Về căn bệnh hại chết Elizabeth Taylor

Ngày 23.3.2011 vừa qua là một ngày buồn của điện ảnh thế giới khi Elizabeth Taylor, diễn viên huyền thoại người Mỹ từng hai lần đoạt giải Oscar, đã từ trần ở tuổi 79 vì suy tim sung huyết.

Sự ra đi của bà để lại một khoảng trống lớn trong lòng người hâm mộ, nhưng đồng thời cũng báo động mọi người sớm quan tâm hơn đến một căn bệnh có thể coi là “sát thủ thầm lặng” này.

Tại Mỹ, có khoảng 5 triệu bệnh nhân đang điều trị suy tim, mỗi năm trên 500.000 người được chẩn đoán lần đầu suy tim. Tại châu Âu, ước lượng tần suất suy tim khoảng 0,4 – 2%. Tại Việt Nam, chưa có thống kê chính xác, nhưng nếu dựa trên dân số 80 triệu người và tần suất châu Âu thì có thể dự đoán có từ 320.000 đến 1,6 triệu người suy tim.

Tim suy, các cơ quan cũng mệt

Chức năng chính của tim là bơm máu đi khắp cơ thể, cung cấp ôxy và dưỡng chất cho các mô, loại bỏ chất thải. Suy tim là tình trạng tim không thể chu toàn nhiệm vụ trên. Khi tim không co bóp tống máu đi tốt sẽ làm máu, dịch… ứ lại sau tim, gây ra sung huyết ở phổi, hệ tĩnh mạch, các mô cơ thể. Tình trạng này là một dạng suy tim, gọi là suy tim sung huyết. Đây là hội chứng lâm sàng phức tạp, đặc trưng bởi rối loạn chức năng thất trái và rối loạn điều hoà thần kinh – hormon, hậu quả làm mất khả năng gắng sức, gây ứ dịch, giảm tuổi thọ.

Khó thở là triệu chứng thường gặp nhất trong suy tim sung huyết. Dịch ứ lại ở phổi làm giảm trao đổi khí, khiến bệnh nhân khó thở khi gắng sức, khó thở khi nằm đầu thấp, phải ngồi hoặc nằm kê gối cao. Nặng nề hơn là triệu chứng khó thở kịch phát về đêm, khó thở nhiều và không giảm ngay cả khi ngồi dậy. Mức cao nhất của khó thở là phù phổi cấp, bệnh nhân khó thở đột ngột, lo lắng, ho khạc đàm hồng, có khi ra nhiều máu…

Suy tim sung huyết có thể ảnh hưởng hầu như mọi cơ quan trong cơ thể. Ngoài triệu chứng khó thở, dịch ứ ở phổi, có thể gây ho khan khi gắng sức hay nằm đầu thấp. Dịch ứ ở gan làm gan giảm khả năng loại bỏ chất độc và tạo ra những protein cần thiết. Ứ dịch ở ruột làm ruột mất khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và thuốc. Gan, ruột ứ dịch có thể gây buồn nôn, chán ăn, táo bón. Dịch ứ ở mô kẽ và tĩnh mạch có thể gây phù, thường phù nơi bàn chân, mắt cá; có thể phù toàn thân hay gây báng bụng (bụng to do có dịch). Sự tích tụ dịch trong cơ thể gây ra tiểu nhiều, đặc biệt vào ban đêm. Suy tim sung huyết nếu không kiểm soát tốt sẽ tăng dần độ nặng theo thời gian và kết thúc bằng cách tử vong.

Điều trị nguyên nhân giúp cải thiện

Tại các nước phương Tây, ba nguyên nhân thường gặp của suy tim sung huyết là bệnh mạch vành, tăng huyết áp, cơ tim giãn nở. Tại Việt Nam, nguyên nhân có thể khác do bệnh van tim hậu thấp còn nhiều, đồng thời bệnh tim bẩm sinh không được phẫu thuật sớm cũng là nguyên nhân. Ngoài ra, số bệnh nhân suy tim sung huyết do tăng huyết áp và bệnh mạch vành cũng ngày càng tăng, chiếm đa số trong suy tim trên người lớn. Một số nguyên nhân khác là viêm cơ tim do siêu vi, rối loạn chức năng tuyến giáp, rối loạn nhịp tim, nghiện rượu…

Suy tim sung huyết có thể cải thiện hoặc hồi phục nếu kiểm soát được nguyên nhân. Chẳng hạn như suy tim do hẹp động mạch vành có thể cải thiện khi phẫu thuật bắc cầu mạch vành hoặc đặt stent trong động mạch vành. Suy tim do bệnh lý van tim có thể cải thiện sau phẫu thuật sửa hoặc thay van tim nhân tạo. Suy tim do tăng huyết áp sẽ cải thiện nếu kiểm soát tốt huyết áp…

Bên cạnh đó, người bệnh suy tim sung huyết cần tuân thủ chế độ điều trị, áp dụng lối sống phù hợp (ăn ít hơn 2g muối mỗi ngày; chỉ uống nước khi cảm thấy khát, uống vừa đủ; nếu tăng 1 – 1,5kg trong 2 – 3 ngày nên đi khám ngay; tập thể dục ở mức vừa phải, tránh gắng sức; không hút thuốc lá; không uống rượu; tránh để béo phì; không ăn chất béo có hại…), điều trị thuốc (nhằm cải thiện triệu chứng và tránh làm bệnh nặng thêm. Nếu dùng thuốc lợi tiểu cần có ý kiến bác sĩ). Một số trường hợp nặng có thể điều trị bằng dụng cụ như máy chuyển nhịp phá rung, dụng cụ trợ thất… Với suy tim giai đoạn cuối, đã kháng với các phác đồ điều trị, phương pháp được chọn lựa là ghép tim.

BS.CKI Ngô Bảo KhoaSGTT