Nỗi lo thực phẩm chứa hormone tăng trưởng

Theo trả lời chính thức của ông Nguyễn Công Khẩn - Cục trưởng Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm, sữa có hormone sinh dục chưa xuất hiện tại Việt Nam, nhưng nỗi lo của người nội trợ đâu chỉ dừng ở sữa… bởi không ít người vẫn xem chất kích thích tăng trưởng như một “thần dược” trong sản xuất, chăn nuôi và trồng trọt.

Mối nguy từ bữa ăn

Mặc dù  Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ra nhiều văn bản nghiêm cấm việc sử dụng các  loại thuốc, hormone kích thích  có tác dụng giúp cây trồng, vật nuôi lớn nhanh một cách bất thường, nhưng theo PGS-TS Dương Thanh Liêm, giảng viên Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM, một số chất kích thích tăng trưởng thuộc nhóm Beta Agonist (Ractopamine, Clenbuterol, Salbutamol) vẫn được lén lút sử dụng để trộn vào thức ăn gia súc. Lượng chất này tồn đọng trong thịt gia súc sẽ gây những nguy hại khôn lường cho người sử dụng.

Không thể nhận biết thịt không an toàn bằng mắt thường

Khi đặt câu hỏi: “Có hay không việc người sản xuất sử dụng chất kích thích tăng trưởng, giúp tôm, cá lớn nhanh hoặc có kích thước lớn hơn bình thường để thu hút khách hàng?”, một cán bộ Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản II cho rằng: “Không loại trừ những nhà sản xuất lén lút pha trộn thêm để thuyết phục người nuôi thủy sản. Bởi đến thời điểm này chưa có một nghiên cứu nào khẳng định những chất này có hại hay không đối với người sử dụng nên các cơ quan chức năng chưa chú ý. Cũng như thịt động vật, những chất kích thích tăng trưởng nếu có, chắc chắn sẽ có tồn dư trong cơ thể các loài thủy hải sản”.

Rau xanh, củ quả cũng không nằm ngoài “danh sách đen” sử dụng chất kích thích tăng trưởng. PGS-TS Huỳnh Thanh Hùng, Hiệu phó Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM và GS Nguyễn Quang Thạch, Viện Công nghệ sinh học (ĐH Nông Nghiệp) cùng chung ý kiến: Những loại cây trồng thường được các nhà nông sử dụng nhiều chất kích thích tăng trưởng nhất là rau xanh, rau ăn lá và một số loại cây ăn trái. GS Nguyễn Quang Thạch cho biết: “Hai loại chất kích thích được dùng phổ biến nhất trong trồng trọt thuộc nhóm Auxin và Giberellic. Đây là những chất nằm trong danh mục được phép sử dụng theo liều lượng nhất định, nhằm giúp cây tăng trưởng tốt, cho năng suất cao. Tuy nhiên, do tâm lý chạy theo lợi nhuận, không loại trừ những trường hợp lạm dụng các hóa chất này nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong gieo trồng”.

Trái cây cũng tiềm ẩn mối nguy chứa hormone tăng trưởng

Bên cạnh đó, một số chuyên gia ngành trồng trọt cũng tỏ thái độ lo ngại khả năng lén lút sử dụng hóa chất 2,4D trong trồng trọt. Đây là hóa chất vừa có tác dụng diệt cỏ, vừa  kích thích sự tăng trưởng của rau. Việc sử dụng hóa chất này rất khó kiểm soát và chỉ cần sử dụng với nồng độ rất thấp cũng vô cùng nguy hiểm với sức khỏe.

Những kẻ phá sức khỏe? 

Từ nhiều năm nay, các công trình nghiên cứu đều kết luận, những chất thuộc nhóm Beta Agonist như Clenbuterol và Salbutamol có tác dụng làm giãn phế quản, giãn cơ trơn cuống phổi, thường được dùng trong điều trị hen suyễn. Trong chăn nuôi, những chất này sẽ thúc đẩy quá trình phát triển cơ bắp, giúp gia súc tăng trọng rất nhanh, thịt nạc nhiều, mỡ rất ít. Nếu sử dụng những chất kích thích tăng trưởng này, một năm người nuôi có thể xuất chuồng đến bốn lứa heo thịt. Do tồn dư trong thịt, ngay cả khi nấu chín, các chất này cũng không bị mất đi. Ngoài ngộ độc cấp tính, các chất này sẽ làm rối loạn chức năng tim và phổi, khiến tim đập nhanh, huyết áp tăng, phù nề, liệt cơ, run cơ…

Không chỉ vậy, BS Đỗ Thị Ngọc Diệp - Phó giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM còn cho biết thêm: “Đã có những công trình nghiên cứu cho thấy việc sử dụng các chất kích thích tăng trưởng có cấu trúc giống estrogen một cách tùy tiện và quá liều, có thể sẽ dẫn đến sự kích thích hệ thống nội tiết, dẫn đến hiện tượng dậy thì sớm ở những trẻ sử dụng thường xuyên những sản phẩm này”.

Từng khám và điều trị cho nhiều trường hợp trẻ dậy thì sớm, TS-BS Nguyễn Thị Hoàn - Trưởng khoa Nội tiết chuyển hóa di truyền (BV Nhi Trung ương) không giấu sự lo lắng: “Hiện tượng dậy thì sớm ngày càng phổ biến ở trẻ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một yếu tố không thể bỏ qua là thực trạng báo động về nguồn thực phẩm. Các chất kích thích tăng trưởng đang bị lạm dụng và sử dụng một cách thiếu kiểm soát trong nông nghiệp rất có thể là một nguyên nhân gây ra hiện tượng dậy thì giả, dậy thì sớm”.

Nhìn rau xanh tươi nhưng có an toàn hay không thì người bán hàng
cũng… không biết

PGS-TS Huỳnh Thanh Hùng  cho rằng: “Các chất kích thích tăng trưởng trong trồng trọt sẽ tác động lên quá trình phân chia và gia tăng kích thước tế bào của các loại rau củ quả. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu sâu nào về những tác hại của lượng dư tồn các chất kích thích tăng trưởng trong trồng trọt đối với con người, nên tác hại đến đâu, tác hại như thế nào vẫn chưa được xác định”.

Hãy tự  bảo vệ mình!

Thật khó để phân biệt thực phẩm an toàn hay không an toàn bằng mắt thường. Quá trình kiểm tra, xét nghiệm để phát hiện việc sử dụng các chất kích thích tăng trưởng ở động thực vật hoặc thủy hải sản cũng không đơn giản và khá tốn kém. Thêm vào đó, dù đã có những quy định về việc sản xuất, nuôi trồng thực phẩm an toàn, nhưng việc kiểm tra vẫn chưa thật sự sát sao và cũng không có chế tài mạnh. Những đợt khảo sát, xét nghiệm thịt heo từ năm 2005 đến nay liên tục phát hiện những mẫu có chứa hàm lượng lớn các chất kích thích tăng trọng, nhưng chưa có trường hợp nào xử lý được do các mẫu thịt được lấy ngẫu nhiên từ chợ, không xác định được nguồn gốc.

Vì vậy, giải pháp tốt nhất hiện nay là tự bảo vệ mình. Khuyến cáo chung của những người có trách nhiệm là nên chọn mua thực phẩm ở những nơi uy tín, đảm bảo chất lượng. Với các loại rau củ, PGS-TS Huỳnh Thanh Hùng tư vấn: “Cần thận trọng trước những loại trái cây, củ quả… có kích thước to lớn, màu sắc khác thường, lớp vỏ ngoài no căng, bóng mượt, rau màu xanh đậm, lá to bất  thường. Rau củ quả có nhiều chất kích thích tăng trưởng thường rất nhanh hỏng, khó bảo quản”.

Chi cục Thú y TP.HCM cũng khuyến cáo: Không chọn thịt có màu đỏ khác thường, lớp mỡ mỏng, lớp nạc tiến sát da, bắp vai, bắp đùi có lượng thịt phát triển bất thường, có nhiều cục nạc u lên nhưng thớ thịt lại kém săn chắc do tích nhiều nước vì sử dụng nhiều chất kích thích tăng trọng.