GIỚI THIỆU SÁCH: "TỐI ĐEN, GẦN NHƯ ĐÊM" (Tiểu thuyết Ba Lan)
Tác giả: Joanna Bator
Dịch giả: Nguyễn Văn Thái (Dịch từ nguyên tác tiếng Ba Lan:
CIEMNO, PRAWIE NOC)
Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, ấn hành tháng 12/2025
Lời nói đầu
Năm 2013 tác phẩm này nhận được giải thưởng văn học nghệ thuật NIKE, do nhật báo Gazeta Wyborcza và Quỹ Agora trao mỗi năm cho một tác giả. Cuốn sách miêu tả việc ba đứa bé tên là Andzelika Mizera, Patryk Milka và Kalinka Jakubek ở Valbrych bị mất tích – chúng tan vào không khí, chui xuống lòng đất hoặc rơi xuống nước chìm nghỉm như hòn đá. Chúng đã có mặt trên đời và bây giờ không còn nữa.
Alicja Tabor, phóng viên báo ở Varszawa quay về thành phố quê hương Valbrych để viết phóng sự về sự mất tích bí mật đó. Không lâu sau hé lộ ra rằng bọn trẻ mất tích chỉ là một phần của sự sắp đặt bí hiểm vô cùng đáng sợ. Để tìm hiểu phần còn thiếu, cần làm quen với nhiều nhân vật và nhiều câu chuyện, trong đó ẩn chứa điều “tôi biết là mọi người thường muốn gặp tôi để kể cho tôi nghe giả thuyết của mình về những diễn biến của sự kiện mà họ gọi là sự thật và họ đều muốn thuyết phục tôi tin vào điều đó ”.
Trong khi tìm hiểu về những người khác, Alicja Tabor cũng biết thêm về chính bản thân mình. Để hiểu tấn thảm kịch của những đứa trẻ bị bắt cóc, Alicja buộc phải hiểu thời thơ ấu của mình, mối quan hệ không thể tách rời với người chị gái, tình yêu khó khăn đối với người cha và sự mất tích bí mật của người mẹ. Cô biết là mình phải nhớ lại tỉ mỉ hơn rất nhiều so với việc nhớ con gấu bông thời thơ ấu, tiệm bánh ngọt yêu thích hoặc những chậu hoa do người láng giềng trồng. Cuối cùng Alicja khám phá ra rằng muốn hiểu cái xấu, phải hiểu được quá trình hình thành ra nó. Đạo đức không phải là phạm trù độc lập, được hình thành không phụ thuộc vào thế giới mà trong đó chúng ta sống. Làm điều tốt hoặc xấu trong nhiều trường hợp đều mang hiệu ứng domino, trong đó hành động này lại khởi động hành động tiếp theo. Khi đi tìm các trẻ em bị mất tích, Alicja cũng đi tìm ý nghĩa của việc trở thành người tốt.
Tiểu thuyết của Joanna Bator “Tối đen, gần như đêm” trở thành cuốn sách vượt ra khỏi khuôn khổ câu chuyện mà tác giả miêu tả. Đây là câu chuyện buồn, tối tăm, ảm đạm. Joanna Bator không viết về cái xấu để chúng ta khiếp sợ, ngược lại đứng trước cái xấu chúng ta phải cúi mình và suy nghĩ cẩn trọng. Hơn thế nữa, tác giả còn nói rõ, cái xấu không chỉ ẩn nấp bên trong các căn phòng, các hành lang tối tăm hoặc ở đường hầm dưới lòng đất. Cái xấu có mặt ở mọi nơi và đang sinh sôi nảy nở. Nó đang chiếm lĩnh những không gian tưởng như vô hại, như mục Diễn đàn trên mạng Internet chẳng hạn. Nơi tích lũy cái xấu, sự tức giận và độc ác, trong cuốn sách được nêu ra dưới dạng trang mạng Thổ lộ tâm tình với những nhân vật như Benek, Mẹ BL, Khách có ria mép, Zagloba, Sexy hợp lý, Nữ sinh viên, Phi cơ cảm tử Ba Lan, Thiếu phụ bình thường hoặc Giáo sư Hab. Những nhân vật đó là tiếng nói đương nhiên của một xã hội đang nuôi dưỡng những giá trị thấp hèn nhất. Tác giả cho rằng để làm cho thế giới trở nên tốt đẹp cần phải nói và viết về những cái xấu xa.
Tháng Ba năm 2019 tiểu thuyết “Tối đen, gần như đêm” của Joanna Bator được đạo diễn Borys Lankosz chuyển thể thành phim và chỉ sau một thời gian ngắn bộ phim đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo khán giả Ba Lan.
LXL