Hà Nội hứa hẹn có một mô hình quản trị tốt khi nhà quản lý lắng nghe những ước vọng của người dân thành phố tham gia vào cuộc thảo luận về tương lai thành phố.
Theo kế hoạch đã công bố, Báo cáo lần 3 Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt là Quy hoạch lần 3) sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ vào cuối tháng 11/2009. KTS Nguyễn Đình Thanh, Phó Chủ tịch Hội KTS Hà Nội và KTS Trần Huy Ánh, hội viên hội KTS Hà Nội bàn thảo nội dung bản Báo cáo lần 3 này theo 4 tiêu chí về Thành phố sống tốt: An cư, có tính cạnh tranh, tài chính vững chắc và quản trị tốt.
Hà Nội có thể trở thành nơi an cư
Hội nghị quốc tế về đô thị 2002 định nghĩa an cư là: "Không gian sống ấy là quyền thoát khỏi sự nghèo đói, được sinh sống trong một môi trường hòa hợp với thiên nhiên, là quyền có nhà cửa, có nơi ở thỏa đáng, có được sự di chuyển dễ dàng từ nhà đến nơi làm việc với những phương tiện chuyên chở công cộng thuận tiện, được sống một cách yên lành với gia đình, láng giềng và thân hữu".
"Hà Nội có một vẻ đẹp tự nhiên với nhiều hồ, công viên và cây xanh cũng như các toà nhà và các điểm văn hoá hấp dẫn, những tài sản này đã bị che phủ trên diện rộng bằng bề ngoài lộn xộn do thiếu một (chiến lược) phát triển, các quy hoạch thiết kế đô thị và kiểm soát đúng đắn" (*)
Bản Quy hoạch lần 3 vẽ diện tích đô thị gần 700 km2 - lớn gấp 3,5 lần hiện trạng (gần 200 km2 ). Với dân số tăng 1,5 lần năm 2030 (10 triệu/ 6,5 triệu) và gấp đôi vào năm 2050 (13 triệu /6,5 triệu). Bình quân đất đô thị/ đầu người vẫn lớn gần gấp 2 lần hiện trạng.
Không gian dư dả để bổ sung hàng trăm km2 hồ ao đã lấp đi để xây nhà ở, kinh doanh BĐS, hàng chục km sông, mương đã lấp vì những lý do không tên. Đủ đất để xây hàng chục triệu m2 nhà ở chất lượng tốt, hấp dẫn cả triệu người dân phố cũ nhỏ bé chật chội ra đó để dư ra diện tích làm nhà trẻ, mở đường hay vườn hoa. Khi ấy sẽ biến mất câu thần chú nhàm chán "tiến độ xây dựng nâng cấp đô thị chậm do khó khăn khâu GPMB..."
 |
Không gian ấy đủ để chuyển ra ngoài hàng trăm bệnh viện, trường đại học, cơ quan nhà máy, doanh trại quân đội... nơi cũ làm dịch vụ công cộng đa tầng/ đa năng. Không chỉ lợi ích cảnh quan đô thị mà còn bổ sung vào ngân sách tái thiết thành phố hàng chục tỷ USD.
Như vậy, tương lai Hà Nội là nơi an cư không còn xa vời nếu như bản Quy hoạch lần 3 đề ra được một chiến lược phát triển, các quy hoạch thiết kế đô thị và kiểm soát đúng đắn.
Thành phố cạnh tranh mạnh mẽ bởi sự quyến rũ
Điểm quan trọng nhất của Hà Nội chính là mạng lưới sông, hồ, mảng không gian xanh cần được duy trì, phát triển và quy hoạch hợp lý.
Tuy vậy, hiện trạng do kiểm soát lũ lụt yếu kém nên "các sông chính, đặc biệt là sông Hồng, sông Đáy và sông Tích chưa được coi là những tài sản chung mà các sông quan trọng điển hình đã có được trên các thành phố khắp thế giới. Các bờ sông chưa được phát triển lớn (thực tế bị bỏ mặc và sử dụng tuỳ tiện tràn lan - TG), cộng đồng chưa có cách tiếp cận có ý nghĩa với sông Hồng. Có một cơ hội lớn để chuyển đổi những con sông này và các bờ sông trở thành những tài sản cảnh quan có giá trị cho Hà Nội " (*)
Bản Quy hoạch đề xuất những vùng xanh bên bờ sông từ "Có rất nhiều cơ hội để mở rộng và nâng tầm hệ thống công viên và không gian mở hiện nay của thành phố. Nếu tiềm năng này được phát hiện thì những khu vực này sẽ trở thành một trong những đặc trưng giúp Hà Nội trở thành một trong những thủ đô đáng sống và hấp dẫn nhất thế giới".(*)
"Sông hồ Hà Nội là nguồn tài nguyên quan trọng nhất và đặc trưng khác biệt nhất mà Hà Nội "(*) với tiềm năng giao thông, gia tăng giá trị BĐS và cảnh quan đô thị, không gian giải trí thể thao du lịch.... Tiếc là bản quy hoạch lần 3 không chỉ dẫn cụ thể vùng cấm xây dựng hai bên bờ của 9 con sông, gợi ý ứng xử với các dự án giao thông hay BĐS khổng lồ đã được khởi công trong vùng trũng ngập thuộc lưu vực các con sông này nên như thế nào?
Sông có giá trị khi nó có nước chảy và nước phải sạch, phương án trị thuỷ và điều tiết nước rất cần xác định vị trí, quy mô các công trình lấy nước/ xả lũ của toàn bộ hệ thống sông hồ Hà Nội - trong báo cáo chưa thấy đề cập.
Tiềm năng, sức hút của mảnh đất Hà Nội vốn đã có cả ngàn năm, nhưng biến thành khả năng thực sự cần những giải pháp cụ thể mà bản quy hoạch lần 3 này có nhiệm vụ trình bày.
Thành phố tài chính vững chắc
Báo cáo Quy hoạch có 16 thành phố được tham khảo nhưng chưa cho biết: Thành phố nào phát triển thành công từ việc vay tiền để đầu tư đô thị để cân nhắc Hà Nội nên phát triển đô thị từ nguồn lực từ đi vay, bán tài nguyên hay nhượng quyền sử dụng đất?
 |
Paris trở thành đô thị hiện đại từ thành phố trung cổ từ 1850 đến 1900 không chỉ nhờ sự sáng tạo của quy hoạch Hausman, mà còn được sự hậu thuẫn của giới tài chính, ngân hàng hùng hậu đương thời.
Bài học ấy được tiếp biến tại Hà Nội 1890-1940 với những khoản vay xây dựng đường sá hạ tầng khu phố Nam và Đông Nam hồ Hoàn Kiếm, đường sắt và cầu Long Biên. Ngân hàng địa ốc Đông Dương ra đời tài trợ dự án đường xe điện và các khu phố phía Đông hồ Bảy Mẫu, phía Nam Hồ Tây. Thành phố Hà Nội đã được xây dựng đàng hoàng mà tự cân đối tài chính, tự vay tự trả trong thời gian ngắn nhất.
Đầu tư trực tiếp (FDI) vào Hà Nội từ 1990 đến 2007 gần 14 tỷ USD và hy vọng FDI sẽ là phần tài chính thiết yếu dành cho Hà Nội mở rộng. Ví dụ dự án Ciputra với tổng mức 2,1 tỷ USD nhưng đóng góp vào ngân sách Tp để làm phúc lợi công cộng không đáng kể.
Hà Nội mở rộng có thể lên đến hàng trăm tỷ USD. Báo cáo lần 3 có nội dung Tài chính đô thị - nhưng chưa có khái toán tổng thể. Đề xuất của tư vấn về nguồn lực chính để mở rộng Tp là đi vay: ODA (từ châu Âu, Nhật Bản và hy vọng từ Hàn Quốc ), FDI - giải thích không ảnh hưởng đến hệ số nợ. Một gợi ý mới mẻ nữa từ IDA - một tổ chức trong Ngân hàng Thế giới, cấp vốn với lãi suất 0,75%, kỳ hạn 40 năm và ân hạn 10 năm...Tất cả nguồn lực gợi ý đều phụ thuộc từ bên ngoài trong bối cảnh tài chính toàn cầu không thuận lợi như hiện nay có thể thấy được là không chắc chắn.
Cuối năm 2009, ở phía Tây TP, các lô đất giãn dân chưa có hạ tầng đang được trao đổi 1.000- 2.000USD /m2. Với 10.000 ha đất dành cho phát triển BĐS sẽ đem lại 100-200 tỷ USD - số tiền khổng lồ cần thu vào ngân sách TP để đầu tư hạ tầng đô thị xứng đáng.
Hà Nội luôn là cực hút đầu tư BĐS mạnh nhất, hấp lực ấy kéo theo nhiều ngành kinh doanh dịch vụ liên quan. Bản quy hoạch có giá trị là vẽ ra cái cơ hội hấp dẫn đầu tư, hút về đó vốn ban đầu để hứa hẹn đem lại lợi nhuận cao. Vẽ thế nào để tài nguyên đất đai, sông hồ, rừng núi, đồng ruộng Hà Nội có giá trị vượt trội, thành phố trở nên giàu có, thịnh vượng - có nguồn tài chính vững chắc - đó mới là sáng tạo giá trị, cái mà Hà Nội mong đợi từ những tư vấn tài năng.
Thành phố quản trị tốt
Hà Nội có lịch sử được quản trị tốt. Phủ Doãn Nguyễn Trung Ngạn giữ Thăng Long bình yên, quy củ, công minh nức tiếng đời Trần. Nửa đầu thế kỷ 20, Hà Nội đã nổi danh cùng với Thượng Hải và Tokyo là 3 thành phố đẹp nhất châu Á.
Những năm mới tiếp quản, trong muôn ngàn khó khăn ,Hà Nội đã làm nên những công viên sang trọng. Chiến tranh phá hoại ác liệt, Hà Nội vẫn trật tự ngăn nắp, nghèo mà kiêu hãnh.
 |
Hà Nội chỉ nhộn nhạo, thoái biến đôi chục năm nay do bát nháo thị trường, nhưng Hà Nội đang khát khao về ngày mai tươi sáng. Đó cũng là một phần nguyên nhân để sinh ra bản Quy hoạch Hà Nội mở rộng này.
Hà Nội hứa hẹn có một mô hình quản trị tốt khi những nhà quản lý lắng nghe những ước vọng của người dân thành phố tham gia vào cuộc thảo luận về tương lai thành phố.
Sống trong thành phố quản trị tốt, cư dân có hạnh phúc ngay cả khi TP còn xây dựng dở dang. Con đường ngắn nhất đến với TP sống tốt đấy là Thành phố được quản trị tốt, ngay cả khi chưa có Thành phố.
KTS Nguyễn Đình Thanh - KTS Trần Huy Ánh (Tuần Việt Nam)
(*) Trích dẫn trong Bản thuyết minh báo cáo QH lần 3 của liên danh tư vấn PPJ