Những bất đồng giữa tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki và Liên minh cầm quyền đứng đầu là thủ tướng Donald Tusk trong hai tháng qua không dừng lại mà ngày càng gay gắt.
Chính trường Ba Lan trong những ngày đầu tháng 3/2026 đã chứng kiến việc tổng thống của mình phủ quyết chương trình vay vốn của EU để đầu tư cho Quốc phòng (SAFE) đã được chính phủ và Quốc hội thông qua và đề xuất một giải pháp thay thế gọi là "SAFE 0%" (huy động vốn trong nước qua Ngân hàng Trung ương NBP thay vì vay 44 tỷ Euro từ EU). Điều này đã dẫn đến việc chính phủ phải kích hoạt "Phương án B" vào ngày 13 tháng 3 năm 2026.
Với việc chỉ trích đề xuất "SAFE 0%" của Tổng thống là không có nguồn tiền thực tế, chính phủ đã thông qua một nghị quyết đặc biệt để tiếp nhận các khoản quỹ SAFE từ EU thông qua Ngân hàng Phát triển Nhà nước (BGK) để phục vụ quốc phòng. Vượt qua quyền phủ quyết (veto) của Tổng thống, chính phủ lập luận rằng họ có quyền điều hành ngân sách và các công cụ tài chính thông qua nghị quyết mà không cần chữ ký của Tổng thống trong một số trường hợp khẩn cấp về an ninh. Trong khi đó, tổng thống đang đe dọa sẽ kiện chính phủ lên tòa án Hiến pháp.
Vụ việc nói trên chưa có dấu hiệu dừng lại thì mấy ngày gần đây, một cuộc đối đầu mới giữa Tổng thống với Chính phủ lại diễn ra gay gắt. Vụ việc bắt đầu từ việc bầu sáu thẩm phán mới của Tòa án Hiến pháp (TK) nhằm thay thế các thẩm phán hết nhiệm kỳ. Nhóm thẩm phán cũ vẫn thường được cho là thân đảng PiS vừa kết thúc nhiệm kỳ 9 năm, nên đây được coi là nỗ lực của chính phủ Donald Tusk nhằm "giải cứu" TK khỏi sự kiểm soát của phe đối lập: Chính phủ muốn đưa vào đây những chuyên gia luật có tư tưởng độc lập để khôi phục uy tín của cơ quan này sau nhiều năm bị EU chỉ trích.
Tuy nhiên, vào ngày 1/4/2026, Tổng thống chỉ mời 2 trong số sáu thẩm phán đến nhậm chức và tuyên thệ. Hai người được tổng thống cho phép tuyên thệ nhậm chức là bà Magdalena Bentkowska, người được Đảng Nhân dân Ba Lan (PSL) đề cử, và ông Dariusz Szostek, người được liên minh Ba Lan 2050 đề cử. Bốn thẩm phán không được mời đến Phủ Tổng thống bao gồm Krystian Markiewicz, Anna Korwin-Piotrowska, Maciej Taborowski và Marcin Dziurda.
Việc Tổng thống Karol Nawrocki từ chối mời 4 thẩm phán còn lại tuyên thệ đã gây tranh cãi gay gắt. Có quan điểm cho rằng tổng thống đã làm đúng luật, vì theo Hiến pháp, tổng thống có đặc quyền tiếp nhận lời tuyên thệ, có quyền xem xét tính hợp lệ của quá trình bầu chọn tại Hạ viện. Riêng tổng thống cũng lập luận rằng 4 vị trí còn lại chưa thực sự "trống" về mặt pháp lý (do những tranh chấp từ nhiệm kỳ trước chưa được giải quyết triệt để), nên việc ông từ chối cho tuyên thệ là để "bảo vệ trật tự Hiến pháp".
Ảnh: Tổng thống Karol Nawrocki và Chánh văn phòng TT Zbigniew Bogucki (Nguồn: Facebook TVN24)
Có quan điểm cho rằng tổng thống đã làm sai luật, bởi vì khi các thẩm phán của Tòa án Tối cao và Tòa án Hiến pháp đã được Hạ Viện bầu hợp lệ thì tổng thống có nghĩa vụ pháp lý phải tiếp nhận lời tuyên thệ của họ "ngay lập tức". Hiến pháp không cho phép Tổng thống "phủ quyết" kết quả bầu chọn thẩm phán của Hạ viện. Việc trì hoãn hoặc từ chối bị coi là hành vi lạm quyền, cản trở sự hoạt động bình thường của cơ quan tư pháp cao nhất.
Tóm lại, về mặt hình thức, không có cơ quan nào có thể ép buộc Tổng thống thực hiện việc này ngay lập tức. Tuy nhiên, dưới góc độ tinh thần thượng tôn pháp luật, đa số các tổ chức pháp lý quốc tế và giới luật gia Ba Lan coi đây là hành vi vi hiến, tương tự như những gì người tiền nhiệm Andrzej Duda đã làm trước đây.
Và lần này, Liên minh cầm quyền lại muốn khởi động "Kế hoạch B", liên quan đến các thẩm phán của Tòa án Hiến pháp đã được Quốc hội bổ nhiệm. “Kế hoạch B” dự kiến các thẩm phán không được tổng thống Karol Nawrocki mời đến tuyên thệ tại Phủ Tổng thống sẽ tuyên thệ trước sự chứng kiến của Chủ tịch Quốc hội và một công chứng viên. Các văn kiện chứa lời tuyên thệ sau đó sẽ được gửi đến tổng thống.
Tuy nhiên, việc khởi động “Phương án B” liên quan đến TK cũng đang là tâm điểm của một cuộc tranh cãi pháp lý gay gắt tại Ba Lan. Việc thực hiện việc tuyên thệ ngoài sự hiện diện của Tổng thống có thể bị coi là phạm tội hình sự vì hành vi tiếm quyền và vi phạm hiến pháp. Và việc tự ý thay đổi quy trình tuyên thệ có thể bị coi là hành vi phá hoại trật tự hiến pháp. Việc này có thể bị phe đối lập và chính Tổng thống coi là vô hiệu, dẫn đến tình trạng hỗn loạn pháp lý kéo dài.
Hiện tại, chính phủ vẫn đang cân nhắc việc triển khai phương án này như một giải pháp cuối cùng để đạt được số lượng thẩm phán tối thiểu cần thiết cho các phiên họp toàn thể của Tòa án. Còn Văn phòng Tổng thống thì tuyên bố rằng tổng thống vẫn chưa quyết định sẽ có hành động gì đối với bốn thẩm phán còn lại.
Một số nhà bình luận chính trị cho rằng quyết định của tổng thống Nawrocki là một nỗ lực nhằm chia rẽ các thẩm phán được bầu và do đó, chia rẽ liên minh cầm quyền. Cuộc đối đầu trực tiếp giữa tổng thống Nawrocki và chính phủ Tusk vẫn đang tiếp diễn.
Xuân Nguyên (Tổng hợp tin)
Bình luận