 |
| Bà Trần Lệ Xuân biểu diễn bắn súng ngắn - ảnh: T.L |
Năm ấy, vào lễ Phật đản, Ngô Đình Diệm từ dinh Độc Lập gửi công điện khắp nơi ra lệnh triệt hạ cờ Phật giáo xuống. Và đêm 8.5.1963, đã đưa xe tăng, cảnh sát đến nổ súng, ném lựu đạn giết hại phật tử tại Đài phát thanh Huế khiến làn sóng đấu tranh chống chế độ Diệm bùng nổ mãnh liệt. Một bác sĩ người Đức là Erich Wulff, lúc bấy giờ dạy học tại trường Đại học Y khoa Huế, tình cờ tận mắt chứng kiến biến cố bi thảm của đêm Phật đản đẫm máu trên và viết lại trong hồi ký - do Minh Nguyện trích dịch cách đây vài năm và Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam giới thiệu qua tài liệu đặc biệt - khá chi tiết: “Lúc 9 giờ tối, số người lên đến khoảng 6.000 (trong khuôn viên của Đài phát thanh Huế) để chờ nghe buổi phát thanh đặc biệt hàng năm nhân ngày Phật đản nhưng nay đã bị cấm vào giờ phút chót”.
Giới quan sát chính trường lúc bấy giờ bàn luận về lệnh cấm trên, cũng như lệnh triệt hạ cờ Phật giáo, là do anh em Tổng thống Diệm chủ trương với sự tác động của Trần Lệ Xuân. Trong lúc ông Diệm và Nhu tìm cách đối phó với sự biến ở Huế, thì bà Nhu tỏ ra lạnh lùng phát biểu: “Phớt lờ đi là xong!”. Nhưng dư luận và lòng phẫn uất của Phật tử “không xong” được vì máu đã chảy như tường thuật của Erich Wulff: “Đêm ấy, chúng tôi nghe có tiếng ầm ầm của một đoàn xe thiết giáp. Có tất cả năm xe thiết giáp xuất hiện. Một chiếc tìm cách đi thẳng vào khuôn viên của Đài phát thanh. Trên xe thiết giáp có kẻ dòng chữ trắng mang tên Ngô Đình Khôi (là tên người anh cả của ông Diệm). Những phát đạn đầu tiên được bắn ra từ nòng súng của xe thiết giáp; khoảng chừng mười phát nổ vang khô khan, tôi có thể nhìn thấy rõ ngọn lửa phát ra từ họng súng (...) Một loạt súng trường bắt đầu nhả đạn...”.
| Nhận xét về Trần Lệ Xuân, tướng Vũ Ngọc Nhạ - Cụm trưởng Cụm tình báo A22 hoạt động ngay trong dinh Độc Lập từng nói: “Đây là người đàn bà đáng sợ nhất trong gia đình họ Ngô”. Vì theo tướng Nhạ, Ngô Đình Cẩn không được học hành nhiều, lại đa nghi, song có lúc cả tin. Ngô Đình Nhu thâm trầm, nguy hiểm, song chủ yếu là kiến giải trên sách vở chứ ứng dụng thực tế có lúc sai lệch. Ngô Đình Diệm giữ nguyên tắc hành động và lối sống cố thủ. Riêng Trần Lệ Xuân học trường Tây từ nhỏ, quen lối suy nghĩ ngoài khuôn phép phương Đông, bạo mồm bạo miệng đến độ vô lễ, dám gọi các nhà sư là “bọn trọc đầu” (có lúc gọi các cha cố là “quạ đen”) và có cặp mắt sắc sảo, soi mói. Lựu đạn cũng đã nổ dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đặng Sĩ - một sĩ quan trung thành và quá khích của nhà Ngô. Hôm sau, ngày 9.5, cuộc biểu tình tố cáo chính quyền Ngô Đình Diệm tàn sát phật tử nổ ra tại Huế. Tiếp đó, ngày 10.5, tại chùa Từ Đàm giăng nhiều biểu ngữ, trong đó có hai nội dung: “Chúng tôi đã quá biết ai giết chúng tôi” và “Đả đảo hành động sát nhân, vu khống”. Sở dĩ nêu như vậy vì nhà Ngô đổ lỗi “Việt Cộng ném lựu đạn” nên phải vạch rõ và lên án thủ phạm là chế độ Ngô Đình Diệm, trong đó có Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân. |
Sau đó khi Erich Wulff được phép vào bệnh viện thì cảnh thương tâm bày ra trước mắt ông. Đó là cảnh những phật tử nạn nhân của cuộc đàn áp được cấp tốc chở vào nhà xác: “Nhà xác nằm bên cạnh nhà thương điên và do những lao công của nhà thương này canh gác. Dưới ánh sáng yếu ớt của ngọn bạch lạp, chúng tôi thấy có bảy thân người đầy máu me được đặt trên ba bàn khám nghiệm bằng đá. Từ chân đến ngực cơ thể họ còn nguyên vẹn. Nhưng năm cái xác - tất cả là trẻ em - thì không còn đầu. Các xe thiết giáp đã bắn nát đầu các em thiếu nhi, có lẽ vào lúc các em leo qua hàng rào của Đài phát thanh và nhô đầu ra trước. Nếu như các em khôn ngoan như người lớn, tức là nằm xuống dưới đất lúc súng đạn bắt đầu nổ, thì chắc các em đã chẳng hề hấn gì. Cha mẹ của những người tử nạn đang thút thít khóc. Người cha của một em bé gái đã chết yêu cầu chúng tôi chụp hình những xác chết nhưng chúng tôi không mang theo máy hình. Khi tôi định quay đi, không muốn nhìn cảnh thê thảm này nữa, song tôi cũng chợt thấy bên cạnh cánh tay của một xác trẻ em không đầu có một con mắt dính vào với một ít da đầu, một mảnh xương trán...”.
Hai ngày sau, vào 12.5, Trần Lệ Xuân rất tức giận khi biết tin không chỉ người Phật giáo mà linh mục Lê Quang Oánh cùng với 9 linh mục khác thuộc khối Đồng Tâm gửi đến lãnh đạo Phật giáo bản “huyết lệ thư” phân ưu việc đau thương tại Đài phát thanh Huế và tán đồng quan điểm đấu tranh cho tự do tín ngưỡng đang bắt đầu bùng phát. Một loạt hoạt động tiếp đó như họp báo tại chùa Xá Lợi tố cáo trước dư luận trong và ngoài nước việc đàn áp, giết chóc, giam cầm phật tử của chính quyền Diệm trong 9 năm qua (16.5), trưng bày hình ảnh vụ thảm sát ngày 8.5 (tại chùa Ấn Quang - 17.5), cầu siêu cho phật tử “tử vì đạo” với hơn 1.000 tăng ni rước linh, cầu siêu, giương cao biểu ngữ viết bằng hai thứ tiếng Anh - Việt: “Tưởng nhớ những phật tử đã chết vì chính nghĩa ở Huế” (21.5), Hội nghị 11 tông phái Phật giáo về kế hoạch đấu tranh và thành lập Ủy ban Liên phái bảo vệ Phật giáo (25.5).
Để đối phó, Trần Lệ Xuân họp báo chỉ trích Phật giáo và gọi các đại đức, các thượng tọa, các vị hòa thượng là “sư hổ mang”. Lời lẽ xấc xược của Trần Lệ Xuân cũng như chủ trương đàn áp Phật giáo của Diệm - Nhu không thay đổi càng làm phong trào đấu tranh bùng nổ với những cuộc xuống đường liên tục làm rung chuyển Sài Gòn và vang động tới tận tòa Bạch Ốc bên Mỹ.
Mật lệnh về “Kế hoạch nước lũ”
 |
| Gia đình Ngô Đình Nhu - Ảnh:T.L |
Bà Nhu là em dâu tổng thống, là “đệ nhất phu nhân”, dân biểu Quốc hội, thủ lĩnh Phong trào Phụ nữ liên đới, đã cho xây dựng tượng đài Hai Bà Trưng ở Công viên Mê Linh có gương mặt giống bà và con bà (Lệ Thủy). Bà lệnh cho cơ quan Việt Tấn xã dùng danh xưng “bà Ngô” trên các bản tin, nhưng Giám đốc Việt Tấn xã là Nguyễn Thái (qua Mỹ sau 1975) phân tích danh xưng ấy có thể gây hiểu lầm nên thôi. Song sau đó, hai tiếng “bà Ngô” vẫn dùng trong thông báo chính thức về chuyến viếng thăm Ma-rốc của ông bà Nhu (vào tháng 6.1961) khiến người ta dị nghị và hiểu lầm “bà Ngô” là vợ của Tổng thống Diệm theo đúng cung cách ngôn ngữ ngoại giao!
Ai cũng biết bà Nhu muốn biến lễ kỷ niệm Hai Bà Trưng hằng năm thành lễ “quốc khánh thứ hai” của chế độ Sài Gòn, bà Nhu ngồi trên ghế bành bọc gấm vàng (như ghế dành cho ông Diệm) với tất cả nghi lễ quân cách của ngày quốc khánh - chỉ còn thiếu 21 phát đại bác thôi. Theo tướng Đỗ Mậu, sở dĩ bà làm như thế là do bà mang trong mình “một tâm hồn phương Tây nổi loạn mà bà tưởng là cách mạng tiến bộ...”. Vì thế, bà đứng ra trả lời phỏng vấn của các nhà báo Âu Mỹ và nói thẳng tuột rằng: “Tôi theo Tổng thống Ngô Đình Diệm để cứu ông (Diệm). Vì phụ nữ thì đã ngả theo tôi (ý nói bà là thủ lãnh Phong trào Phụ nữ liên đới nên phái nữ nghiêng theo bà). Chồng tôi (ông Ngô Đình Nhu) có tổ chức Thanh niên cộng hòa ủng hộ. Còn ông Ngô Đình Cẩn có tay chân thân tín ngoài Trung...”. Nói như thế, bà Nhu muốn thông qua báo New York Times để nhấn mạnh đến vai trò cũng như sự cộng tác trung thành của bà đối với tổng thống.
Tuy vậy, không ít lần bà đã qua mặt ông Diệm. Chẳng hạn, khi cuộc đấu tranh của Phật giáo nổ lớn, bà bàn với ông Ngô Đình Nhu gọi trung tá Trần Thanh Chiêu, Tổng giám đốc Dân vệ đoàn, vào gặp vợ chồng bà để trao nhiệm vụ khuấy động chùa Xá Lợi bằng cách dẫn mấy trăm thương phế binh tới đó nằm lăn ra, tung truyền đơn nói xấu nhà chùa. Mỗi thương phế binh do Chiêu tập hợp thực hiện chuyện tệ hại ấy nhận công 2.000 - 5.000 đồng lúc bấy giờ. Khi hay tin, ông Diệm rất tức giận, gọi Nguyễn Đình Thuần, Tổng trưởng Quốc phòng, vào hỏi ai xúi làm việc đó trong lúc đang cần hòa giải với Phật giáo? Ông Thuần thưa rõ sự việc. Diệm quát mắng và cách chức Trần Thanh Chiêu, phạt 40 ngày trọng cấm, lệnh giải ngũ ngay lập tức.
| “Ông Ngô Đình Diệm, trong vai trò tổng thống, khi vừa nghe tin (hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu) đã rụng rời, rơi cả giấy đang cầm trong tay và đọc lời hiệu triệu... (nhưng) có người như bà Trần Lệ Xuân, vợ cố vấn Ngô Đình Nhu, Chủ tịch Phong trào Phụ nữ liên đới Việt Nam, trong tình cảm (và thói quen) riêng tư, khi nghe tin “lửa cháy... thân xác” liền nghĩ ngay đến món “thịt nướng” trong biệt thự sang cả của bà không hơn không kém !!! (Trong lúc đó) Cả thế giới nhìn về Việt Nam với nỗi kinh ngạc về sức mạnh tâm linh của một hiện tượng tôn giáo độc nhất vô nhị trên đời”. Theo Thái Kim Lan |
Bà Nhu hết sức bực tức vì các bài tường thuật của báo nước ngoài, trong đó có bài của Malcolm Browne cũng như bức ảnh nổi tiếng của Browne về phút giây Bồ tát Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân. Ảnh đó được báo chí các nước trên thế giới in ra phổ biến hàng triệu tấm. Sau này, người ta biết lúc Henry Cabot Lodge đến gặp Tổng thống Kennedy để nhiệm chức đại sứ tại Việt Nam (vào những ngày tàn của triều Ngô), ông ta thấy trên bàn làm việc của Kennedy để sẵn bức ảnh của Browne chụp Bồ tát Thích Quảng Đức tự thiêu. Thế giới bàng hoàng biết thêm trái tim Thích Quảng Đức vẫn không bị thiêu cháy, trở thành xá lợi vĩnh viễn được phật tử tôn thờ.
Nghe vậy, thái độ của anh em ông Diệm - Nhu và Trần Lệ Xuân ra sao? Tài liệu do hòa thượng Thích Thông Bửu phổ biến tại hội thảo chuyên đề về Bồ tát Quảng Đức - ngọn lửa và trái tim cách đây không lâu, cho biết: “Láo xược nhất của Ngô triều là bà cố vấn Ngô Đình Nhu đã thốt lên nhiều câu khó nghe. Như câu “Trưa nay giữa thành phố có một cuộc nướng sư”, hoặc sau khi bác sĩ Trần Kim Tuyến - trùm mật vụ triều Ngô - nhận lệnh Tổng thống Diệm đến chùa Xá Lợi khám nghiệm quả tim, lúc về đề nghị hòa với Phật giáo, vì Phật giáo có quả tim bất diệt, bà Nhu quát mắng bác sĩ Tuyến và Tổng thống Diệm với những lời lẽ khiếm nhã: “Anh Diệm và chú Tuyến là những người không biết sỉ nhục; anh và chú có đầu hàng bọn trọc đầu thì hàng một mình, vợ chồng tôi không hàng!”. Để chứng tỏ, Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân bí mật phát lệnh thực hiện cao điểm “Kế hoạch nước lũ” đưa cảnh sát tràn lên vây bắt, đánh đập, bắt giam tăng ni và triệt hạ chùa chiền khắp các tỉnh miền Nam.
(Còn tiếp)
Giao Hưởng (Thanh niên)