"Diễn viên hạng 3, tốt nghiệp 10 năm, Nhạc viện xếp lương viên chức loại B. Đó là thực tế không thể chấp nhận được. Phải chăng đó là cách coi thường lao động nghệ thuật..."
LTS: Hội KHKT và Vệ sinh an toàn lao động Việt Nam vừa tổ chức Hội thảo An toàn vệ sinh lao động trong một số ngành nghề lao động đặc thù xiếc, múa, điện ảnh. Hội thảo lần này đã đưa ra một thực trạng rất đáng suy nghĩ về cách thức đãi ngộ và phát triển lao động nghệ thuật hiện nay.
Sống chung với tai nạn nghề nghiệp
Phải lựa chọn trong hàng trăm, hàng nghìn người bình thường mới có được một nghệ sĩ. Trong hàng trăm, hàng ngàn nghệ sĩ đó mới có một tài năng. Vậy mà tài năng lại bị đối xử như vậy ư?".
"Tai nạn luôn luôn rình rập" là vấn đề nặng gánh nhất đối với những môn nghệ thuật này. Tai nạn xảy ra là điều không tránh khỏi, cả do lý do chủ quan và khách quan. Những tai nạn tnhẹ nhàng thường thấy như: bong gân, gãy chân tay, co cứng cơ, nặng có thể để lại di chứng cột sống, xương, đĩa đệm... gây liệt hoặc chết người. Ngoài 30 tuổi, diễn viên xiếc múa thường gặp phải các bệnh nghề nghiệp như gai đốt sống, trĩ, lưng, đau dạ dày... Đặc biệt, do chế độ luyện tập hà khắc "Trước khi tập cân được 70kg, sau 15 phút tập sút xuống 3 kg"; nhiều nữ diễn viên thậm chí mất khả năng sinh con - ông Phạm Xuân Quang, phó giám đốc Liên đoàn xiếc Việt Nam cho biết.
| Tôi hay đọc báo Sự Thật của Nga. Tôi liên tục thấy tổng thống Nga chúc mừng sinh nhật các nghệ sĩ Liên Xô cũ. Họ phải trân trọng tài năng như thế. Nếu chúng ta không có sự trân trọng tài năng của một loại hình nghệ thuật đỉnh cao thì suốt đời chúng ta đừng nói đến chuyện bảo vệ gì khác" NSND Công Nhạc |
Dẫn các chỉ số khoa học TS. Nguyễn Thị Toán, Hội y học lao động Việt Nam cho biết: nhịp tim trung bình của một diễn viên xiếc khi đang luyện tập là 163 nhịp/phút (lúc nghỉ là 76,6 nhịp/ph). Nhịp tim tức thời của các tiết mục trên cao là 225 nh/ph, của các tiết mục bật và nhào lộn trên lưới là 198nh/ph, gây căng thẳng cao độ đối với chức năng tim mạch. Bản thân TS Toán cũng có một con gái đã từng học múa tại Nga. Nhưng cô bé đã phải chuyển nghề sau khi bị gãy xương đùi lúc biểu diễn.
NSND Tâm Chính cũng bộc bạch: Bà vào nghề từ năm 15 tuổi, đến nay đã phục vụ trong 45 năm trong nghề. Chồng, con trai, con gái, con dâu, cháu đều trong nghành xiếc. Con dâu đã được giải vàng quốc tế biểu diễn ở các nước Châu Âu đã mất vì tai nạn trên đường biểu diễn lúc 27 tuổi. Bà nói trong nghề xiếc chỉ trừ hề xiếc, tung hứng, nghệ sĩ xiếc ai cũng có tai nạn và bệnh nghề nghiệp. Bản thân bà hiện cũng mang nhiều di chứng tai nạn từ tiết mục Cô hàng giải khát nổi tiếng. Theo bà đấy là một trong những lý do chính khiến hiện nay trường xiếc tuyển sinh rất khó, hầu hết phụ huynh đều không muốn cho con em học xiếc vì "vừa nghèo, vừa khổ". Ngay gia đình bà với nhiều thế hệ diễn viên xiếc cũng bắt đầu lo ngại để con cháu nối nghiệp.
Xiếc có tỉ lệ tai nạn lao động cao nhất trong các ngành nghệ thuật. Ảnh: Giải trí
Đại diện ngành múa, NSND Công Nhạc cũng chia sẻ về trường hợp của một đồng nghiệp, Thạc sĩ Phạm Thị Hiển, đã mất cách dây 5 năm vì căn bệnh loãng xương. Hệ quả của việc luyện tập quá sức. Một cặp diễn viên ballet trẻ rất sáng giá được đào tạo tại nước ngoài. Lúc về Nhà hát Nhạc vũ kịch Voêtk Nam được hưởng lương 5 - 7 trăm nghìn, sau được hơn 1 triệu. Sau một thời gian nữ diễn viên phải đối mặt với căn bệnh nghề nghiệp khá nan giải: viêm gân gót chân Ashin phải đối mặt với nguy cơ bỏ nghề cùng những di chứng về sau.
"Không phải nghệ sĩ không hiểu những vấn đề của an toàn lao động nhưng đam mê nghề thì phải làm. Nghề múa đã căng thẳng, nhưng ở xiếc tôi phải lạy họ vì sự mạo hiểm và đánh đu với tính mạng. Vì yêu nghề mới làm, sống chung với lũ, với rác, và sống chung với tai nạn nghề nghiệp", NSND Công Nhạc nói.
Chế độ tỷ lệ nghịch với lao động
Theo TS. Nguyễn Thị Toán, hội thảo lần này đã "gióng lên hồi chuông đã bỏ quên quá lâu". Bà cho rằng các hoạt động trong những ngành nghệ thuật này là những lĩnh vực lao động căng thẳng, nặng nhọc có rất nhiều rủi ro nghề nghiệp. Nhưng trong xếp loại ngành nghề của Bộ Lao động thì loại hình nghệ thuật này có rất ít chức danh nghề được xếp trong mục "Nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm", và có chế độ đãi ngộ tương ứng.
Diễn viên xiếc và múa ballet thường bắt đầu vào trường học từ lúc 11 - 14 tuổi. Nước ta cho đến này mới chỉ có trường trung cấp cho nghề này. Khi ra trường, các diễn viên cầm bằng trung cấp. Khi xếp bậc lương họ thường chỉ được xếp ngạch lương diễn viên hạng 3. Trong khi đó, tuổi nghề của diễn viên xiếc thường kết thúc sớm, tối đa khoảng 40 tuổi. Khả năng chuyển nghề rất khó vì không có bằng đại học và những kiến thức nền các lĩnh vực khác.
Ông Quang bổ sung, cách xếp lương căn cứ trên bằng cấp rất bất hợp lý với nghệ sĩ xiếc, có những người được phong danh hiệu NSND, NSƯT vẫn chỉ hưởng lương bậc 3.
Ai đã sai lầm?
 |
Dường như quá bức xúc, NSND Công Nhạc gọi cuộc hội thảo là "Sự kiện hiếm hoi bộc lộ cái tình đối với số phận của người nghệ sĩ".
"Diễn viên hạng 3, tốt nghiệp 10 năm nhạc viện xếp lương viên chức loại B. Đó là thực tế không thể chấp nhận được, cực kỳ coi thường lao động nghệ thuật. Phải lựa chọn trong hàng trăm, hàng nghìn người bình thường mới có được một nghệ sĩ. Trong hàng trăm, hàng ngàn nghệ sĩ đó mới có một tài năng. Vậy mà tài năng lại bị đối xử như vậy".
Và ông cảnh báo: "Không ai nghĩ rằng để có được những tài năng đó chúng ta đã phải mất rất nhiều tiền của và công sức mới có được nên mới để chế độ lương bổng của các tài năng như thế. Làm sao có thể đảm bảo sức khỏe và sự gắn bó với nghề cho họ".
* Phóng sự Vòm trời xiếc do Liên đoàn xiếc Việt Nam cung cấp nói đến cuộc sống trên sân khấu và sau cánh gà của diễn viên nghành xiếc.. Những diễn viên xuất hiện trong phóng sự đã có gần 10 người bỏ nghề vì nhiều lý do. Trong đó nhiều nhất là do tai nạn nghề nghiệp và chính sách. Trong đó có 2 nghệ sĩ tài năng trẻ đã mất vì tai nạn trên đường đi biểu diễn.
Hoàng Hường (Tuần Việt Nam)