Ngồi máy định thị mỏi quá, nhưng không được bỏ cuộc
|
Một cặp kính là bạn, dáng đi nhẫn nại mà liêu xiêu vì không nhìn rõ đường. Những chuyện dở khóc dở cười về đôi mắt và cặp kính mà chúng tôi ghi lại ở đây cho thấy chuyện "giàu đôi con mắt" liên quan đến cuộc sống còn rất dài của nhiều trẻ còn đang bị quên lãng.
Xâu hạt rồi lại xâu kim
Cháu Nguyễn Ngọc Huyền (huyện Ngọc Lặc, Thanh Hoá) ngay từ nhỏ đã bị lác do mắt nhược thị, định thị ngoại tâm, mẹ Huyền là giáo viên nên đưa con đi khám rất sớm. Nhưng không may, bác sĩ tư vấn là cứ để đến 7 - 8 tuổi mới cần đi mổ kéo lác. Trong khi đó, nhược thị càng được phát hiện sớm, điều trị và tập luyện sớm thì phục hồi thị lực càng cao.
Theo lời "bác sĩ", khi Huyền tới Bệnh viện (BV) mắt T.Ư, tập luyện tại Phòng tập nhược thị đã 4 tháng nhưng thị lực vẫn giậm chân ở dưới mức 1/10. Cuộc phẫu thuật chữa lác, thêm 2 - 3 tháng tập luyện, mọi nỗ lực của em, gia đình và bác sĩ chạy chữa đều vô vọng. Ngày em rời bệnh viện về quê, mẹ Huyền tuyệt vọng, không biết còn cơ hội nào cứu vãn được đôi mắt cho cô con gái xinh xắn với quãng đời còn quá dài ở phía trước!
Phòng tập nhược thị liên tục có thêm các bệnh nhân mới, những lúc cao điểm là dịp hè, căn phòng chật kín bệnh nhân. Những em bé mới 4 - 5 tuổi, lớn hơn 9 - 10 tuổi ở đây hơn hẳn tụi ở các nhà trẻ, trường mẫu giáo về tính kiên nhẫn và gọn gàng.
Để kích thích mắt, bác sĩ thường bịt một bên mắt thị lực tốt hơn, để mắt còn lại buộc phải hoạt động. Thay vì được nô đùa, nghịch ngợm, hát múa thì các trò chơi của chúng là ngồi cố định trước máy định thị 15 phút/lần, thư dãn bằng xâu hạt, xâu kim.
Có em bé khi nhập lớp, khóc mất cả tuần rồi mới thích nghi được với lớp học này. Cậu bé Hiếu mới 4 tuổi, bị lác trong, viễn thị, nhược thị, định thị ngoại tâm, đã có thâm niên tập luyện ở đây được 8 tháng. May mắn là kết quả tập luyện khả quan, thị lực bên mắt kém của Hiếu đã lên từ dưới 1/10 đã lên được 5/10. Hiếu đang chờ thị lực cả 2 bên mắt tương đương rồi sẽ được mổ lác.
Các cháu nhẫn nại với trò chơi xâu hạt.
Đeo kính chữa cận mà cũng như... không
Cháu Trần Hoài Thảo (12 tuổi) đến phòng khám Khúc xạ với một cặp kính màu đỏ sành điệu. Mẹ T dẫn cháu đến khám vì cháu bị cận 3 đi - ốp, gia đình đã mua kính đúng số bác sĩ kê đơn trước đó 5 - 6 tháng rồi, nhưng cháu không đeo.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Vân "bắt mạch" được bệnh không thích đeo kính xuất phát từ chính gọng kính thời trang của cháu. Khuôn mặt trẻ con không lọt thỏm với gọng kính dành cho người lớn nên kính lúc nào cũng trễ, đau sống mũi. Cứ vài phút lại phải ngừng tay, đẩy kính lên cho đúng tiêu cự mắt. Lâu dần, cháu đâm sợ chiếc kính đẹp, đi học mang kính trong cặp nhưng không bao giờ đeo, mặc dù nhìn trên bảng lờ mờ. Kính trễ gây lệch tâm kính dẫn đến hiện tượng quang sai, gây đau đầu, lóa mắt. Lời khuyên của bác sĩ đối với cháu Thảo là thay gọng kính thời trang bằng gọng kính cận thông thường để có một chiếc kính vừa với khuôn mặt cháu.
Cháu Trần Ngọc Mai (10 tuổi, ở Hưng Yên) lặn lội sang Hà Nội từ sớm để khám mắt, bởi cháu càng đeo kính cận, càng thấy nhức đầu. Kiểm tra lại kính, BS nhận thấy mắt kính của cháu đã bị lắp sai tâm kính. Cháu Mai kể lại đã đi khám mắt và mua kính tại một cơ sở kính thuốc tư nhân ở gần nhà, đeo được một thời gian, thỉnh thoảng mắt kính lại long ra. Vì cả hai lý do nên mấy lần Mai đã định vứt kính đi cho đỡ bực mình.
Theo BS Nguyễn Thanh Vân, ngày nào phòng khám cũng gặp các cháu bé cận thị nặng nhưng không thích đeo kính, thậm chí ghét kính. Nhiều cháu ở tỉnh xa đến khám bệnh trong tình trạng đã đeo kính mà như không, thậm chí kính còn làm tình trạng mắt trầm trọng hơn. Những đôi mắt kính bị lắp sai kỹ thuật, sai số... làm cho nhiều cháu bé đau đầu, nhức mắt. Không đeo kính hoặc đeo không đúng số cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cháu bé mất cơ hội điều trị phục hồi thị lực gây giảm thị lực vĩnh viễn ví dụ cháu bị viễn thị cao, lệch khúc xạ, cận thị cao gây ra nhược thị...
Luyện tập.
Ai "bắt" trẻ đeo kính sai?
Trẻ em có khả năng điều tiết lớn, nên phải kiểm tra thị lực bằng nhiều phương pháp kết hợp thì mới chẩn đoán chính xác. Nhiều em có thể nhìn xa tốt, nhưng nhìn gần kém. Khám tật khúc xạ trẻ em phải phối hợp cả khúc xạ chủ quan và khách quan, phải khám nhiều lần. Khám toàn diện mắt để phát hiện các bệnh phối hợp khác. Thậm chí, một số trường hợp phải siêu âm, đo nhãn áp, điện võng mạc và thị trường.
Tại BV Mắt T.Ư, sau khi đo thị lực bằng máy đo khúc xạ tự động - đo khúc xạ trong điều kiện nhìn gần, trên cơ sở đó, BS tiếp tục soi bóng đồng tử (có hoặc không nhỏ thuốc), thử kính (đo khúc xạ trong điều kiện nhìn xa) rồi mới đưa ra được con số cận của cháu bé chính xác.
Theo BS Thanh Vân, chỉ đơn cử một trường hợp, cháu bé đọc truyện, hoặc chơi điện tử lúc chờ khám khiến mắt cháu đang ở mức độ điều tiết cao, khi đo kết quả cũng không chính xác bằng cháu bé hoàn toàn nghỉ ngơi. Hơn nữa, một cháu bé bị tật khúc xạ, thường liên quan với những các bệnh ở giác mạc, đáy mắt, lác glocom bẩm sinh, thậm chí nhiều dị tật bẩm sinh. Vì vậy, khi đo mắt cho các cháu, phải là những người khám mắt trẻ em có kinh nghiệm.
Cách đây vài ngày, cháu Nguyễn Minh Q đến BV Mắt Sài Gòn - Hà Nội với cặp kính dày tới 7 điốp đeo đã tròn 2 năm. Kết quả kiểm tra mắt của BS ở đây làm bố mẹ cháu gần như sốc, bởi trên thực tế, kết quả đo khúc xạ khách quan của cháu cho thấy Q chỉ cận 2 điốp.
Theo BS Nguyễn Đăng Dũng - Giám đốc BV - đang tồn tại một xu hướng rất phi khoa học: "Có tới 70 - 80% trẻ em bị cận đang đeo kính nhẹ hơn số bị khúc xạ thật sự. Kê đơn kính cho bệnh nhân nhẹ hơn dường như là xu hướng tạo cảm giác an toàn của nhiều bác sĩ hiện nay. Nhưng thực ra không nên như vậy, bởi đeo kính đúng số mới thật sự đạt được hiệu quả chỉnh kính".
Chuyện của những người cắt kính, theo bà Hà Thị Vinh - Vụ Trang thiết bị và công trình y tế (Bộ Y tế): Chỉ có 20% người bán kính thuốc có kiến thức về y khoa chứ không hẳn là chuyên khoa mắt. Theo quy định, cơ sở quản lý kính thuốc như: Nhân viên các cơ sở kinh doanh kính thuốc phải tốt nghiệp trung cấp y tế và có kinh nghiệm từ 2 năm trở lên trong lĩnh vực chuyên khoa mắt... Trong 4 năm qua, có thêm khoảng 400 kỹ thuật viên được đào tạo, trong khi cả nước có tới 2.000 cửa hàng kính thuốc!
TS Nguyễn Đức Minh - Viện Chiến lược và chương trình giáo dục - Bộ GDĐT chia sẻ: "Tôi đã từng dự 2 lần khám mắt cho học sinh ở trường học. Học sinh xếp hàng dài ngoài sân, một bảng chữ cái được treo trong lớp học, cao hơn đầu trẻ cả mét. Cô giáo áng chừng khoảng cách bằng cách đếm gạch, chẳng cần quan tâm ánh sáng đủ, đều. Còn học sinh từ ngoài sân bước vào phòng, chưa kịp quen với ánh sáng thì cô giáo gọi lại đứng "bịt mắt" đo thị lực.
Với cách kiểm tra này, mỗi ngày có thể kiểm tra được từ 200 - 300 học sinh nhưng kết quả thì không thể chính xác. Việc khám qua loa, đại khái bởi những người không có chuyên môn khiến rất nhiều học sinh phải đeo kính oan, đeo kính khi không bị rối loạn tật khúc xạ hay đeo sai số. "Không ít học sinh, khi được cấp kính, dù miễn phí vẫn không chịu đeo vì số sai nên gây nhức, khó chịu mắt".
Theo BV Mắt T.Ư cho biết, cả nước có khoảng gần 4 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ cần kính. Tại Hà Nội và TPHCM có 70- 80% số trẻ được đáp ứng, nhưng cũng chỉ khoảng 50 - 60% trong đó được đeo kính đúng số. Chỉ sang Hải Phòng, những con số này đã sụt giảm khi có tới 70% trẻ có tật khúc xạ có kính, và chỉ 50% được chỉnh kính đúng số.
Xu hướng học sinh cận thị ngày càng gia tăng và trẻ hóa đã được khẳng định, nghĩa là nhu cầu chăm sóc mắt ở các em ngày càng lớn hơn. Nhưng sự đầu tư quá nghèo nàn, nếu không nói là bị bỏ trống cho chăm sóc mắt trẻ em, trong đó có tật khúc xạ trẻ em như hiện nay thì có thể sẽ có hàng triệu em bé không bao giờ có được tài sản "giàu đôi con mắt"... trong suốt cuộc đời mình.