Hành trình đến thiên đường ảo - Kỳ 1&2

Câu chuyện kinh hoàng của những người Việt đã lén lút ra nước ngoài tìm kiếm một cơ hội đổi đời nhanh chóng. Nhiều người trong số họ rơi vào những bẫy rập của bọn đầu gấu và bọn buôn người xuyên biên giới. Tường trình nhiều kỳ của Tuổi Trẻ từ rừng Calais trên nước Pháp...

Kỳ 1: Dưới những cánh rừng Calais

Đó là câu chuyện của những người Việt trên con đường tìm một cuộc “đổi đời” nhanh chóng ở những quốc gia phát triển. Họ đã phải trả giá bằng những bi kịch và thảm cảnh nơi xứ lạ quê người. Tuổi Trẻ đã tìm đến những cánh rừng nước Pháp và những làng quê ở miền Trung VN ghi nhận những hành trình cay đắng trên xứ người.

Những phụ nữ Việt trú ngụ trong rừng Téteghem, miền bắc nước Pháp - Ảnh: VÕ TRUNG DUNG

Ở cửa ngõ đường hầm dưới biển Manche, bên phía Pháp, từ Calais hướng sang Douves (Anh) lâu nay vẫn đầy người nhập cư lậu mơ giấc mơ sang Anh. Họ đến từ Afghanistan, Iraq, châu Phi, Trung Quốc...

Ngỡ ngàng ở Calais

Nói một cách công bằng, nhóm nhập cư lậu sống chui nhủi trong các khu rừng lúp xúp ở khu vực này chỉ bắt đầu xuất hiện vào năm 2006 với vài chục người. Đến nay đã trở thành một hiện tượng gây đau đầu cho nước Pháp với hàng trăm người “gia nhập” mỗi tháng. Tháng 9-2009, hơn 1.000 cảnh sát Pháp, với những đơn vị đặc nhiệm, đã bao vây khu tạm cư của người nhập cư lậu tại vùng Calais. Đích thân bộ trưởng nhập cư và bản sắc quốc gia có mặt chỉ huy chiến dịch. Giới truyền thông cũng bổ nhào tới. Vị bộ trưởng không e dè.

Ông bày tỏ công khai mong muốn của chính quyền giải quyết vấn đề rất “nhạy cảm về chính trị” nhưng rất khó khăn trên phương diện nhân đạo. Hàng trăm người nhập cư lậu đã bị cầm giữ, nhiều trung tâm tiếp nhận nhân đạo bị đóng cửa. Chính quyền muốn sớm gạt bỏ mọi mơ mộng của người nhập cư trái phép.

Chiến dịch của cảnh sát Pháp đã phát hiện trong số những người nhập cư lậu có cả người Việt Nam. Trước đây họ vẫn tưởng lầm ấy là người Trung Quốc. Những người Việt nhập cư lậu tạm cư ở hai địa điểm tại Calais là khu Grande Synthe (gần thành phố Dunkerque) và khu Angres cách đó 100km. Thái độ nhã nhặn của người Việt nhập cư mau chóng được cả cư dân địa phương lẫn chính quyền thương cảm và tìm đến giúp đỡ.

Ông Dupret, cảnh sát trưởng ở Téteghem, nói về những người Việt nhập cư lậu: “Họ là những người kín đáo nhất trong số những người nhập cư lậu mà tôi gặp ở đây. Họ nhã nhặn và không gây rối trật tự trị an, chẳng gây ra vấn đề gì cho chúng tôi!”. “Thế sao ông lại bắt giữ họ?” - tôi vờ cật vấn viên chỉ huy cảnh sát.

“Thật tình mà nói về mặt cá nhân thì tôi chẳng có gì để phiền trách họ - ông cò Dupret trả lời - Nhưng tôi đại diện luật pháp và phải áp dụng luật chống nhập cư lậu và nạn buôn người. Trong vụ này có tình trạng buôn người”.

Đến nay có 22 người bị tạm giam trong thời hạn 30 ngày. Một tình cảnh cơ cực đang chờ đón họ: 17 người trong số đó có nguy cơ bị trả về lại Nga, nơi họ đặt chân lên châu Âu để từ đó đi vào Liên minh châu Âu. Tôi quyết định tiếp cận những “người rừng” tại vùng Calais. Một máy ảnh, một máy quay phim và hành lý đơn giản, tôi nhanh chóng có mặt ở vùng rừng thưa.

Hai người đàn ông này phải tách từng thanh ván đốt để sưởi ấm - Ảnh: TRUNG DUNG

“Đòn phủ đầu” ở Angres

Khu rừng nhỏ Grande Synthe, khu rừng thưa Angres hay ở khu rừng thông Téteghem không khí lạnh, ẩm thấp như nhau. Những con đường đầy bùn. Giữa chốn đó là những chiếc lều tạm. Thấp thoáng những bếp lửa đun bằng thứ gỗ ván của mấy cái thùng xin từ siêu thị. Thấp thoáng những bóng đàn ông và phụ nữ...

“Mày làm gì ở đây? Mày là ai? Tại sao mày lại vào đây chụp ảnh? Đưa máy ảnh đây, không thì tao đập vỡ mặt!”, bất ngờ một gã nhảy ra hét vào mặt tôi bằng thứ tiếng Anh rất chuẩn. Hắn không to con nhưng trông khá hung hăng dù gương mặt che giấu sau cái khăn quàng cổ.

Tôi hiểu khó đối địch nổi khi đứng bên cạnh hắn là hai gã to con cũng che mặt với khăn quàng cổ. Đáng sợ hơn là cả hai lăm lăm trong tay cây sắt dài. Những người Việt đang ngồi nói chuyện với tôi vội cúi mặt xuống. Rõ ràng là tôi không thể trông cậy vào những người đồng hương đang tỏ vẻ sợ hãi.

Tôi đứng bật dậy, chọn cách nhũn nhặn nhưng phải dùng luật ra để che giấu nỗi lo sợ đang xâm chiếm trong lòng. “Hay nhỉ, ông là ai mà lại có quyền nói tôi được làm gì hay không làm gì”. Tên bé con dịch lại câu đáp trả của tôi cho hai tên côn đồ to con đứng cạnh. Chúng nói tiếng Nga xen lẫn vài tiếng Ả Rập. Hóa ra chúng là người Chechnya.

Tên nhỏ con quay lại hù dọa: “Tao là cảnh sát. Tao bắt mày!”. Tôi hiểu ngay chúng chưa dám manh động nên tiếp tục dùng luật pháp: “Tôi là nhà báo. Tôi quen hết cảnh sát vùng này. Họ không xa đây đâu. Nếu ông muốn gặp cảnh sát thứ thiệt thì tôi chỉ gọi 5 phút là họ tới ngay!”. Tên nhỏ con dịch lại cho đồng bọn.

Tôi đoán thấy vẻ do dự của chúng. Cách đối đầu cứng rắn của tôi có vẻ hiệu quả. Vốn quen kiểu dùng sức bắt nạt người khác nên khi thấy tôi đối mặt bằng lý lẽ thì chúng nói càn. “Cảnh sát hay không thì cũng vậy. Đây là lãnh thổ của tụi tao. Tụi tao muốn làm gì thì làm. Tụi tao làm luật riêng, luật Hồi giáo. Mày cút khỏi đây ngay, không thì mất mạng” - tên nhỏ con giở giọng đe dọa trở lại nhưng không còn cứng rắn như lúc đầu.

Tôi hiểu đã đến lúc tung ra đòn quyết định: “Tôi biết các ông đến từ đâu. Grozny phải không? Tôi biết đất nước các ông. Nhưng đây là đất Pháp. Tôi là người Pháp và tôi có quyền đi đâu thì tùy. Tôi không chụp hình các ông nên các ông chẳng dính dáng gì với tôi cả. Đi hay ở lại đây là chuyện của tôi”. Quả là lập luận có hiệu quả khi hai tên to con nghe dịch lại xong thì chúng quyết định rút đi, không nói thêm câu nào nữa.

Những cuộc đụng độ với bọn đầu gấu trong khu rừng hoang này xảy ra đến bốn lần như vậy trong năm ngày tôi đi tìm gặp người Việt sống tại đây. Thường thì những đồng bào người Việt đều cắt cử người đứng canh quanh khu lều trại của mình, và cảnh báo cho tôi khi thấy bọn đầu gấu tìm đến.

Họ chỉ cho tôi lối thoát, nhưng cũng có những lần tôi phải chạy thục mạng vì bọn đầu gấu phát hiện và truy đuổi. Thông thường bọn đầu gấu đến thu tiền “phí cư ngụ” của người Việt vào khoảng 14g. Chúng đòi 5-10 USD mỗi người, tùy theo ngày. Chúng đến cũng để tìm xem có người mới hay không, nhất là phụ nữ. Và cũng để tìm xem có ai muốn lên xe tải ra đi vào tối hôm đó hay không...

VÕ TRUNG DUNG

 ------------------------------------

Hành trình đến thiên đường ảo - Kỳ 2: Đường tới “thiên đường”

Cũng có sự ngại ngùng khi thấy tôi vác theo máy ảnh và cả máy quay phim cùng sổ tay ghi chép. “Xin đừng lo, tôi chỉ chụp ảnh và quay phim khi các anh chị đồng ý. Tôi chỉ muốn tìm hiểu sự việc này!” - tôi trấn an họ và giữ đúng lời hứa của mình trong suốt chuyến đi.

Thú giải trí khi ở giữa rừng nước Pháp là chơi cờ... - Ảnh: Võ Trung Dung

Chuyện trên đường

Sau bữa ăn trưa tôi tiếp cận Hà, một phụ nữ trẻ có vẻ nhút nhát nhưng ưa cười. Hà chừng 30 tuổi. Tôi giúp cô ấy đổ nước từ thùng nhựa lớn vào cái thau. Hôm nay đến lượt cô rửa chén bát cho cả nhóm. “Anh là người miền Nam ạ?” - Hà bật hỏi tôi. “Ừa, anh sinh ở Bình Dương, không xa Sài Gòn. Em có biết miền Nam không?” - tôi trả lời. “Dạ không, em chưa vào trong Nam bao giờ. Chắc là đẹp và giàu có lắm?”.

Rồi cô thì thầm: “Em nhớ nhà, nhớ làng xóm quá. Em không biết mình có quyết định đúng không khi sang đây... Giờ đã muộn mất rồi. Em phải đi trót lọt hoặc mất tất cả!”. Rồi những giọt nước mắt lặng lẽ chảy ra từ đôi mắt cô...

Hà bắt đầu kể chuyện, những người xung quanh cũng từ từ góp vào. Có lẽ lâu lắm rồi chưa có dịp nói với ai về câu chuyện vượt biên giới đầy uất nghẹn của họ.

Những người Việt di cư lậu này phần lớn gốc gác đâu đó xung quanh Đà Nẵng, Huế, Quảng Trị, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Thái Bình và Hải Dương. Lý do ra đi tìm mộng làm giàu nhanh chóng của họ cũng dễ hiểu: làm nông khổ cực, cuộc sống thiếu thốn nhiều bề. Họ chỉ có mỗi sức khỏe và giấc mơ bán sức khỏe ở Anh.

Ông Phong, quê Quảng Trị, kể ông làm nông, ruộng vườn tan hoang vì cơn bão năm 2008, phải nhiều lần vay mượn. Nợ chồng chất, ông đem sổ đỏ ngôi nhà cùng miếng đất một mẫu hai sào cầm cố được khoảng 20.000 USD. Trả nợ xong, dư ít tiền thuê một sạp ngoài chợ cho vợ bán. Chuyện bán mua vốn không quen, một thời gian sau họ hết sạch số tiền còn lại.

Anh Bằng, dân Đà Nẵng, có căn nhà nằm trong diện giải tỏa khi mở đường từ Đà Nẵng đi Hội An. Năm 2007, anh đưa vợ con lên Đà Nẵng thuê nhà sinh sống qua ngày. Anh phụ hồ, vợ buôn bán nhỏ. Đời sống đắt đỏ, tiền bồi thường do chính sách tái định cư cũng hết. Bằng đưa vợ con về nhà cha mẹ ruột ở Thăng Bình. Nghe mọi người xì xào về chương trình đi ra nước ngoài làm việc, Bằng đăng ký ra đi...

Cũng có một số người di cư tại khu rừng hoang này đến từ Nga hoặc Đức (nơi họ cũng đã sinh sống bất hợp pháp trong một thời gian). Nhưng con đường của những Bằng, Xuân, Hà, Phong và nhiều người khác đều xuất phát từ VN. Có người ra đi vì cuộc sống khó khăn thật sự nhưng cũng có người bị hấp dẫn vì mức thu nhập nhanh chóng ở Anh.

Ông Phong nói thẳng: “Tôi chẳng còn chọn lựa nào khác nữa! Mất hết tài sản hoặc đi nước ngoài với hi vọng kiếm tiền nhanh về trả nợ “. Anh Bằng cũng thế: “Tôi phải lo cho tương lai gia đình tôi, nếu không thà tôi lao mình xuống gầm xe tải...”.

Với Xuân là nỗi đau của sự nghèo: “Nhà tôi nghèo ba đời rồi. Ở Huế tôi từng thấy những người giàu tiêu xài một lần trong nhà hàng số tiền bằng tôi làm trong cả tháng. Tôi không muốn cả đời cứ phải ăn mót của thiên hạ!”.

Những ngả đường nhập cư

Hiện có hai con đường. Có tiền thì đi đường hàng không, ít tiền đi đường bộ. Đi đường hàng không tốn khoảng 20.000-25.000 USD cho chuyến đi dài 10-20 ngày để đến nước Pháp, tùy theo phương tiện máy bay, ôtô hay xe tải. Những người đi sẽ lận lưng bằng hộ chiếu thật, visa thật và hợp đồng lao động giả (với công ty ma đặt tại Nga chẳng hạn). Họ sẽ bay từ Hà Nội hoặc TP.HCM sang Matxcơva. Có người trong đường dây bí mật đi theo họ cùng chuyến bay.

Đường thứ hai của người nghèo giá chỉ khoảng 9.000 USD. Số tiền chia ra như sau: VN sang Trung Quốc 2.000 USD, Trung Quốc sang Nga 4.000 USD và Nga sang Pháp giá 3.000 USD. Từ Hà Nội, nhóm người sẽ đi tàu hỏa hoặc xe đò lên Lạng Sơn. Từ đó họ sang Trung Quốc bằng đường bộ với người dẫn đường là người Việt.

Bên phía Trung Quốc, những kẻ trong đường dây làm tiếp phần việc: đưa nhóm người nhập cư lậu đi tàu hỏa, xe buýt hoặc xe tải chở hàng đến vùng biên giới Trung - Nga ở Heihe (tỉnh Yichun). Từ đây là chặng đường dài đến Matxcơva, cũng bằng các phương tiện vận chuyển tương tự. Nhưng lần này lại dưới sự quản lý của bọn đầu gấu Nga.

Đi đường bộ như thế từ VN sang Pháp sẽ mất ít nhất hai tháng. Vì vậy người nhập cư lậu thường được khuyên thủ trong người khoảng 500 USD để mua thực phẩm. Tiền thì trả từng đợt mỗi khi đến biên giới các nước. Người đi sẽ được phép gọi điện về cho người nhà thông báo vị trí điểm dừng của mình để người nhà trả tiền.

Thông thường khi chiêu dụ người đi nước ngoài làm việc, bọn trong đường dây thường vẽ vời về những chuyến đi nhanh chóng bằng máy bay. Nhưng kể cả với nhóm có tiền thì chỉ được mỗi diễm phúc bay từ Hà Nội sang Matxcơva. Còn lại hầu hết là đi bằng đường bộ.

Cũng phải nói thêm rằng những người ôm mộng sang Anh đều chấp nhận theo lời dụ dỗ của bọn trong đường dây là hủy giấy tờ khi đặt chân lên đất Nga hoặc Trung Quốc để không bị trục xuất sớm khi bị bắt. Một khi làm theo như thế thì họ cũng chẳng còn cơ hội đi máy bay.

VÕ TRUNG DUNG

------------------------------------------------

Bản tin của Đài địa phương France-Bleue: “Cảnh sát vừa phát hiện hai người châu Á bên xa lộ A26. Một người chết vì bị xe cán, người còn lại bị thương nặng, hôn mê. Có thể đây là những người nhập cư lậu bị rơi từ xe tải”. Từ Sussex, phía nam London, Hiếu điện thoại báo tin cô đã an toàn. Hỏi thăm những người khác, Hiếu kể: “Bọn em chia nhóm bám theo xe tải và em không còn gặp họ nữa...”.

Kỳ tới: Bẫy rập trên những cánh rừngTuổi trẻ