhiều sự việc xảy ra gần đây thể hiện sự bất cập trong công tác quản lý làm mất đi lòng tin nơi công chúng: vấn đề cấp phép biểu diễn cho chương trình ca nhạc của ca sĩ Chế Linh, hay công tác hậu kiểm của các cơ quan quản lý, khi phúc khảo, Hội đồng thẩm định yêu cầu cắt sửa, nhưng khi biểu diễn không có cán bộ kiểm tra thì đâu vẫn hoàn đấy. Đó là kẽ hở để những chương trình biểu diễn kém chất lượng, trang phục hở hang của nghệ sĩ, người mẫu phơi ra trước mặt công chúng.
Phải có các qui định pháp luật, chế tài đối với những trường hợp vi phạm là điều mà ai cũng nghĩ vậy. Nhưng theo ông Vương Duy Biên – Cục trưởng Cục NTBD, việc quản lý với ngành NTBD phải làm liên tục và ý thức của người tham gia rất quan trọng, còn nếu đã cố tình thì rất khó thực hiện được triệt để. Luật chỉ có tác dụng đối với người ngay. Sắp tới, Cục NTBD sẽ ban hành Nghị định BDNT trong đó sẽ có những khoản phạt rất nặng đối với những vi phạm về hát nhép, ăn mặc phản cảm, cố tình “lộ hàng” để tạo scandal…, hình phạt cao nhất là cấm biểu diễn. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức của ngành văn hóa vì phải có đủ lực lượng kiểm tra, thu thập bằng chứng các buổi biểu diễn có vi phạm. Chưa kể yếu tố phản cảm, cũng theo ông Biên là không có qui định cụ thể mà chỉ căn cứ vào cảm nhận!
Để xảy ra những lộn xộn trong thời gian qua, có người cho rằng, những người quản lý NTBD liệu đã đủ tầm và có tâm? Vì thế, trong năm 2012 có đẩy lùi được thảm họa trong NTBD có lẽ còn là câu hỏi bỏ ngỏ.
Bài và ảnh: Lan Hương (SK&ĐS)
