Lời giới thiệu: Độc giả Việt Nam khi nói đến cách ngôn hầu như liên tưởng ngay đến hiện tượng một số câu nói của lãnh tụ, của các danh nhân, các nhà văn hóa lớn... trở thành câu nói ngắn gọn, súc tích, có ý nghĩa giáo dục đạo đức, tư tưởng, được nhiều người coi là chuẩn mực, khuôn thước để làm theo và vươn tới. Cách ngôn cũng có thể được rút ra từ trong kho tàng tục ngữ của nhân dân: Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng, Thương người như thể thương thân.
Cho đến nay, hình như trong văn học Việt Nam chưa có chuyện một tác giả nào đó xuất bản hẳn một cuốn sách gồm những câu viết dưới hình thức cách ngôn của mình. Điều này hoàn toàn khác trong văn học Ba Lan và văn học một số nước trên thế giới. Hình thức văn học có tên tiếng Ba Lan aforyzm được biết đến ở châu Âu từ thời văn học cổ đại, nhưng sự phát triển trong văn học Ba Lan thì phải chờ đến thời Barok, cuối thế kỷ XVI – đầu thế kỷ XVII.
Ba Lan là đất nước sản sinh ra nhiều cây bút cách ngôn nổi tiếng. Vào thập niên 70, Stanisław Jerzy Lec được biết đến với danh nghĩa tác giả những câu cách ngôn đặc sắc (chẳng hạn câu Điều kiện đầu tiên của sự bất tử là cái chết) khi ông cho ra đời cuốn Myśli nieuczesane (Những ý nghĩ chưa được trau chuốt). Cuốn sách này sau được dịch ra tiếng Việt (qua bản tiếng Nga) và xuất bản tại Hà Nội.
Có một chi tiết thú vị: Poznań là mảnh đất hội tụ khá nhiều cây bút cách ngôn xuất sắc của Ba Lan. Dịch giả Nguyễn Chí Thuật đã giới thiệu nhiều kỳ trên phụ san Tri Thức Trẻ của báo Tiền Phong một số câu cách ngôn được đón nhận nồng nhiệt của Lech Konopiński, nhà thơ từ đầu đến cuối gắn bó với Poznań. Hôm giữa tháng Hai vừa rồi, nhân buổi gặp mặt Valentin Thơ ở Poznań, dịch giả Nguyễn Chí Thuật lại may mắn tiếp xúc với một cây bút cách ngôn Ba Lan nữa là Ryszard Podlewski. Ông được tặng cuốn cách ngôn in đẹp bằng hai thứ tiếng, Anh và Ba Lan, với lời đề tặng dí dỏm: Tặng TS Nguyễn Chí Thuật với lời đề nghị xem giúp, liệu những suy nghĩ của tôi có thể hiểu được trên phạm vi toàn cầu không”. Dịch giả hứa với ông Podlewski sẽ dịch một số câu ra tiếng Việt để giới thiệu với độc giả Việt Nam. Queviet.pl xin giúp dịch giả Nguyễn Chí Thuật thực hiện lời hứa đó.
Tình yêu từ cái nhìn đầu tiên chỉ thực sự lớn lao khi nó kéo dài được đến cái nhìn cuối cùng.
Một khi người phụ nữ đến được với trái tim đàn ông qua cái dạ dày, không hiểu chị sẽ thoát khỏi anh bằng đường nào nhỉ?
Lời khuyên của những người xấu bụng đôi khi lại hoàn toàn là lời khuyên tốt cho chúng ta.
Ngọn gió thời đại, với mỗi người khác nhau, thổi từ một phương khác nhau.
Mỹ phẩm có thể không làm những phụ nữ già trẻ lại, song chắc chắn chúng có thể làm cho những phụ nữ trẻ già đi.
Con người ta tranh đấu để giành lấy một địa vị nào đó trong xã hội. Mới đầu theo chiều dọc, sau đó theo chiều ngang.
Có những căn bệnh dị ứng không thể nào chữa khỏi: đó là dị ứng trước sự ngu dốt của người đời.
Người đàn ông bình thường có vợ, người đàn ông học đòi có phu nhân.
Một nguyên tắc mà ngày nay tôi cần phải hiểu: Nhổ vào mặt kẻ khác trước khi kẻ đó nhổ vào mặt mình.
Có những người đàn bà hay than thở đến mức tiếng thở dài của họ có thể dùng để hút bụi sạch cả căn phòng.
Có những thứ chúng ta phải nhìn thấy để biết rằng chúng là những thứ không nên xem làm gì.
Tuổi già bắt đầu khi vị trí của những ước mơ được thay thế bằng những hồi ức.
Nhà sản xuất có trách nhiệm là người kiểm tra cẩn thận chất lượng cả của những chiếc đinh dùng để đậy nắp quan tài.
Một đất nước thật sự tự do khi nó được giải phóng khỏi những kẻ ngu đần.
Ông ta cúi người về phía trước là do ngực đeo nhiều huân chương hay do ông ta có các huân huy chương do thường xuyên cúi người như vậy nhỉ?
Phải chăng đôi khi người ta thắp cho anh nén nhang chỉ vì người ta muốn đầu độc anh bằng khói hương?
Để nhanh chóng tới đích, người kỵ sĩ giỏi không chỉ thúc ngựa mà phải thúc cả bản thân mình.
Những mục đích đen tối đôi khi cũng chiếu sáng được cho ai đó.
Một tiểu sử giàu có hoàn toàn không có nghĩa là ai đó trong cả cuộc đời đã sở hữu nhiều tiền.
Chúng ta phải chăm lo sao cho trong cuộc chạy tiếp sức giữa các thế hệ, cái gậy được chuyển giao là cây gậy quyền lực chứ không phải dùi cui cảnh sát.
Những người không chuyên đưa ra lời khuyên miễn phí nhưng tốt, các chuyên gia cho lời khuyên tồi nhưng vẫn lấy tiền.
Để có thể thoát lên từ dưới đáy đi lên, trước tiên người ta cần phải chui xuống dưới đáy đã.
Ngày nay cái gì là thứ có thể có được một cách dễ dàng? Chỉ có những tật xấu mà thôi.
Một anh chàng nào đó trở thành huyền thoại ư? Chắc là mọi người toàn kể các chuyện hoang đường về anh ta.
Trong tình yêu, vật hối lộ thường được chúng ta đặt vào môi.
Phụ nữ có những nếp nhăn trên mặt đôi khi do họ quá lo lắng về chuyện mình sẽ có những nếp nhăn.
Hút thuốc có hại. Trước tiên là hại cho những điều thuốc vì chúng bị hút đến khi chỉ còn một mẩu nhỏ.
Có những kẻ sẵn sàng buộc tội cha mẹ mình trước tòa vì đã đẻ ra mình.
Bị tù chung thân với một thằng hề trong cùng xà lim thì thà bị tử hình còn hơn.
Dân Ba Lan không thiếu tính hài hước, có điều là họ chẳng có gì để cười.
Người không biết làm cho một phụ nữ hạnh phúc mới muốn làm cho nhiều phụ nữ hạnh phúc.
Có hai phần của sự từng trải không để lại dấu vết trong trí nhớ chúng ta: khi sinh ra và khi chết.
Nhà chính trị thông minh không bao giờ thừa nhận nghề nghiệp của mình là làm chính trị.
Hoa dùng để tặng cho những phụ nữ trẻ và những cụ già bỗng dưng có tính cách trẻ con.
Lợn không chọn chuồng lợn thành nơi ở của mình mà chính con người làm nơi ở của lợn thành chuồng lợn.
Ma trong lâu đài có khách nước ngoài đến thăm nên buộc phải hù dọa người bằng ngoại ngữ.
Đừng cười to cười nhiều trước sự bất hạnh của người khác mà bị tắt thở vì cười.
Ai cũng khinh bỉ những kẻ háo danh, nhưng mọi người đều thích danh vọng.
Ở đâu ít in những tác phẩm thơ đầu tay thì ở đó xuất bản nhiều các tập thơ kết thúc sự nghiệp thơ của các tác giả.
Đáng tiếc là không thể nào dành sức khỏe thời trẻ cho tuổi già được.
Có nhiều chân lý cần phải biết, song chúng ta hãy cố mà nhồi vào đầu mình: lẽ phải bao giờ cũng thuộc về ba người: vợ, cảnh sát và sếp.
Queviet.pl