Khi trẻ bước vào tuổi mới lớn, không chỉ bản thân trẻ, mà cả bố mẹ của trẻ cũng cảm thấy rất lạ lẫm, bỡ ngỡ khi nhìn thấy con cái "kỳ cục" trong các hành vi "lạ”. Ngược lại con cái lại thấy bố mẹ "kỳ cục" trong cách phản ứng, xử lý vấn đề của con.
Người "kỳ cục"
Tìm đến Trung tâm Tư vấn tâm lý và giáo dục trẻ (TP.HCM ), chị Trần Khánh Quyên, nhân viên ngành đường sắt, ngao ngán trút bầu tâm sự về cô con gái bỗng dưng dở chứng. Càng ngày, con chị càng tỏ ra... không phải là đứa con mà chị biết nữa. Một đứa trẻ mới còn ăn vụng bánh đấy, giờ lại sinh tật nhịn ăn, nghe lời bạn bè kiêng đủ thứ để giữ dáng. Chị muốn nhìn con cũng khó, huống chi nói chuyện. Con gái chị luôn quay đi chỗ khác khi bắt gặp ánh mắt của mẹ.
"16 tuổi mà nó vô cùng ngang bướng. Sáng nào nó cũng nằm lì trên giường, gọi khản cổ mới thức dậy. Lúc nào nó cũng vừa ăn sáng, vừa ngủ lơ mơ trong lúc tôi chở đến trường. Tôi càm ràm lo trễ giờ đi làm, là nó đòi mua xe đạp điện để tự đi học, "không làm phiền mẹ nữa". Tối nào nó cũng "bận" chat, trả lời điện thoại với bạn bè, đến khuya vẫn chưa học xong bài. Tôi dọa, sẽ không cho ở phòng riêng nữa, nó trả treo: "Nhà của ông bà nội mà”. Thứ bảy, chủ nhật, nó cũng không thèm đi chơi với bố mẹ và em trai, ngủ li bì đến trưa, ăn vội miếng cơm, rồi ngủ tiếp, tối lại đi gặp bạn bè... Bao nhiêu nỗi lo trong cuộc sống cộng lại cũng không bằng cái lo con hư hỏng. Chồng tôi còn chê tôi vụng về, không biết dạy con. Tôi hết la mắng, đến năn nỉ nó vẫn cứ vậy. Nó còn đi ra đi vào làu bàu: "Mẹ mới là người kỳ cục, chứ không phải con".
Ông Trần Kim Dũng cũng đang nhức đầu vì bị vợ nhắc nhở thường xuyên: "Anh lo mà dạy dỗ con, dạo này nó kỳ cục quá”. Cậu con trai 14 tuổi của ông giờ thường đi khỏi nhà mà không xin phép mẹ, cũng không nói rõ lý do. Nó đã cao gần bằng bố, tay chân lòng khòng. Ông cũng nhận ra: "Ở cùng nhà, mà tôi rất ít thấy con. Một buổi tối rất khuya, tôi khó ngủ, xuống bếp uống nước, ngang phòng con trai, thấy đèn vẫn sáng. Cửa mở, tôi bước vào và choáng khi thấy những hình ảnh "mát mẻ” trên máy tính. Tôi cố cười, làm ra vẻ bình thường, để con trai không bối rối, nhưng nó lặng thinh. Tôi đang cố gợi chuyện, chợt con tôi hỏi: "Bố có biết khi nào thì bạn gái đồng ý quan hệ tình dục không?". Tôi như bị hóc xương. Thằng bé vẫn không nhìn tôi. Tự nhiên, tôi phát cáu, quát con: "Giờ này con không đi ngủ, làm sao sáng mai đi học. Chuyện người lớn, con quan tâm làm gì”. Thằng bé tắt máy, như muốn... mời tôi ra khỏi phòng. Sau cuộc gặp gỡ ấy, con trai tôi như muốn lánh mặt tôi. Tôi biết mình đã bỏ lỡ một cơ hội để hiểu và chia sẻ với con. Có phải một cô gái nào đó đã khiến con tôi phải tìm hiểu chuyện của người lớn? Vợ tôi điều tra, vẫn chưa rõ kết quả, chỉ thấy con trai tôi hay buồn ngủ vào giờ học, mất tập trung, và ăn uống không đúng bữa. Vợ tôi lo lắng, càng theo hỏi, nó lại càng lầm lì”.
Cần thấu hiểu và giúp đỡ trẻ
Ở giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con sang người lớn, con cái muốn bố mẹ vẫn là bố mẹ, sau đó mới là người bạn. Phải đáp ứng được cả hai vai trò này, bố mẹ mới giúp con trẻ trải qua giai đoạn mới lớn một cách thành công.
Khi trẻ vào tuổi dậy thì, cả bố mẹ và con cái đều đối mặt với nhiều thách thức. Trẻ cần sự giãn rộng khoảng cách với bố mẹ để lớn lên. Trong khi bố mẹ phải duy trì được mối quan hệ với con cái để dìu dắt, định hướng con vào đời. Lúc này, trẻ mang trong mình hai con người: một đứa trẻ vừa muốn thoát khỏi vòng "cương tỏa" của mẹ lại vừa hào hứng muốn lao về phía trước như người trưởng thành. Với tâm trạng lộn xộn đó, trước hết, trẻ sẽ "sa thải" người quản lý của mình. Nhiều ông bố, bà mẹ cảm thấy hụt hẫng khi bị con "cắt hợp đồng" quản lý. Tiếp theo là trong nhà xuất hiện nhiều trận khẩu chiến giữa cha mẹ và con cái, khiến cả hai bỗng trở thành "người kỳ cục" trong mắt nhau.
Vì sao trẻ "kỳ cục"? Cụ thể như trong chuyện ngủ, kết quả nghiên cứu của giới tâm lý cho thấy, trẻ mới lớn có chu kỳ ngủ - thức rất khác với người trưởng thành. Sự thay đổi về sinh lý khiến các cô cậu mất cảm giác buồn ngủ sớm như khi còn là trẻ con. Trường ĐH Minnesota (Mỹ) đã tiến hành khảo sát 1.000 học sinh và nhận ra gần một nửa trẻ mới lớn thường thao thức đến tận 2 giờ sáng, và 20% ngủ gật trong giờ học. Trong suốt cuộc đời, vào lúc phải học hành nghiêm túc thì người ta lại thèm ngủ nhất. Dù các ông bố, bà mẹ đều đã trải qua giai đoạn này, nhưng họ lại chóng quên.
Tiến sĩ tâm lý - giáo dục Michael Riera (Mỹ), người phụ trách mảng trẻ vị thành niên trên kênh CBS và là người đồng tổ chức chương trình phát thanh Đối thoại gia đình, tác giả của nhiều cuốn sách nuôi dạy con, chia sẻ với các ông bố, bà mẹ vài phương pháp giúp con có giấc ngủ chất lượng:
* Tạo thói quen cho con đi ngủ và thức giấc vào một giờ nhất định. Khi đó, ngay cả khi không buồn ngủ, con cũng lên giường và thức dậy đúng giờ, dù cảm thấy mệt mỏi.
* Từ chiều tối cho đến đêm, tránh sử dụng những thứ có chất kích thích như cà phê, nước có ga, sôcôla.
* Dành khoảng 30 phút nghỉ ngơi trước khi ngủ: tắt tivi, máy vi tính...
* Nếu có điều kiện, tách biệt phòng học và phòng ngủ, không nên để con học bài trên giường và ngược lại.
* Để phòng tối khi ngủ.
* Thường xuyên tập thể dục.