Đi bộ sợ nhất Hải Vân
Đi thuyền sợ nhất sóng thần hang Dơi
Đọc Ký sự Thích Đại Sán, nhà sư Trung Hoa sang truyền giáo ở nước ta khoảng thế kỷ thứ XVI (?), thuật hành trình từ Hội An quay lại Phú Xuân, đoạn qua đèo Hải Vân cũng chỉ mới hình dung được một phần mức độ hoang vắng, hiểm trở của ngọn đèo này.
Đây là một mạch núi cao trùng điệp kéo dài từ hệ Trường Sơn Bắc chót vót chọc thẳng ra biển Đông, dầm chân vào biển mặn. Mạch núi dựng một bức trường thành kín mít mà theo cách nói của người xưa thì: “Một cánh chim cũng khó lòng bay qua!”.
Thiên ký sự hấp dẫn này có thể là bằng chứng thành văn hiếm hoi kể cho chúng ta nghe một cách sống động về địa hình và thiên nhiên Hải Vân buổi nguyên sơ thời ấy.
Rừng đại ngàn thâm u cây cao bóng cả, suối sâu, thác dữ, lữ khách qua đèo, dù đi bộ, đi cáng hoặc dùng kiệu đều phải len lỏi theo lối mòn cheo leo bên bờ vực. Thảng hoặc, may mắn gặp một tốp dân sơn tràng đốt lửa sưởi bên bờ suối, nhìn nhau bằng con mắt nghi ngại! Chưa kể thú dữ rừng già gầm gào, những con trăn rừng hoang dã đánh võng trên cành cao, những thác nước réo sôi và muôn vàn hiểm nguy theo chân bộ hành từng bước!
Thời Nguyễn, đỉnh đèo được dựng một quan ải. Ải cũ phong sương còn đó, trải bao thăng trầm, dâu bể, vẫn sừng sững trong mây bằng chứng bất hủ của danh xưng “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”.
Hải Vân - ''Thiên hạ Đệ nhất hùng quan''
Trên con đường xuyên Việt ra Bắc vào Nam, Hải Vân luôn luôn là một địa danh ấn tượng. Đây là đèo cao nhất trong các đèo ở Việt Nam (khoảng 500m so với mực nước biển), đầy hiểm trở và cũng là đỉnh núi cuối cùng của một mạch Trường Sơn đâm ngang ra biển.
Ngay trên đỉnh đèo, dấu vết tiền nhân vẫn còn để lại: những cửa đèo và thành lũy đắp ngang. Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ: Hải Vân Quan, cửa trông xuống Quảng Nam đề: Thiên hạ đệ nhất hùng quan (đây là từ đề tặng của vua Lê Thánh Tôn khi dừng chân ngắm cảnh nơi này).
Thật vậy, từ Nam chí Bắc, không có nơi nào đèo cao chênh vênh, cảnh đẹp lung linh, huyền ảo như Hải Vân. Đường đèo quanh co, khúc khuỷu men theo triền núi, uốn lượn như dải lụa vắt ngang giữa trời mây. Chỉ căn cứ vào tên gọi, cũng đủ hình dung Hải Vân là thế giới của gió và mây.
Gió như đàn ngựa dong ruổi dặm trường, mây như từ trên trời tuôn xuống. Bước chân người đến đây như lạc vào cõi nào khác lạ, huyền ảo khói sương. Cao Bá Quát, một nhà thơ một đời chỉ biết lạy hoa mai (Nhất sinh đê thủ bái hoa mai) cũng đã phải sững sờ:
Nhất bích ngưng vi giới, Trùng vân nhiễu tác thành (Biếc một dãi làm mốc, Mây muôn trùng dựng thành).
Cũng từ đây, vào những ngày đẹp trời, du khách có thể thấy rõ toàn cảnh thành phố Đà Nẵng, Cảng Tiên Sa - Bán đảo Sơn Trà, Cù Lao Chàm... và những bãi cát vàng chạy dài ôm lấy mặt nước bao la trong xanh của biển.
Những gì thiên nhiên ban tặng, qua thời gian và qua bàn tay con người, sẽ trở thành những giá trị nhân văn. Đến Hải Vân là đến với nơi giao thoa giữa hai vùng đất, là thỏa mãn tâm lý chiếm lĩnh đỉnh cao, hòa mình trong âm vọng sử thi của bao dấu chân người Việt xưa đi mở cõi, bồi hồi thương nhớ quá khứ thẳm sâu của một khúc ruột miền Trung.
Trong Phủ Biên tạp lục, Lê Quý Đôn từng nhận xét:” Hải Vân dưới sát bờ biển, trên chọc từng mây là giới hạn của hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam”.
Hơn 6 thế kỷ trước, vùng đất này thuộc về 2 châu Ô, Rí của vương quốc Chămpa, được vua Chămpa là Chế Mân cắt làm sính lễ cầu hôn công chúa Huyền Trân đời Trần. Hiện nay, đèo Hải Vân là ranh giới giữa tỉnh Thừa Thiên - Huế và thành phố Đà Nẵng.
Thuy Duong (theo quehuong.org.vn)