Thâm nhập chợ Việt ở Praha

...Giang hồ ta chỉ giang hồ vặt/ Nghe tiếng nhắn tin đã nhớ nhà (*). Chỉ còn hơn trăm cây số là tới Praha, thủ đô của Cộng hòa Séc.

Trung tâm thương mại Sa Pa (thường gọi là chợ Sa Pa), CH Séc

Tôi nhìn sang hai bên đường. Núi lô xô. Những ngôi nhà nhiều kiểu dáng rất đẹp, lẫn trong cây, trong sương và mây. Đại đa số đều là biệt thự, kiến trúc điệu nghệ, song màu sơn đều tàn phai, đôi mảng tường trơ gạch, nhem nhuốc, nằm cô đơn trên sườn núi. Rất nhiều ngôi nhà như thế, dọc hai bên trái và phải con đường mùa Thu. Nơi đây như sắp bỏ đi.

Đi dọc từ Tây sang Đông, dường như các vùng đất ở châu Âu không khác nhau nhiều lắm. Kiến trúc lắm khu dân cư na ná như nhau. Những khu nhà cao tầng nét cứng, tạo nên những quần thể cố hội nhập với thiên nhiên mà chưa đủ duyên. Bên đường xuyên nội Séc vài chục cây, vẫn là dòng sông chầm chậm trôi.

Chừng ngót trăm cây, đầu xe nuốt hết dải núi non trùng điệp. Đồng bằng, ruộng lúa mạch đã gặt, những bó rơm tròn quấn máy, rồi trên nó, trên nền xanh xám xa xa, đột ngột trong tầm mắt tôi: thành phố lô xô hiện ra. Đấy là Praha!

Xe ô tô đưa tụi tôi tìm về khu chợ Sa Pa nổi tiếng rộng mấy chục hec-ta của Cộng đồng người Việt. Ngoại vi bao la thật. Giống y như vài quận phía Đông Berlin được cơi nới thời Cộng hòa Dân chủ Đức.

* * *

Sa Pa nằm ở ngoại thành. Ngoại vi trung tâm, các khu phố xây sau chiến tranh, giờ trở nên cũ kĩ và nhợt nhạt! Y như trước đây, cuối thập kỉ 90, cho cảm giác tôi đang chạy xe trên ngoại ô Đông Đức. Những khu nhà rặt một mầu. Mấy ngàn con dân Việt trong sáu vạn đồng bào tôi đang ở đây? Sa Pa - nó cùng các khu làng Việt quần tụ, rải rác trên xứ Tiệp, làm ăn, buôn bán, với biết bao khao khát nhằm vươn tới một cuộc sống no ấm hơn.

Trước mắt tôi, một cổng chào rất lớn, trên có dòng chữ T. T. T. M Sa Pa. Hai con sư tử đá ngạo nghễ đứng bên ngoài chân dẫm lên hai quả địa cầu, miệng nhe răng.

Xe chúng tôi chầm chậm đi qua chiếc cổng lớn.

Thời tiết  lạnh. Màu trời xám xịt. Nền chợ ẩm, ướt và lỗ chỗ. Đường y hệt nhiều đoạn phố ngoại thành Hà Nội, trong những năm chiến tranh. Nếu không có những đám tuyết trắng phau phau, còn chưa kịp tan, thì cứ như thoáng bắt gặp quê hương, ở tận châu Âu, nơi xa lắc xa lơ, cách nhà cả 16 tiếng bay, trong cái khu có tên gọi Sa Pa. Cái tên chợ tìm đặt ở xứ người, gợi ngay lập tức tới miền du lịch nổi tiếng của miền Bắc Việt Nam...

Chợ Sa Pa - Trung tâm thương mại Sa Pa, rộng 35 ha (có tài liệu đề 25 ngàn mét vuông). Lập ra từ 1999 theo sáng kiến của một người Việt Nam, ông Hoàng Đình Thắng. Chợ xây dựng trên nền nhà máy chế biến thực phẩm cũ của Séc.

Và từ đó tới nay, trở thành Trung tâm thương mại Sa Pa, có quy mô diện tích lớn nhất trong số các chợ, trung tâm thương mại Việt toàn châu Âu. Kể cả so với những khu chợ tại Đức như Đồng Xuân, Mazahn Berlin hay  cả khu Đồng Xuân tại Leipzig và nhiều thành phố khác tại Đức. Khu chợ này thành lập rất sớm so với các khu chợ của người Việt bên nước Đức.

Ông Hoàng Đình Thắng, trí thức, nguyên xưa là một giảng viên hóa ở Việt Nam, là Chủ tịch Hội đồng quản trị Trung tâm thương mại Sa Pa…- Tôi bật máy tính đọc tài liệu. Ông ta người ra sao? Tôi hỏi Việt - Cũng văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình thôi - Việt cười. Kỳ thì Kỳ! Đến tận đây, mà sao không nhìn thấy ông? Tôi nói chơi!

* * *

Xe lướt chậm, qua vài dãy nhà giữa chợ. Những kí hiệu chia khu vô cảm B1, B2, B3... cứ nối tiếp chỉ dẫn từng khu buôn bán tựa như một quận tại thành phố Việt thu nhỏ. Sao không lấy một cái tên của quê nhà đặt tên phố tên quê?! Việt đỗ xe phía trái, gần cổng chính, nơi có hàng chữ chào mừng quý khách...  Bước ra khỏi xe, bùn đất lép nhép.

Những ai đã từng lăn lưng trên các nẻo đường kiếm sống ở châu Âu, hẳn đồng ý với tôi rằng, việc dựng lên các Trung tâm buôn bán của người Việt, đã không chỉ tạo nên một tầng lớp thương gia đàng hoàng, mà nó đã góp phần rất nhiều giảm bớt sự  nhọc nhằn của người buôn bán nhỏ.

Nếu tôi có thẩm quyền, để tỏ lòng tri ân của những người đầu tắt mặt tối nơi xứ người, phải bỏ quê mà tha hương kiếm sống, tôi sẽ chọn ít nhất ba gương mặt điển hình, đã tạo nên Các trung tâm buôn bán người Việt. Và, đề nghị Chủ tịch nước, phong họ làm Anh hùng. Anh hùng của một bộ phận con Lạc cháu Hồng nơi xứ người. Tại sao không?

Tôi loé lên những suy nghĩ ấy khi nhìn thấy, quan sát T.T.T.M Sa Pa của các bạn Việt đất Séc trong một sớm mùa Thu, Sa Pa quá trưa vẫn còn chìm trong khí, hơi sương tuyết như tơ giăng mù lạnh...

Bãi ô tô san sát, những bóng người tất tưởi, vội vã; Những bao kiện vất tới tấp từ trên ô tô xuống đất ẩm lạnh,  trước các quầy hàng; Cả những người quần áo xộc xệch, lấm lem và những em gái ăn mặc rất điệu đà thoáng ẩn thoáng hiện giữa chợ mờ Sa Pa...

Cách buôn bán ở Sa Pa có đôi nét gì đó giống Việt Nam. Các quầy hàng bán đồ tươi sống, băng ảnh, văn hoá phẩm v.v... hầu như mở toang cửa, hứng cái giá buốt tới cắt da lùa tận ngóc ngách. Trừ những quầy bán quần áo, khu giải trí, vui chơi Casino, quán ca-fe, khu làm đẹp cho chị em, mới được đặt trong nhà có máy sưởi nóng.

Trước mắt tôi là một dãy hàng bán lẻ thực phẩm. Tôi và nhà văn  Lê Xuân Quang bước nhanh vào một quầy hàng. Cũng như các quầy hàng Á Châu tại Đức, tại đây có đủ thứ, thượng vàng  hạ cám, phong phú như Đồng Xuân Hà Nội.

Nhiều mặt hàng tươi sống mà về chất lượng bảo đảm đỡ lo âu hơn chán vạn hàng hóa nơi quê hương. Bao bì và đóng gói cũng bắt mắt hơn, chả kém gì các siêu thị hiện đại nhất, nơi dành cho tầng lớp trung lưu và giầu có ở Việt Nam.

Ở đây người ta không hề lo rau nhuộm thuốc sâu và thuốc tăng trưởng, thịt thối tẩy mùi mà làm thành mỡ nước bán rao như báo chí chính thống tại quê nhà nêu lên v.v...

Những chú cá tươi roi rói nặng hơn chục cân ở bể nước. Thịt dê, bê bò, gà, lợn... ê hề bên cạnh ti tỉ đồ khô của Nhà quê như gạo Nam và Bắc, nếp cẩm và nếp hương, măng miến mộc nhĩ nấm hương, cả đồ vàng mã cho thế giới âm v.v..  tràn ngập trên các kệ hàng. Hệ thống quản lí chất lượng, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng hạng nhất thế giới là Đức, vậy ở Séc thế nào?

Một góc chợ Sa Pa

Tôi hỏi Việt, ông tiến sĩ văn chương từng có thời gian lăn lộn ở nơi đây kiếm sống. “Cũng na ná như vậy thôi, dù nghèo hơn Tây Đức, nhưng ngay từ những năm 90 tới nay, chất lượng thực phẩm Séc khá tin cậy và họ kiểm tra ngặt nghèo lắm. Cũng có tin rằng, ở các trại trồng rau người Việt ở Séc, đám láu cá bắt đầu sử dụng thuốc tăng trưởng. Song đấy là tin đồn chưa có kiểm chứng. Mà nếu có, chắc chắn đám láu tôm láu cá ấy họ sẽ trị đấy! Không có tình trạng bao biện đâu vì người Séc, cũng như người Đức, họ coi việc buôn bán thực phẩm, hàng hóa làm hại tới sức khỏe con người giống như tội ác...“

Món ăn Việt sang đây đã biến đổi nhiều, tính Việt bảo thủ đã biến mất trong phở 24, bởi nhà kinh doanh tính khi bán ra, không chỉ cho người Việt ở hải ngoại. Phải nấu sao vẫn là Phở, và mang lại lợi nhuận nhiều hơn, hiện đại hơn ở cách ăn. Ông Nguyễn Tuân bàn Phở, dứt khoát: ăn phở chỉ thịt bò. Lối ăn của văn chương! Còn lối ăn thương trường, có thêm cả sách bò!! 

Sự chuyển dịch của Phở từ Nam Định tới Hà Nội, lại vào Sài Gòn và vượt biên đi Mỹ, Đức, Pháp làm thành nhiều dạng thức, nhiều khi khác nhau tưởng như kì cục! Ăn phở tại Đức, to bằng ba bát phở ở nhà. Ai tới đó, nhớ dặn, cho tôi ít bánh, ba lần!

Bởi khác nhau giữa ăn chơi và ăn làm nên Phở Đức có bánh và thịt gấp ba lượng bánh và thịt ở Bát Đàn - ba lần ca-lo) Cũng giống như món phở xào ở quán Sup § Nem tại Leipzig, ông chủ đã nhuận sắc như kiểu người Ấn, với hương liệu ca-ri, để vừa lòng thực khách Đức?

Những người Séc đến đây hẳn cũng ngạc nhiên như những người Đức, khi nhìn thấy các chậu đựng lòng sống bầy lộ liễu bên cạnh dồi đã được luộc tím sẫm, trước chậu lòng nhuôm nhoam máu! Còn tôi? -

Tôi nhìn thấy mấy khúc dồi và đánh hơi mùi dăm hành quyện vào nhau, gia vị, rau tươi hơn hớn... những ngổ, mùi, ớt đỏ, chanh xanh... đã nuốt nước miếng ừng ực và nhận lại ánh mắt mời chào dịu dàng của chị chủ quán. Đâu cũng thế thôi, Việt tính lộ ra, ngay tại cái điểm giao thoa của nó với những vùng văn hoá khác.

Gió mùa Thu ở Séc sao lạnh sớm thế... Cô chủ quán dễ chừng tới hơn bốn chục xuân xanh. Cô sang đây tự khi nào? Ở tuổi này, chắc khi em mới xuất ngoại ở vị trí Thợ Khách, vào những ngày anh và bè bạn ồ ạt ra đi,  chắc em vừa tròn đôi mươi mười tám. Tôi chợt nhớ tới tiếng rao: Xôi đê! xôi đi... Nước chè đê...của những em gái chừng 18 xuân son trong những buổi đón tầu, từ  3 giờ sáng sân ga Karshort, tại Berlin, những năm 1999, 2000...

Con người Việt, quê  hương đâu chỉ là những khái niệm lớn tới mơ hồ. Nhiều khi, chỉ một tiếng rao trên sân ga trong đêm trùng trùng tuyết trắng, một cọng rau thơm, khúc dồi với cái sắc mầu quen thuộc, cũng đủ gợi, để chợt nhớ quê nhà xa thẳm rưng rưng.

Kẻ giang hồ vặt là tôi, nghe tiếng nhắn tin quen thuộc, bật từ máy bên cạnh, chợt giật mình nhớ tới em! Phản xạ tự nhiên, tôi nắm lấy chiếc điện thoại của mình đeo bên hông. Gió từ bốn phía thổi ù ù khá mạnh, tràn ngập các quầy hàng cửa trống toang hông hốc.

Rau dưa người Việt ở Séc nổi tiếng là rẻ và nhiều.

Trên các quầy ở Sa Pa quanh năm không có mùa rau, ngồn  ngộn xanh là rau. Này rau muống, rau cải xanh, rau cải bắp và cả những bó rau cần ngắn chun chủn, xanh xanh tim tím đốt, khác thứ cần chỉ trồng ở trên ruộng nước, lúc vào Xuân, trên đất mẹ, mới thật ngun ngún xanh mướt, mượt dài như mái tóc của cô gái đẹp cổ truyền, chớm tuổi đôi mươi.

Kỳ sau: Kỳ nhân người Việt ở Séc

Nguyễn Văn Thọ (CHLB Đức)Tiền phong