Chuyến công tác đặc biệt

Một ngày cuối tháng 8/1954, tại Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã chủ trì cuộc họp đặc biệt với các cán bộ chủ chốt. Nội dung cuộc họp thông báo về kết quả Hội nghị Giơnevơ; những đánh giá về tình hình và nhiệm vụ của lực lượng Công an trong thời gian tới và đặc biệt có một vấn đề được đặt ra là, làm thế nào để lực lượng Công an ở miền Nam có thể kịp thời nắm bắt tình hình, đường lối, phương châm của Đảng, chủ trương cũng như sự chỉ đạo của Bộ Công an. Trọng trách ấy được Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn trao cho đồng chí Viễn Chi (lúc đó là Vụ phó Vụ Bảo vệ chính trị, sau này là Thứ trưởng Bộ Công an), phải cấp tốc vào miền Nam trong thời gian sớm nhất. 

Trên thực tế, một số mặt công tác, trong đó có công tác tình báo của Công an ở miền Nam trong thời gian này vô cùng khó khăn, bởi hoạt động phá hoại của địch. Bên cạnh đó về mặt chỉ đạo, Chỉ thị số 05CT/TW ngày 12/5/1951 của Ban Bí thư TW Đảng khẳng định: "Công an không phải làm những công tác sau đây: điệp báo hay tình báo chiến lược; quân báo hay tình báo chiến thuật…".

Về vấn đề này, Bộ trưởng cũng đề cập đến và cho rằng, Công an không thể không làm công tác tình báo, nhất là trong tình hình hiện nay, kẻ địch sống trà trộn với ta ở Nam Bộ. Bộ trưởng cũng khẳng định việc này đã xin ý kiến và được sự đồng ý của Ban Bí thư, lực lượng Công an vẫn phải làm công tác tình báo phản gián. Để thống nhất tổ chức thực hiện, công tác tình báo phản gián sẽ gọi chung là công tác phái khiển. Đồng chí Viễn Chi có nhiệm vụ vào Sở Công an Nam Bộ truyền đạt chỉ đạo của Bộ một cách trực tiếp, đồng thời thiết lập đường dây thông tin liên lạc giữa Bộ và Công an Nam Bộ. Đồng chí Viễn Chi sẽ lên đường với tư cách là Đặc phái viên của Bộ Công an.

Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, đồng chí Viễn Chi đã khẩn trương chuẩn bị cho chuyến hành trình đặc biệt này. Rạng sáng 6/9/1954, ông có mặt tại Bộ chỉ huy Ủy ban Liên hiệp đình chiến TW ở Trung Giã (Thái Nguyên). Tại đây, ông được cấp phát giấy tờ và một số tư trang cần thiết với tư cách là Sĩ quan liên lạc của Ủy ban Liên hiệp đình chiến TW vào Nam Bộ phổ biến hiệp định đình chiến.

Ngày 8/9/1954, đồng chí Viễn Chi khởi hành từ sân bay Phủ Lỗ trên chiếc phi cơ Dakota do phi hành đoàn người Pháp lái. Đây là máy bay được Pháp cung cấp cho Ủy ban Liên hiệp đình chiến từ ngày 25/7/1954. Trên chuyến bay, ngoài các sĩ quan của Ủy ban liên hiệp, còn có một phái đoàn TW do đồng chí Lê Đức Thọ dẫn đầu vào Nam Bộ phổ biến hiệp định đình chiến và những chủ trương mới của Ban Chấp hành TW Đảng.

Từ Sài Gòn, hành trình tới căn cứ Sở Công an Nam Bộ của đồng chí Viễn Chi được thực hiện theo kế hoạch và lộ trình của Công an Nam Bộ. Ngay buổi tối ông lên đường đi Sóc Trăng theo đường bộ, chuyển sang thuyền máy để tới căn cứ Sở Công an Nam Bộ, đóng gần thị trấn Thới Bình, thuộc huyện Thới Bình, tỉnh Bạc Liêu. Tại đây, ông đã gặp gỡ và trực tiếp làm việc với lãnh đạo Sở Công an Nam Bộ gồm các đồng chí Mai Chí Thọ và Cao Đăng Chiếm.

Sau khi sơ bộ thông báo về tình hình miền Bắc và các mặt công tác của lực lượng Công an, đồng chí Viễn Chi truyền đạt toàn bộ chỉ thị của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đối với Công an Nam Bộ. Nội dung là những nhận định của TW Đảng và Bộ Công an về diễn biến tình hình trên cả nước, đặc biệt đối với miền Nam, địch sẽ ra sức phá hoại việc thi hành hiệp định, tìm cách gây mất ổn định, chia cắt lâu dài đất nước ta, chúng sẽ lợi dụng tình hình để phá hoại cơ sở Đảng, thủ tiêu, ám hại cán bộ ta.

Đồng chí Viễn Chi cũng cung cấp những nội dung cơ bản trong công tác phái khiển; từ mục đích "đánh phái khiển" phương châm "phái khiển nhiều dây, thống nhất lãnh đạo, tinh cán bí mật", cho tới cách thức tổ chức phương pháp và hoạt động của phái khiển: sử dụng đối tượng, tin tức phản gián, hộp thư...

Ông cũng thống nhất cùng lãnh đạo Sở Công an Nam Bộ về nhiệm vụ trước mắt của công tác phái khiển ở miền Nam lúc này là nắm vững âm mưu hoạt động của tình báo gián điệp Mỹ, Pháp, bọn phản động lợi dụng tôn giáo, các giáo phái phản động..., âm mưu cài cắm tay chân vào vùng ta chuẩn bị tập kết ra Bắc và chú ý bằng mọi giá phải nắm được âm mưu địch lợi dụng hiệp định phá hoại phong trào cách mạng, các cơ sở Đảng, cơ sở kháng chiến và thủ tiêu ám hại cán bộ.

Sau khi truyền đạt toàn bộ nội dung trên, đồng chí Viễn Chi giải đáp những băn khoăn của lãnh đạo Công an Nam Bộ về vấn đề liên quan tới Chỉ thị số 05 của Ban Bí thư. Thực tiễn cũng đã chỉ ra rằng, muốn bảo vệ thành quả cách mạng, lực lượng Công an nhất thiết phải làm công tác tình báo phản gián. Hoàn cảnh lúc này ta và địch sống xen kẽ với nhau, chúng luôn tìm đủ mọi cách phá hoại ta, thì ta càng cần phải nắm chắc địch và chủ động đánh địch. Việc cuối cùng là bàn về địa chỉ liên lạc bí mật trước mắt giữa Bộ với Sở Công an Nam Bộ. Địa chỉ được thống nhất là nhà riêng bố vợ đồng chí Cao Đăng Chiếm, lúc đó làm Tham tán Cơ quan công chính đạc điền (Sở Địa chính) Sài Gòn.

Tờ giấy ghi địa chỉ liên lạc giữa Bộ Công an và Công an Nam Bộ, tài liệu của đồng chí Viễn Chi.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ của Bộ trưởng giao phó, ngày 11/10/1954, đồng chí Viễn Chi lên đường đi Cà Mau dự Hội nghị Xứ uỷ (mở rộng) họp tại căn cứ Chắc Băng, ngày 20/10/1954, ông từ Cao Lãnh trở về Sầm Sơn bằng tàu chuyển quân tập kết.

Tại trụ sở Bộ Công an (mới tiếp quản), sau khi nghe đồng chí Viễn Chi báo cáo toàn bộ kết quả chuyến công tác, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn quyết định chắp mối ngay đường dây liên lạc với Công an Nam Bộ qua địa chỉ đã được thống nhất, đó là nhà riêng ông Nguyễn Sĩ Cảnh - số 3 Lein Combes, Sài Gòn (nay là đường Sương Nguyệt Ánh, quận 1, TP Hồ Chí Minh). Đây là một đường dây liên lạc quan trọng để lực lượng Công an Nam Bộ nhận chỉ đạo của Bộ Công an trong những ngày tháng khó khăn nhất của Cách mạng miền Nam.

Trong thời gian chưa hình thành tổ chức an ninh, công tác Công an ở miền Nam đã vận dụng phương châm đường lối, phương pháp hoạt động, đánh địch từ "lý thuyết” và kinh nghiệm của công tác phái khiển. Đó thực sự là cơ sở quan trọng để phát triển lực lượng An ninh miền Nam sau này.

Từ chuyến đi của đồng chí Viễn Chi đồng thời cũng cho thấy một thực tế, việc linh hoạt vận dụng chủ trương, đường lối là rất cần thiết, đòi hỏi cấp lãnh đạo có trách nhiệm cần có cách nhìn cụ thể và sáng tạo. Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã sớm thấy được điều này khi nhận định, đánh giá cũng như đề xuất và chỉ đạo đối với công tác phái khiển ở miền Nam trong điều kiện đất nước đang đầy biến động. Chủ động nắm địch, đánh địch để bảo vệ Đảng, bảo vệ mình đã trở thành phương châm hành động ở mọi nơi, mọi lúc, góp phần vào những chiến công của lực lượng An ninh miền Nam trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, cũng như trong sự nghiệp bảo vệ an ninh trật tự hiện nay của lực lượng Công an nhân dân.