 |
| Đoàn xe chở Tổng thống Jimmy Carter rời đảo Three Miles sau chuyến thị sát sự cố - Ảnh: ARC |
Vụ Chernobyl là sự kiện duy nhất được xếp vào cấp độ 7 trên bảng biểu sự cố hạt nhân quốc tế, là tai nạn điện hạt nhân tồi tệ nhất lịch sử.
Các số liệu thống kê từ thập niên 1950 tới nay cho thấy có nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng đã xảy ra tại các nhà máy điện hạt nhân khắp thế giới, trong đó có thể kể tới vụ rò rỉ phóng xạ tại nhà máy đảo Three Miles (đảo Ba Dặm) của Mỹ cách đây 30 năm hoặc sự cố ở nhà máy xử lý nhiên liệu đặt ở Tokaimura, Nhật Bản 10 năm về trước.
Những bóng đèn rực sáng...
Lần đầu tiên người ta sản xuất điện từ một lò phản ứng hạt nhân là vào ngày 20.12.1951, tại nhà máy thử nghiệm EBR-I cách thành phố Arco thuộc tiểu bang Idaho ở miền tây bắc nước Mỹ. Nhiên liệu hạt nhân đã giúp sản sinh ra lượng điện đủ để thắp sáng nhiều bóng đèn 200W. Ánh sáng từ những bóng đèn này là biểu tượng cho niềm hy vọng về một tương lai tươi sáng với nguồn năng lượng rất đặc biệt này. Nhiều tràng vỗ tay đã vang lên và báo chí đã đưa về sự kiện này như một bước ngoặt lịch sử. Không sai, đây chính là một bước ngoặt đánh dấu sự ra đời của ngành điện hạt nhân mà sau này sẽ có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của thế giới.
Tuy nhiên, vào năm sau đó, một báo cáo của Ủy ban Paley trình lên Tổng thống Harry Truman đã đưa ra cái nhìn “khá bi quan” về triển vọng của năng lượng hạt nhân. Điều này đã thay đổi vào cuối năm 1953, khi Tổng thống Dwight Eisenhower trong bài diễn văn “Nguyên tử cho hòa bình” đã nhấn mạnh đến sự cần thiết phải sử dụng năng lượng nguyên tử để sản xuất điện và tuyên bố Chính phủ Mỹ ủng hộ việc phát triển điện hạt nhân ở tầm quốc tế.
Người Mỹ tuyên bố trước, nhưng Liên Xô lại là nước đầu tiên sản xuất điện hạt nhân thương mại. Vào ngày 27.6.1954, nhà máy điện Obninsk với công suất thiết kế 6 MW đã chạy với công suất 5 MW và cung cấp điện cho mạng lưới địa phương. Sự kiện này đã thổi bùng tâm lý lạc quan khắp nơi. Vào cuối năm 1954, ông Lewis Strauss, khi đó là Chủ tịch Ủy ban Năng lượng nguyên tử Mỹ, nói trong tương lai điện sẽ trở nên rẻ đến mức người ta không cần làm đồng hồ đo điện nữa.
Lời của ông Strauss làm nức lòng người dân cũng như giới lãnh đạo Mỹ. Một tương lai sáng sủa với điện hạt nhân dường như đang ở rất gần. Và lời tuyên bố này cũng báo hiệu một cuộc chạy đua trong sản xuất điện hạt nhân, bên cạnh cuộc chạy đua sản xuất vũ khí hạt nhân vốn là chủ đề xuyên suốt thời chiến tranh lạnh.
...Và sự lo ngại
Nhưng cùng với sự lạc quan của ông Strauss là một tâm lý lo ngại khi các sự cố bắt đầu xuất hiện gần như cùng lúc với sự ra đời của năng lượng hạt nhân. Ngay trong thập niên đầu tiên của lịch sử thương mại hóa năng lượng hạt nhân, nhân loại đã chứng kiến nhiều vụ tai nạn. Tai nạn tại lò phản ứng thử nghiệm đặt ở Chalk River, Ontario, Canada được ghi nhận như là sự cố nghiêm trọng đầu tiên. Một lượng chất phóng xạ tương đương 30 kg uranium đã thoát ra khỏi bồn chứa nhưng sau đó người ta đã nhanh chóng kiểm soát được tình hình, ngăn chặn được phóng xạ làm ô nhiễm sông Ottawa.
Vào ngày 28.3.1979, một tai nạn lớn đã xảy ra tại nhà máy điện hạt nhân đặt trên đảo Three Miles ở tiểu bang Pennsylvania của Mỹ. Đây là sự cố lớn nhất trong ngành điện hạt nhân tính tới thời điểm lúc bấy giờ. Theo tư liệu lịch sử, lõi của tổ máy số 2 tại Three Miles đã bị nung chảy một phần, làm rò rỉ ra một lượng chất phóng xạ đáng kể. Nhiều người đã phải di tản để tránh thảm họa. Tình trạng khẩn cấp đã được ban bố. Hàng loạt cuộc điều tra sau đó cho thấy có chất phóng xạ trong phạm vi bán kính hơn 10km kể từ nhà máy. Tuy nhiên, mức độ phóng xạ không đáng kể và người ta nói rằng sẽ chỉ có một hoặc hai người có thể chết vì ung thư liên quan đến nhiễm xạ. Công tác làm sạch phóng xạ sau đó đã ngốn hết 975 triệu USD và kéo dài từ năm 1979 đến năm 1993 mới hoàn tất.
Sự cố này được xếp cấp độ 5 và tiếp tục làm dấy lên những mối quan ngại trong lĩnh vực điện hạt nhân. Và chỉ 7 năm sau, vụ đảo Three Miles đã bị che mờ bởi thảm họa Chernobyl.
Sau Chernobyl, ngành điện hạt nhân tiếp tục chứng kiến những sự cố nghiêm trọng, trong đó là vụ việc xảy ra ở Tokaimura, thuộc tỉnh Ibaraki của Nhật Bản vào ngày 30.9.1999. Trục trặc ở nhà máy chuẩn bị nhiên liệu thuộc Công ty chuyển hóa nhiên liệu hạt nhân Nhật Bản đã làm rò rỉ một lượng phóng xạ nguy hiểm. Công nhân là những người đầu tiên hứng chịu hậu quả. Trong số 119 người bị phát hiện nhiễm xạ thì có 3 người nhiễm trên mức cho phép. Hai người sau đó đã chết. Báo cáo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế kết luận tai nạn này là do “lỗi của con người và sự vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc bảo đảm an toàn”.
Trong vòng 10 năm trở lại đây, nhiều sự cố rò rỉ cũng đã xảy ra tại nhiều nơi trên thế giới, khiến cho cuộc tranh luận về sự an toàn của điện hạt nhân tiếp tục là một đề tài nóng bỏng.
Đỗ Hùng (Thanh niên)