Làm ăn kém cỏi nhưng vẫn lĩnh lương cao, không ai bị kỷ luật, đó là căn bệnh chung của nhiều đại gia mang danh nhà nước. Jet Star thua lỗ trong khi Tổng giám đốc hưởng hơn 2 tỷ đồng một năm. Lãi mà lương cao là bình thường, nhưng lỗ vẫn lĩnh bạc tỷ, đó mới chuyện...lạ.
LTS: Câu chuyện lương của lãnh đạo một số tập đoàn nhà nước đang được bàn tán rôm rả trên một số mặt báo. Quan điểm chung của dư luận không phải lương của lãnh đạo tập đoàn cao hay thấp. Vì nếu làm ăn tốt, đóng góp được nhiều cho đất nước thì lương của họ cao gấp 10 hay 100 lần, chẳng ai thắc mắc. Để rộng đường dư luận, Tuần Việt Nam giới thiệu thêm một góc nhìn của CTV Hiệu Minh.
Chuyện lương... lạ
Như một số tờ báo đưa tin, Kiểm toán nhà nước phát hiện lương tháng của lãnh đạo tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) lên tới trên 78 triệu đồng (4.500 đôla Mỹ).
Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2009, Việt Nam còn khoảng 15% người nghèo, tương đương với hàng chục triệu dân với thu nhập 365$/người/năm.
So với cựu thứ trưởng Tài chính Trần Văn Tá, hiện là tổng giám đốc SCIC, có mức lương trên 52.000 đôla Mỹ/năm, nhiều người thấy sốc.
Ban lãnh đạo của SCIC (bảy vị) bao gồm nhiều quan chức đương quyền. Không biết kiêm nhiệm như thế thì lương "kiêm" thế nào?
SCIC có hai chức năng chính là quản lý và đầu tư vốn của Nhà nước. Nguồn vốn là số cổ phần của nhà nước trong các doanh nghiệp được cổ phần hóa.
Theo tiến sỹ Lê Đăng Doanh, SCIC là một thử nghiệm nhằm giải quyết tình trạng chủ sở hữu nhà nước bị phân tán ra các bộ, ngành và các cấp địa phương chịu trách nhiệm bổ nhiệm nhân sự, còn bộ Tài chính thì lo quản lý tài sản. Ông cho rằng, mô hình đó có rất nhiều sơ hở và kém hiệu quả, phân tán vốn nhà nước.
SCIC "nhà nước" với hãng hàng không Jet Star ăn nên làm ra chắc cũng chẳng ai dám góp ý nếu lãnh đạo có lương 5000$/tháng (100 triệu đồng). Ở Việt Nam, đầy các đại gia có thu nhập cao chục ngàn đô la một tháng trở lên.
Làm ăn kém cỏi nhưng vẫn lĩnh lương cao, không ai bị kỷ luật, đó là căn bệnh chung của nhiều đại gia mang danh nhà nước. Jet Star thua lỗ trong khi tổng giám đốc hưởng hơn 2 tỷ đồng một năm. Lãi mà lương cao là bình thường, nhưng lỗ vẫn lĩnh bạc tỷ, đó mới chuyện...lạ.
Qui định của Nhà nước
Theo quy định hiện hành, Nhà nước vẫn quản lý vấn đề tiền lương của các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước.
Theo đó, hàng năm doanh nghiệp tự xây dựng đơn giá tiền lương cả gói. Việc xây dựng đơn giá tiền lương căn cứ trên kết quả kinh doanh năm trước. Sau đó trình liên bộ LĐ - TB và XH và bộ Tài chính.
Từ chuyện lương tiền tỷ của SCIC và Jetstar Pacific, báo giới còn mò ra chuyện của lãnh đạo các tập đoàn, tổng công ty nhà nước khác, cũng có lương... rất lạ, dù lời lãi vẫn được báo cáo nghe rất quen như "dự báo rằng", "có xu hướng lời" hay "bước đầu thuận lợi".
Bàn về chuyện này để thấy, nếu qui định sai, gây kẽ hở để lợi dụng, phải sửa. Nhất là qui định này còn đúng trong cơ chế thị trường.
Các đại gia nhà nước thường được quyền ưu tiên vay vốn phát triển. Ngoài ra, họ còn nắm giữ tài sản quốc gia khổng lồ.
Lĩnh lương cao nhưng làm ăn thất bát thì tiền vay vốn cộng với lãi mẹ đẻ lãi con kia được nhà nước gánh. Nhà nước Việt Nam thuộc về... nhân dân. Sự thất bại trong kinh doanh được đưa lên đôi vai đã héo mòn của ai thì mọi người đã đoán ra.
Chuyện xung đột lợi ích
Ai cũng biết, tham nhũng phá hoại đất nước, vấn nạn phong bì làm băng hoại đạo đức xã hội, nhưng khi hỏi quan chức, đều được cái lắc đầu "chuyện này tế nhị và khó nói".
Đương nhiên, câu chuyện lương bổng trên không thể liệt vào loại tham nhũng. Nhưng người ta cũng tự hỏi, nguồn cơn nào dẫn đến những bảng lương có một không hai ở SCIC và nhiều tập đoàn nhà nước khác.
Ở xứ người, luật của nước Mỹ rất... lạ. Thủ đô Washington DC với hơn nửa triệu dân nhưng không có đại biểu ở Capitol Hill. Mọi yêu cầu về tài chính, luật lệ của thủ đô, dù thông qua chính quyền thành phố, nhưng phải đưa lên Quốc hội để biểu quyết. Nghĩa là tỉnh lẻ quyết cho thủ đô.
Lý do đơn giản, mang danh thủ đô ra để tranh quyền lợi ở Quốc hội dễ được ưu ái.
Còn chuyện xứ ta. Một vị đang làm thứ trưởng bộ Công Thương lại "bắt" sang chuyên trách KTV. Đương kim bộ trưởng Tài chính lại kiêm cả chủ tịch hội đồng quản trị SCIC, trong khi lương bổng SCIC do bộ Tài chính duyệt.
Đương chức bộ trưởng đi xin duyệt chính sách, cấp kinh phí, duyệt lương cho SCIC mà do ông làm chủ tịch HĐQT, được gọi là "vừa đánh trống vừa thổi còi".
Với trường hợp vừa là thứ trưởng, vừa là tổng giám đốc KTV - đóng cả hai vai: vai đi xin xỏ và vai người duyệt, bên Tây gọi là "Conflict of interest - Xung đột lợi ích".
Qui luật vàng "tránh xung đột lợi ích" nhiều vị quản lý nắm rất vững. Nhưng có làm theo hay không lại là câu chuyện khác. Đôi khi, lương cao chót vót là vì có người duyệt thang lương cho chính bản thân. Tướng lương cao kéo theo quân cũng thu nhập không kém. Lương lạ như trên là điều dễ hiểu.
Công khai - "quân bình chủ nghĩa" trong thông tin
Người ta kêu ca lương lạ như trên không phải đòi quân bình trong lương bổng mà họ đòi sự bình đẳng trong thông tin.
Doanh nghiệp nhà nước có tài sản của nhân dân, vốn vay của nhân dân, thì nhân dân có quyền "biết, bàn, làm và kiểm tra", kể cả chuyện lương bổng của những người quản lý.
Đọc báo thấy tin lương lạ, nhiều người thảng thốt, nhưng không ít người mừng. Minh bạch về lương bổng một chút, kiểm toán độc lập và báo chí làm đúng với thiên chức của mình, dân thường biết được khối chuyện.
Tiếp tục công khai như thế này, kể cả công khai thu nhập của các quan chức, lương lạ và nhiều chuyện lạ khác sẽ ít dần đi. Nếu làm ăn tốt thì lương cao gấp 10 hay 100 lần, chẳng ai thắc mắc.
Tầm nhìn của SCIC đăng tải trên website rất hay: "Trở thành nhà đầu tư chiến lược của chính phủ Việt Nam thông qua việc đem lại giá trị tối đa và sự tăng trưởng bền vững cho các khoản đầu tư".
Chưa rõ, SCIC thành nhà đầu tư chiến lược và hoạt động hiệu quả như thế nào trong bối cảnh hiện nay. Nhưng một số ví cá nhân đã được "đem lại giá trị tối đa" một cách khéo léo.