Ngày nào cũng có một vụ ồn ào, tuần nào cũng có tổng kết những trò lố, những vụ scandal nhảm nhí xuất hiện trên báo, nhiều nhất là trên các báo, trang thông tin điện tử. Rộ lên những ngày gần đây là những phát ngôn “có một không hai”, quá mức thực dụng của “nữ hoàng nội y” Ngọc Trinh. Đáng tiếc, khi chỉ trích nghệ sĩ, ca sĩ thay nhau PR, tung tin đồn nhảm, làm trò…, nhiều tờ báo đã quên hay cố tình không chịu nhận ra rằng chính họ đang tiếp tay để những trò lố ấy đua nhau ra đời, đua nhau tới độc giả, để rồi làm lệch lạc cái nhìn của không ít độc giả. Câu hỏi: Đạo đức truyền thông cần được "giải phẫu"? của độc giả đang khiến những người làm báo có tự nhìn lại mình?
Nghệ sĩ, dĩ nhiên, luôn là đối tượng được giới truyền thông quan tâm, mọi sự kiện liên quan đến họ đều trở thành chất liệu thu hút được công chúng. Ðã có những nghệ sĩ được phát hiện và được nâng đỡ thành những tài năng lớn trên sân khấu, nhưng cũng có những người đã phải chịu đựng trong im lặng, cay đắng. Thậm chí đã có những cái chết xảy đến vì bút mực.
Hãy nhìn thẳng vào sự thật, một khi nền truyền thông thiếu đi chuẩn mực của nó, tự biến mình thành loại lá cải bệnh hoạn và luôn tìm cách chọc ngòi bút của mình vào từng chiếc cúc áo, từng khe cửa nhà... thì đó mới thật sự là một thảm họa của đại chúng. Rõ ràng cách hành xử của giới truyền thông mới thật sự là điều then chốt, quyết định mọi giá trị đẳng cấp văn hóa của mình đang sống. Ðó là lý do vì sao ở phương Tây, với nền báo chí lâu đời và rõ ràng về đẳng cấp, người ta chia rõ đâu là truyền thông chính thống, đâu chỉ là bản tạp tin lá cải. Ranh giới đó, ở Việt Nam, dường như đang bị xóa nhòa của thời toan tính thương mại vô đạo đức?
Ống kính của phóng viên đang đặt ở đâu?
Ða số các tin bài kiểu "lộ hàng", “khoe ngực khủng” hay đưa tin về các bộ phận trên cơ thể xuất hiện dày đặc thời gian qua là do sự “góp công” của các báo mạng, từ báo mạng mà ra. Báo mạng tận dụng tối đa sự nổi tiếng và cách đưa tin tạo sự tò mò và kích thích ham muốn của người đọc, tận dụng tối đa cách giật tít “nửa kín, nửa lộ” và tên bộ phận cơ thể để câu khách. Ðặc biệt tận dụng sự vô hạn về dung lượng để vô tư đăng tải hình ảnh “da thịt”, kích thích ham muốn của công chúng. Có cảm giác như báo mạng “lá cải” không bỏ sót scandal “cởi”, “lộ” của làng Showbit Việt ít tài lắm tật để câu độc giả.
Trách nhiệm của nhà báo ở đâu? Những hình ảnh do các diễn viên, ca sĩ “lộ hàng” đưa lên báo ngày càng nhiều khiến cho bạn đọc thật sự choáng. Nhan nhản tin, ảnh “da thịt” khiến nhiều người tự hỏi: Ðây có phải là sự cố vô tình của nhân vật, hay là chiêu đánh bóng tên tuổi. Cũng có người tự hỏi: Hay là tê-lê phóng viên chỉ chực chờ ở những điểm nóng để chụp cảnh “lộ hàng”? Hoặc là sự cấu kết giữa bộ phận người làm báo lá cải với người muốn nổi tiếng, muốn hâm nóng hay đánh bóng tên tuổi? Xét cho cùng, cái sự “lộ hàng” ấy có nổi tiếng, có um xùm, có thành “bầy đàn” và phong trào như hiện nay hay không, đầu tiên vẫn phải truy đến trách nhiệm của người đưa tin (nhà báo) và cơ quan kiểm duyệt thông tin (mà trực tiếp nhất là ban biên tập của tờ báo đó).
Người làm báo có quyền và trách nhiệm phải đưa thông tin chân thực đến công chúng, và bạn đọc thì luôn tin rằng thông tin của nhà báo luôn có giá trị và lợi ích, đã qua chọn lọc và tất nhiên là đáng đọc. Nhưng, không vì thế mà nhà báo và tòa soạn vận dụng máy móc cái sự “đưa tin chân thực” ấy để đánh đổi lòng tin của bạn đọc. Tất cả các tờ báo, khi đi vào hoạt động phải có tôn chỉ, mục đích đưa tin thì mới được cấp giấy phép hoạt động. Nhưng, nhìn hiện trạng báo mạng Việt Nam hiện nay thì có rất nhiều tờ đưa tin chẳng khác các diễn đàn, trang mạng xã hội (vô định hướng) là mấy. Nhà báo nên nhớ, những người muốn nổi tiếng thì sẵn sàng làm tất cả để nổi tiếng. Họ tận dụng tất cả sự “ngây thơ” của nhà báo để tung ra những bức ảnh nóng.
Làm báo lá cải cũng cần có đạo đức
Không thể phủ nhận khi sống trong một xã hội chấp nhận sự đa dạng thì cũng cần phải thừa nhận những thông tin giật gân, câu khách đang đáp ứng nhu cầu một bộ phận bạn đọc. Vấn đề là tại một số nước, những trang thông tin lá cải được “dán nhãn” rõ ràng như một cách nhắc bạn đọc “đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng”. Và điều này vẫn chưa được thực hiện tại Việt Nam nên sẽ vẫn còn những bạn đọc cảm thấy bị “ngộ độc” khi lỡ tay nhấp chuột...
Có thể thấy báo chính thống giống như “bữa ăn chính” còn báo lá cải là những món “quà ăn vặt.” Theo tâm lý tuổi tác, thường thì nữ giới và những người trẻ là những người thích ăn quà vặt hơn nhưng dần dần theo sự đi lên của tuổi tác, sự sâu sắc của nhận thức, người ta lại coi trọng và quay trở về với những bữa ăn chính. “Quà ăn vặt” là thú vui của nhiều người nhưng không thể để quà ăn vặt thay thế bữa ăn chính và thực tế quà ăn vặt cũng không thể thay thế được bữa ăn chính. Như vậy, “báo lá cải” vẫn có quyền được tồn tại, nhưng một nền báo chí muốn “khỏe mạnh,” chân chính, lâu dài và bền vững thì hoàn toàn phụ thuộc vào báo chính thống, phải xây dựng, phát huy dòng báo chính thống… bên cạnh đó cũng cần có những giới hạn nhất định đối với “báo lá cải.”
Dù muốn hay không thì “báo lá cải” sẽ vẫn tiếp tục tồn tại song song bên cạnh “báo chính thống.” Tuy nhiên, cần có sự kiểm soát về chất lượng và số lượng, không để báo lá cải tự do phát triển tràn lan, làm mất đi nét đẹp trong văn hóa đọc của công chúng.
Bản thân những người làm báo lá cải cũng không nên quá chạy theo lợi nhuận, đưa thêm quá nhiều những “phẩm màu,” “đường hóa học,” “chất kích thích”… độc hại vào “món quà ăn vặt” của mình để thu hút “khách” nhưng đồng thời cũng là đang đầu độc công chúng độc giả.
N.HUY (Công luận)