Thật ngạc nhiên khi lẽ ra phải nhanh chóng mở rộng hơn nữa hệ thống giáo dục đại học thì chúng ta lại tìm cách giải quyết việc chất lượng yếu kém bằng cách đóng cửa trường đại học. Nếu áp dụng phương pháp cái gì yếu kém thì cắt bỏ thì chúng ta sẽ phải đóng cửa biết bao nhiêu trường trong hệ thống giáo dục dưới đại học?
Thay vào điều chúng ta đã và đang nói như một mục tiêu chiến lược của nền giáo dục là đến khi nào Việt Nam sẽ có mấy chục ngàn hay mấy trăm ngàn tiến sỹ thì chúng ta phải nói khi nào số người học đại học đạt được một tỷ lệ tương thích với dân số và sự phát triển đất nước. Tỷ lệ người học đại học quá thấp hiện nay mới là vật cản lớn nhất cho việc xây dựng một xã hội hiện đại của chúng ta.
Gần đây, trên báo chí, tôi thấy những người có trách nhiệm bàn luận về việc giảm bớt trường đại học với một lý do duy nhất: chất lượng của các trường đại học. Tôi hoàn toàn đồng ý với đánh giá chất lượng của nhiều trường đại học mà phần lớn là các trường đại học dân lập ở Việt Nam. Nhưng tôi lại có quan điểm ngược lại về số lượng các trường đại học hiện có của chúng ta.
Hiện thực cho thấy, chúng ta cần có nhiều hơn nữa số lượng trường đại học. Có hai lý do để tôi nói như vậy. Lý do thứ nhất là Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển quan trọng, cần rất nhiều những "lao động trí tuệ". Lý do thứ hai là số trường đại học hiện nay không tỉ lệ thuận với dân số Việt Nam. Hai lý do này là hai lý do cơ bản mà không một quốc gia nào muốn phát triển không nghĩ tới.
Nếu đứng về những khó khăn kinh tế thì chúng ta phải nói thẳng rằng, Cuba khó khăn hơn chúng ta lúc này. Tôi không bàn đến những vấn đề khác của Cuba, nhưng hệ thống giáo dục đại học Cuba hơn chúng ta kể cả về số lượng và chất lượng. Từ khi giành được chính quyền, Chính quyền cách mạng Cuba đã có chủ trương phổ cập hóa giáo dục đại học. Đấy là chính sách đầu tư đúng đắn nhất, quan trọng và mang tính chiến lược cho sự phát triển của đất nước sau này. Sự phát triển của một quốc gia 100 năm sau phụ thuộc hoàn toàn vào việc giáo dục và đào tạo của quốc gia đó ngay từ bây giờ.
 |
| Lẽ ra phải nhanh chóng mở rộng hơn nữa hệ thống giáo dục đại học thì chúng ta lại tìm cách giải quyết việc chất lượng yếu kém bằng cách đóng cửa trường đại học. |
Vì thế, việc phát triển nhanh chóng và có chất lượng hệ thống giáo dục đại học không thể ngưng trệ với bất cứ lý do nào. Thật ngạc nhiên khi lẽ ra phải nhanh chóng mở rộng hơn nữa hệ thống giáo dục đại học thì chúng ta lại tìm cách giải quyết việc chất lượng yếu kém bằng cách đóng cửa trường đại học.
Nếu áp dụng phương pháp cái gì yếu kém thì cắt bỏ thì chúng ta sẽ phải đóng cửa biết bao nhiêu trường trong hệ thống giáo dục dưới đại học? Giải pháp này là giải pháp tệ hại nhất. Nó giống việc chúng ta gặp một khó khăn nào đó trong cuộc sống, chúng ta không dám đương đầu với khó khăn đó để vượt qua mà lại lảng tránh nó. Nói đúng bản chất của sự việc này là chúng ta chạy trốn. Nhưng hãy hiểu rằng: khi chúng ta chạy trốn một điều gì đó thì nghĩa là nó sẽ đuổi chúng ta cho đến khi nào "tóm" được chúng ta thì thôi. Và chúng ta phải hiểu rằng: khi chúng ta lảng tránh một điều gì đó thì không có nghĩa là điều đó mất đi mà ngược lại nó tồn tại còn dai dẳng hơn và có nguy cơ lan rộng như một bệnh dịch.
Tại sao chúng ta lại có thể hiểu một cách thô lược rằng đóng cửa những trường đại học có chất lượng kém thì sẽ sinh ra những trường đại học tốt. Việc cải thiện duy nhất có hiệu lực với những trường đại học chất lượng kém là phải làm cho các trường đó có chất lượng tốt lên bằng những chính sách ưu việt và bằng tư duy khoa học cũng như bằng luật pháp. Đấy là con đường đúng. Nếu chúng ta không tìm được con đường đưa các trường đại học chất lượng kém đi lên thì không bao giờ chúng ta có được các trường đại học có chất lượng tốt. Vì một trường đại học có chất lượng tốt không phải bỗng một ngày từ trên trời rơi xuống cho chúng ta.
Một trường đại học mới ra đời khó có thể trở thành ngay một trường đại học có kinh nghiệm và có thương hiệu. Nó phải thường xuyên được nghiên cứu, được xây dựng, được điều chỉnh, được đầu tư... Lịch sử của các trường đại học uy tín trên thế giới đều cho thấy chân lý này. Bởi thế, chúng ta không sợ những trường đại học mới của chúng ta chưa có chất lượng tốt mà chỉ sợ chúng ta không có một tư duy chiến lược đúng về giáo dục đại học, không có tư tưởng về việc đầu tư cho sự phát triển trí tuệ của quốc gia và không có những bước đi đúng và kiên nhẫn.
Một nguyên nhân tôi cho rất cơ bản sinh ra các trường đại học kém chất lượng, đặc biệt là các trường đại học dân lập, là từ những bước đầu tiên để thành lập một trường đại học. Đó là việc xem xét những yếu tố để thành lập một trường đại học. Nhưng việc xem xét hay kiểm định này của chúng ta có vấn đề. Nếu chúng ta kiên quyết chỉ cấp phép cho những trường đại học có đủ các yếu tố mới được thành lập và sau đó thường xuyên giám sát một cách kỹ lưỡng thì chúng ta không phải tìm cách xoá sổ các trường đại học mà trước đó không lâu chúng ta ký quyết định cho phép thành lập.
 |
| Tỷ lệ người học đại học quá thấp hiện nay mới là vật cản lớn nhất cho việc xây dựng một xã hội hiện đại của chúng ta. |
Nền giáo dục chúng ta đã và đang mắc vào quá nhiều sai lầm bởi sự thiếu nghiêm minh và trách nhiệm với sản phẩm của nền giáo dục ấy. Một ví dụ cho thấy chúng ta đã cấp bằng thạc sỹ, tiến sỹ cho quá nhiều những người chỉ dùng các loại bằng này để hợp lý hoá việc thăng tiến của họ chứ không phải là chất lượng đúng của tấm bằng. Liệu chúng ta có dám tái kiểm tra kiến thức của những người mang các loại bằng này không?
Chúng ta đang bị mê dụ bởi chính sách "tiến sỹ hóa" một bộ phận xã hội mà lại dửng dưng trước việc xây dựng hệ thống giáo dục đại học phổ cập. Tỷ lệ người dân có trình độ đại học ở nước ta quá thấp. Thay vào điều chúng ta đã và đang nói như một mục tiêu chiến lược của nền giáo dục là đến khi nào Việt Nam sẽ có mấy chục ngàn hay mấy trăm ngàn tiến sỹ thì chúng ta phải nói khi nào số người học đại học đạt được một tỷ lệ tương thích với dân số và sự phát triển đất nước.
Tỷ lệ người học đại học quá thấp hiện nay mới là vật cản lớn nhất cho việc xây dựng một xã hội hiện đại của chúng ta. Tỷ lệ số dân được phổ cập đại học chính là cái nền tri thức của một quốc gia phát triển còn tỷ lệ tiến sỹ là chóp của cái nền đó. Và đương nhiên, trong con mắt của bất cứ nhà quản lý nhà xã hội và giáo dục nào cũng phải tìm cách xây dựng cái nền trước tiên một cách chắc chắn nhất.