Lâu nay khá đông phụ nữ rất quyết liệt... né xa ánh nắng mặt trời. Từ sáng sớm đến chiều tối, khi ra đường phố nhiều phụ nữ mặc quần dài áo rộng với khẩu trang kín mít, kính đen to đùng, nón rộng vành, mang giày và vớ đủ bộ, nhất quyết không để một centimet nhỏ nhoi nào của làn da tiếp xúc với ánh nắng...
| Ảnh: Mai Vinh |
Thái độ “kỵ với ánh nắng mặt trời” quyết liệt như thế có hai lý do, một là sợ nắng làm đen da, hai là sợ ánh nắng mặt trời có tia cực tím gây ung thư da. Thật là oan cho... nắng!
Nâu giòn mới là “số dzách”
Nhiều người cho rằng đẹp là cứ phải... trắng bóc. Trong khi phụ nữ da trắng thì tìm mọi cách để da mình bớt trắng, họ quan niệm nước da rám nắng, nâu giòn mới là “số dzách”.
Ánh nắng chỉ có hại nếu ta phơi nắng khi trời nắng gắt, được quy định trong khoảng thời gian từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Thời gian còn lại, nhất là khoảng một hai giờ sau khi mặt trời mọc, ánh nắng còn dịu dàng sẽ làm nhiệm vụ đánh thức để làn da làm một việc thần kỳ là tổng hợp biến “tiền vitamin D” thành vitamin D - một loại chất bổ được cho là có nhiều tác dụng mới rất tốt.
Vì lẽ đó, vitamin D được xem là “của trời cho” vì được tạo ra nhờ phơi nắng. Điều đáng ngạc nhiên và rất đáng lo ngại là tình trạng thiếu vitamin D lại xảy ra ở ngay các nước nhiệt đới tràn ngập ánh nắng. Theo ước tính của các chuyên gia, 40-50% dân số trên thế giới thiếu vitamin D; nghiên cứu ở Thái Lan và Malaysia có khoảng 50% dân chúng thiếu “của trời cho” này. Còn ở nước ta chưa có nghiên cứu đánh giá chính thức, nhưng có thể ước đoán tỉ lệ dân số thiếu vitamin D khoảng 40%.
Thiếu vitamin D sẽ đưa đến bệnh còi xương ở trẻ em và bệnh nhuyễn xương ở người lớn. Vitamin D có tên khoa học là calciferol, được cung cấp từ thực phẩm có hai dạng: vitamin D2 hay ergocalciferol hiện diện trong thực vật (trong nấm men và một số loại nấm) và vitamin D3 hay cholecalciferol có trong động vật (nhiều nhất là dầu gan cá biển sâu). Vitamin D không chỉ là “của trời cho” ở các loài động vật mà còn ở một số loài thực vật.
Một số loại nấm, đặc biệt là vi nấm như nấm men (yeast) chứa sẵn hợp chất esgosterol biến thành ergocalciferol tức vitamin D2. Còn đối với con người, ở vùng thượng bì của da có chứa hợp chất 7-dehydrocholesterol cũng được xem là tiền vitamin D. Khi có tia cực tím (đặc biệt là UVB có bước sóng 290-325nm) chiếu vào da sẽ biến tiền vitamin D thành cholecalciferol tức vitamin D3.
Chỉ cần 10 phút mỗi ngày!
Từ khá lâu người ta đã biết cách phòng và trị bệnh thiếu vitamin D. Vào năm 1865, bác sĩ Armand Trousseau lần đầu tiên đề nghị dùng dầu gan cá và tiếp xúc với ánh nắng mặt trời để chống lại tình trạng thiếu vitamin D. Trước đó, đã có một nhà y học cho rằng có khả năng trị lành biểu hiện của thiếu vitamin D bằng cách phơi nắng.
Các nhà khoa học ghi nhận chỉ cần 10 phút để hai tay và khuôn mặt lộ ra dưới nắng mặt trời không gắt lắm là đủ để tổng hợp vitamin D với lượng cần thiết cho cả một ngày. Vitamin D sản xuất từ ánh nắng mặt trời nếu dư cơ thể ta không xài hết sẽ được dự trữ ở gan hoặc mô mỡ để sử dụng dần. Ngoài ra, vitamin D còn được cung cấp từ thực phẩm như dầu gan cá, mỡ cá (cá hồi, cá trích, cá mòi...), lòng đỏ trứng, sữa... Ở một số nước thiếu ánh nắng mặt trời, vitamin D được bổ sung trong bánh mì, margarine (bơ làm từ dầu thực vật) để dân nước họ không thiếu chất dinh dưỡng này.
Rõ ràng là nếu ta ăn uống đầy đủ và cân bằng các dưỡng chất và chịu khó phơi nắng một ít trong ngày thì chẳng phải lo thiếu vitamin. Cần ghi nhận trẻ con nước ta rất dễ thiếu vitamin D. Ngay từ khi sơ sinh, trẻ rất cần được phơi nắng để có vitamin trời cho bởi sữa mẹ tuy có chứa vitamin D nhưng hàm lượng rất nghèo nàn. Còn có khá nhiều bà mẹ mới sinh theo hủ tục úm mình trong phòng kín chẳng dám ra nơi thoáng đãng, nói chi chịu khó cho con mình được phơi nắng.
Vai trò chính của vitamin D là tạo xương bằng cách duy trì lượng canxi và phôtpho có sẵn trong cơ thể để hóa xương. Nếu thiếu vitamin D sẽ thiếu chất khoáng cho xương và răng đưa đến còi xương, nhuyễn xương, loãng xương. Ngày nay, người ta còn phát hiện thêm một số tác dụng mới của vitamin D. Đó là tăng cường hệ miễn dịch, tức giúp nâng cao sức đề kháng của cơ thể chống lại các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là biệt hóa bạch cầu thành những tế bào có sức chiến đấu cao tiêu diệt mầm bệnh. Gần đây, một số nghiên cứu khoa học ghi nhận tình trạng thiếu vitamin D làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư, bệnh tim mạch, đái tháo đường...
Chính vì những lý lẽ trên, mong mọi người, nhất là chị em phụ nữ, hiểu được vai trò của vitamin D, đừng quá lo sợ nắng ăn đen da, đừng bỏ phí “của trời cho” quý giá này vì chính nó giúp ta sống khỏe hơn.
PGS.TS NGUYỄN HỮU ĐỨC (Đại học Y dược TP.HCM)Tuổi trẻ