Kỳ IV: Đạo Phật và con người
Mặc dù mục tiêu sâu xa tối thượng của Đạo Phật là sự giải thoát cho muôn loài chúng sanh, nhưng trên thực tế Đạo Phật vẫn chủ yếu nhằm vào con người và xã hội loài người. Có thể vì Đức Phật đã từng là con người trên cõi Ta bà này chăng?
Trong kho tàng Kinh Tạng của Đức Phật để lại đến ngày nay (cũng chỉ là để truyền bá cho con người) không có một vấn đề gì có liên quan đến xã hội và con người lại không được đề cập đến. Đức Phật tùy theo đối tượng, tùy theo hoàn cảnh cụ thể, con người cụ thể mà tuyên giảng các Pháp-sau này được kết tập thành các bộ kinh. Số lượng các bộ Kinh thật là đồ sộ mà người tu nghiên cứu đến cả đời cũng không hết. Tên của các Kinh cũng thật là đa dạng và cũng khó hiểu: Kinh Kim Cang, Kinh Pháp cú, Kinh Lăng Nghiêm, Kinh sự thật đích thực, Kinh Phạm võng, Kinh Phúc đức, Kinh chăn trâu...
Trong Kinh Phật, ta có thể tìm thấy những lời dạy về quan hệ giữa con người với nhau trong gia đình: bố mẹ và con cái, con cháu đối với ông bà tổ tiên, quan điểm về hôn nhân, vợ chồng....; trong xã hội với những tiêu chuẩn cơ bản về đạo đức và lối sống, cách nhìn nhận về thương nhân và kinh doanh, cho đến những vấn đề lớn lao hơn như chủ trương hòa bình giữa các dân tộc, không dùng bạo lực và phản đối chiến tranh....
Có thể nói trong lịch sử từ khi hình thành cho đến nay, trải qua 26 thế kỷ, chưa bao giờ Đạo Phật là nguyên nhân của một cuộc chiến tranh chống lại con người cũng như chủ ý dùng chiến tranh để xóa bỏ Tôn giáo khác. Nhưng nghịch lý thay, theo dòng thời gian Đạo Phật đã nhiều lúc từng bị các thế lực và Tôn giáo khác của con người chủ trương xóa bỏ. Ví dụ gần nhất: Đất nước Afganistan cổ xưa (sau thời Đức Phật gần 200 năm thuộc quyền cai trị của Quốc vương A Dục (Asoka)- người có công lao to lớn trong việc truyền bá và phát triển Phật giáo) là nơi có nền Phật giáo phát triển huy hoàng hơn bất cứ nơi đâu, nhưng cũng chính trên đất nước này những đại tượng Phật bằng đá lớn nhất TG (cao tới 30-50m) đã bị những thế lực cực đoan Hồi giáo nã đại bác phá hủy vào những năm đầu của thiên niên kỷ chúng ta đang sống. Nhân loại văn minh đã bị sốc, song đó âu cũng là lẽ vô thường mà Đức Phật đã chỉ ra từ khi có Đạo của Ngài.
