Thay đổi mới – thế thì sẽ có các món thuế mới và tiền chi phí cao hơn

500 złoty cho một trẻ em và cứu ngành khai thác than là các chương trình rất tốn kém mà chính phủ mới đang thực hiện. Và sẽ có các chương trình tiếp theo. Chính phủ đang tìm tiền và thường thì lại rút ở túi chúng ta.

- „Không có thứ tiền nào gọi là tiền công cả. Nếu chính phủ nói sẽ cho ai cái gì thì đó nghĩa là họ sẽ lấy từ túi chúng ta, bởi vì chính phủ không có tiền nào riêng của mình” – „Bà đầm thép” Margaret Thatcher đã nói câu này vào một lúc nào đó và câu nói đó có lẽ phù hợp nhất với chính sách mà chính quyền mới đang thực hiện. Họ đã khởi động chương trình 500 zł cho trẻ em và chính sách cứu ngành khai thác than tốn hàng tỷ đồng. Tiếp theo sẽ còn các chương trình cũng tốn không kém như chương trình khởi động lại ngành đóng tàu đã thông qua Quốc hội hôm thứ tư 6/7. Vậy thì có một ai đó sẽ phải đóng tiền – chính phủ đã đưa ra các loại thuế mới và tăng mức đóng thuế một số thứ. Nói tóm lại, là để cho ông Nowak nhận 500 złoty cho con thứ hai, và tổ hợp năng lượng có thể mua một mỏ đang phá sản, thì ông Kowalski sẽ phải trả nhiều hơn vào ngân sách. Chính phủ thực tế không có tiền. Họ phải lấy tiền ở người này để cho người kia.

Vậy thay đổi tốt sẽ có giá bao nhiêu? Ta hãy xem cái gì đã đắt lên và sẽ đắt lên.

Thuế ngân hàng – ở ngân hàng mọi thứ sẽ đắt lên

Bà thủ tướng Beaty Szydło đã có lập luận rất độc đáo khi nói về sự cần thiết phải đưa ra thuế cho ngân hàng.” – Chúng ta phải đánh vào các tập đoàn tài chính vì bây giờ người Ba Lan đang chịu các chi phí ngân hàng đắt nhất, tiền lời cao nhất, các phục vụ ngân hàng là một trong các thứ phục vụ đắt nhất ở châu Âu” – bà nói.

Và sau khi đưa thứ thuế này ra thì chúng ta biết là chi phí ngân hàng bây giờ sẽ trở nên … cao hơn. Các ngân hàng đang thành công khi chuyển phần lớn món quà này sang cho khách hàng.

Việc này, các ngân hàng đã làm từ cuối năm ngoái khi được biết là việc đưa ra loại thuế này sẽ chắc chắn xảy ra. Ngân hàng nhà nước PKO BP đã tăng trong tháng 12 chi phí dùng thẻ và chi phí ngân hàng khác liên quan đến tài khoản. Phí chuyển tiền qua internet cũng tăng. Tháng 5 vừa rồi các chi phí ở BZ WBK cũng tăng– đây là nhà băng nơi mà ông đương kim phó thủ tướng Mateusz Morawiecki đã làm việc, giờ thì ông chịu trách nhiệm về các cải cách quan trọng trong kinh tế của chính phủ. Khách hàng của BZ WBK phải trả tiền cho một số các tin nhắn SMS mà nhà băng gửi đến để thi hành các lệnh chuyển tiền.

Ước tính, thuế ngân hàng sẽ làm tăng chi phí ngân hàng và phí quản lý tài khoản và thẻ đã tăng lên trung bình 1-2 zł mỗi tháng. Và sẽ còn chưa hết đâu.

Các ngân hàng cũng đã hạ mức phần trăm lãi của các khoản gửi dài hạn và tăng phí cho vay. Theo số liệu thống kê của hãng Expander ta thấy ví dụ như mức phần trăm lãi gửi một năm vào tháng 1 năm nay chỉ còn 1,67% trong khi vào tháng 10 năm ngoái mức lãi là 1,81%. Một điểm hay nữa là chính ngân hàng nhà nước PKO BP lại nổi bật lên trong việc này. Theo Expander trước đây ngân hàng này trả mức lãi khiêm tốn 0,6% cho gửi tiết kiệm dài hạn một năm, sau thay đổi nó chỉ còn có 0,2%. Thế có nghĩa là khách hàng sau một năm chỉ nhận lãi bằng một phần ba mức lãi của người cũng gửi số tiền ấy vào hồi tháng 10 năm ngoái!

Mà chúng ta vì cái thuế ngân hàng này sẽ còn phải trả nhiều nữa. Bởi vì các ngân hàng bằng mọi cách trốn trả món quà mới này của chính phủ nên tiền mà chính phủ hy vọng có thêm từ món thuế này mỗi ngày một ít đi. Vào tháng 3, do thuế ngân hàng thì ngân sách có thêm 364,2 triệu zł; 361,1 triệu zł vào tháng 4 và chỉ có 339,0 triệu zł trong tháng 5. Trong khi đó ngân sách dự kiến mức thu từ món thuế này cho năm nay là 5,5 tỷ zł. Thế thì chính phủ có thể phải sửa đổi luật về thuế ngân hàng sao cho các ngân hàng khó trốn loại thuế này hơn. Một điều hiển nhiên là khi đó khách hàng của các ngân hàng, tức là chúng ta cũng sẽ phải trả nhiều hơn nữa.

Tiền phí giai đoạn chuyển đổi cao hơn – tiền điện sẽ tăng

Trong tháng sáu quốc hội đã thông qua luật về nguồn tái sử dụng năng lượng. Thêm nữa, thì ở Ba Lan luật này sẽ làm tê liệt sự phát triển của các ngành năng lượng khác ngoài năng lượng từ than đá, nên hàng tháng chúng ta phải trả một khoản tiền trong thời gian chuyển đổi. Số tiền này dự kiến sẽ chi vào hiện đại hóa ngành năng lượng. Hiện mỗi tháng mỗi hộ gia đình đang phải trả thêm vào hóa đơn 3,87 zł vào hóa đơn điện, thì sau khi luật đi vào áp dụng, số tiền sẽ là 8 zł – vậy nó tăng 106%. Mỗi năm thay vì gần 47 zł chúng ta sẽ phải trả 96 zł.

Thuế kinh doanh – mua bán ở siêu thị và các galeria sẽ đắt lên

Ngày thứ tư 6/7 Quốc hội đã thông qua thuế mới về bán lẻ, nó sẽ có hiệu lực vào tháng 8 hay 9 năm nay. Trong dự kiến lúc đầu, đảng PiS chỉ muốn đánh thuế các hãng kinh doanh lớn của nước ngoài để hỗ trợ cho phát triển kinh doanh của Ba lan. Sau vài tháng chuẩn bị món quà mới này và sau các phản đối của các nhà kinh doanh, thì một dự luật mới ra đời đánh một món thuế lớn không chỉ cho Biedronka và Auchan, mà cả các hãng lớn của Ba Lan bán đồ điện tử, quần áo và xăng. Trong số các đơn vị phải trả món thuế mới này có Orlen (theo tính toán của trang Money.pl sẽ phải trả hơn 150 triệu zł), Media Expert (mỗi năm sẽ trả 41 triệu zł) và hãng LPP – chủ của mác Reserved (sẽ trả hơn 30 triệu zł). Các siêu thị sẽ phải trả nhiều nhất. Biedronka sẽ trả đến 533 triệu zł, Lidl 160 triệu, còn Tesco 141 triệu zł.

Sẽ đáng ngờ là tất cả các hãng nói trên sẽ đứng ra nhận trả hết 100% món tiền thuế này. Mỗi gia đình Ba Lan trung bình hàng tháng chi cho các cửa hàng từ 1000 đến 1500 zł. Sau khi đưa vào thuế mới, giả thiết là giá bán lẻ trong các cửa hàng tăng lên 0,5% thì mỗi gia đình sẽ phải chi thêm vài zloty mỗi tháng. Đấy mới là ước tính khiêm tốn– theo luật mới thì các cửa hàng tiền quay vòng hàng tháng vượt quá 17 triệu zł thì sẽ phải trả thuế này vơi mức thuế là 0,8% cho doanh thu đến 170 triệu zł, còn trên 170 triệu zł – mức thuế là 1,4%.

Một thuế thống nhất – những người kiếm nhiều hơn sẽ phải trả cho thiên đường của các nhà kinh doanh nhỏ

Ông Henryk Kowalczyk, phụ trách Ủy ban thường trực Hội đồng Bộ trưởng (Komitet Stały Rady Ministrów) đã tuyên bố là vào năm 2018 luật mới về một loại thuế thống nhất cho cả PIT và tiền nộp cho NFZ và ZUS. Đây là một tin vui cho các doanh nghiệp nhỏ. Nhưng chi phí cho cuộc cải cách lớn về thuế này sẽ do các nhóm thu nhập cao hơn sẽ phải trả.

Các hãng nhỏ, thường có một người sẽ không phải trả món tiền lớn hàng tháng cho ZUS hiện ở mức 1200 zł – họ phải trả kể cả khi không có thu nhập gì trong tháng đó. Khi chỉ có một món thuế chung có hiệu lực, họ chỉ phải trả theo thực tế thu nhập. Số tiền này lúc đầu nhỏ, sau sẽ tăng dần.

Điều đó sẽ để hàng chục hãng nhỏ trả tiền cho ZUS ít hơn hàng tháng như chính phủ mong muốn. Nhưng sẽ không có điều kỳ diệu nào sẽ xảy ra cả – có ai đó sẽ phải trả số tiền này. Và những người có thu nhập cao sẽ trả chúng.

Món thuế mới, theo ông Kowalczyk, khi đó sẽ có nhiều mức thuế hơn hiện nay. Điều hiển nhiên là thuế nào đi nữa thì cũng không thể thu về ngân sách ít hơn thuế thu nhập mà các sở thuế đang thu và số tiền đổ về ZUS và NFZ trả bảo hiểm sức khỏe và xã hội. Vậy thì những người giầu hơn – cả những người đang có việc làm lẫn các nhà kinh doanh sẽ phải trả nhiều hơn mà thôi.

Tất nhiên, cũng giống như các đề án khác của đảng PiS, chúng ta chưa biết về các chi tiết. Chúng ta còn phải chờ câu trả lời cho các câu hỏi về số lượng và mức thuế mới, số tiền ngưỡng không đánh thuế…nhưng có một điều chắc chắn – là nếu chúng ta thu nhập cao hơn mức trung bình của cả nước, thì có lẽ chắc chắn ta sẽ phải trả thuế cao hơn so với tổng mức chúng ta đang trả cho ZUS và cho phòng thuế hiện nay.

Mức thuế mới về tiêu thụ nước – thực phẩm sẽ đắt lên, nhất là bia và nước quả

Có lẽ trong tháng 7 chính phủ sẽ xem xét sửa đổi luật về nước. Các hãng và nông dân dùng nước để sản xuất một thứ gì đó sẽ phải trả một món quà mới, cao hơn cho mỗi mét khối nước sử dụng. Hiện nay các hãng đang trả 10 grosz cho một mét khối nước dùng. Bây giờ các hãng sản xuất bia và nước quả sẽ phải trả đến 8,2 zł cho mỗi mét khối nước, các nhà sản xuất các thực phẩm khác sẽ phải trả 70 grosz.

Theo ông thứ trưởng Bộ Môi trường Mariusz Gajda mỗi người Ba Lan trung bình sẽ phải trả khoảng 1 zł cho thứ thuế mới này. Và một gia đình bốn người mỗi năm sẽ trả khoảng 48 zł.

Các nhà sản xuất nước quả đang cực lực phản đối. Mức thuế này theo họ sẽ giết chết ngành công nghiệp này ở Ba Lan vì nó cao hơn thuế đang áp dụng ở Czech (97 grosz cho một mét khối) hay ở Đức (1,36 zł cho một mét khối). Nên ta chưa biết bia và nước quả sẽ đắt lên bao nhiêu – người ta đang đồn là khoảng 8 grosz cho mỗi chai nước một lít.

Sách giáo khoa miễn phí và tiền tiết kiệm thêm cho quỹ hưu III filar – còn nhiều ẩn số

Chính phủ muốn, như ông Jarosław Kaczyński đã nói trong đại hội đảng PiS, cải cách hệ thống hưu. Nói ngắn gọn nó sẽ gồm 2 phần – một phần bắt buộc cho ZUS và một phần tự nguyện, do người làm công và người thuê trả. Hiện mọi thứ chưa rõ, nhưng có một nguy cơ là trong mô hình này ta sẽ phải trả thêm 2% từ tiền lương của mình. Chỉ có một điều chắc chắn, đó là luật này sẽ có hiệu lực không sớm hơn thời điểm vào năm 2018.

Cũng chưa biết là sách giáo khoa sẽ còn miễn phí cho các lớp đầu ở phổ thông hay không, hay chương trình sẽ mở rộng thêm cho các năm sau đó nữa. Bà Bộ trưởng Giáo dục muốn là các nhà xuất bản vẫn in sách giáo khoa, các giáo viên sẽ chọn sách mình thích và chính quyền tự quản sẽ trả tiền sách thay cho cha mẹ học sinh. Chỉ chưa biết là họ lấy đâu ra tiền. Chúng ta phải chờ các quyết định cụ thể thôi.

NHV dịch từ „Newsweek.pl” (tác giả: Marcin Kaczmarczyk)