- Chúng ta „đã vây” chặt dịch đến mức tôi nghĩ là ở Ba Lan sẽ không có đỉnh dịch, ta sẽ có sự tăng lây nhiễm cố định và cao. Nó sẽ cao hơn ở các nước đạt đỉnh dịch rõ ràng - przypuszcza tiến sỹ Tomasz Ozorowski, nhà vi sinh học và cựu giám đốc Hội những người nghiên cứu dịch ở các bệnh viện (Stowarzyszenie Epidemiologii Szpitalnej). Chúng tôi cũng hỏi ông về việc khi nào có thể có vac-xin trị coronavirus và việc đeo khẩu trang cho đến khi tìm ra vac-xin có lý không. Chuyên gia cũng kể về tình hình khó khăn ở các bệnh viện Ba Lan, họ phải tự xoay xở do việc thiếu các thủ tục.
Chính phủ đã công bố bốn giai đoạn vào thực tế mới khi dịch coronavirus kéo dài. Ông đánh giá nó ra sao?
Việc nới lỏng cuộc sống là bắt buộc phải làm. Cả vì sức khỏe về tâm lý của chúng ta lẫn cuộc khủng hoảng kinh tế đang chờ ta. Thứ tự các bước theo kế hoạch của chính phủ tôi thấy tương đối hợp lý. Trước hết phải tháo khóa cho các hoạt động quan trọng nhất cho nền kinh tế, nhưng sao cho nó không gây ra việc tăng quá mức bệnh. Chính phủ chưa đưa ra các chi tiết khi nào sẽ có các giai đoạn kế tiếp. Tôi không ngạc nhiên với Bộ là họ không đánh giá được điều này bởi vì chúng ta đã đi theo lối không tiêu chuẩn so với các nước. Mặt khác, tôi có cảm giác là chính phủ không thật coi trọng việc này, hoặc không có khả năng tiến hành việc tính toán mô hình (symulacja) dịch.
Nếu chúng ta rất muốn biết thì khi nào theo ông sẽ là đỉnh dịch? Có thể áp dụng mô hình tính của các nước khác vào Ba Lan được không?
Không thể làm thế được. Chúng ta „đã vây” chặt dịch đến mức tôi nghĩ là ở Ba Lan sẽ không có đỉnh dịch, ta sẽ có sự tăng lây nhiễm cố định và cao. Nó sẽ cao hơn ở các nước đạt đỉnh dịch rõ ràng. Để ngăn việc lây virus trong một xã hội nào đó, phải có trên 80% xã hội đó phải có sức đề kháng. Có thể sức đề kháng đó có được theo cách tự nhiên – sau khi mắc bệnh hoặc do tiêm chủng. Ở nước ta số người ốm ít đến mức phần lớn xã hội vẫn có nguy cơ lây nhiễm. Đó là trên 95% dân số. Vậy phải chuẩn bị tư tưởng là khi mở đóng băng nền kinh tế và đời sống xã hội, việc mắc bệnh sẽ tăng ở mức độ ngày càng cao. Theo tôi nghĩ, nó sẽ cao hơn ở các nước đã đạt rõ „đỉnh” dịch như ở Anh hay Ý.
Mô hình nào tốt hơn – đạt đỉnh lây hay cứ có việc tăng cố định nhưng cao?
Đó là một câu hỏi rất khó. Vào lúc này, khi ta thấy tình hình của Ý, Anh, Tây Ban Nha thì có vẻ là kiểu làm của chúng ta tốt hơn. Ta không thấy các cảnh bi thảm, việc phải ngắt máy thở khỏi các bệnh nhân ít triển vọng khỏi hơn. Thế nhưng không có nghĩa là về tổng thể, chúng ta sẽ có con số ốm và chết ít hơn ví dụ như ở Anh đâu. Đơn giản là nó chỉ chia nhỏ ra theo thời gian thôi. Nhưng do việc phần đông dân số không có miễn dịch, chúng ta sẽ phải trong nhiều tháng sống trong lo sợ.
Người Thụy Điển đã chọn một kiểu chống dịch độc đáo. Họ bảo vệ nhóm người có nguy cơ, nhưng cuộc sống vẫn diễn ra tương đối bình thường. Ông có nghĩ là còn có thể áp dụng chiến lược này ở Ba Lan không? Có thể có ai đó sẽ nghĩ về việc đổi hướng chăng?
Ở nước ta giờ không làm thế được nữa. Một chiến lược như thế phải được làm chặt ngay từ đầu. Một mô hình tương tự như Thụy Điển lúc đầu Anh cũng định làm, nhưng chính phủ ở đó hoảng sợ khi số lây quá cao. Chiến lược mà mọi người chúng ta cố gắng đủ nhanh để nhiễm virus, nhưng ta bảo vệ những người mà diễn biến bệnh nặng đến mức phải vào bệnh viện – theo tôi tin – là giải pháp tốt nhất. Cả về xã hội lẫn kinh tế.
Dịch có thể kéo dài bao lâu? Chính phủ lúc thì nói một năm, lần khác nói hai năm…
Việc kéo dài dịch phụ thuộc hai yếu tố chính. Yếu tố thứ nhất hoàn toàn không phụ thuộc vào chúng ta – đó là ảnh hưởng của thời tiết lên sự lây lan của virus. Cái thứ hai – là việc chúng ta tìm vac-xin nhanh thế nào. Nếu ảnh hưởng của thời tiết là không đáng kể, còn vac-xin không có, thì nếu chúng ta nới lỏng ra bao nhiêu, con số ốm sẽ tăng bấy nhiêu. Trong hệ thống này thì cách đảm bảo ngăn truyền coronavirus duy nhất sẽ là việc có được miễn dịch tự nhiên.
Ông vừa nhắc về ảnh hưởng của thời tiết. Mùa hè có thể dừng hay ít nhất cũng làm chậm coronavirus lại?
Tôi nghĩ sẽ như vậy. Tương tự như các virus đường hô hấp khác tôi nghĩ ảnh hưởng của thời tiết sẽ rất lớn. Tuy nhiên ta không có sự chắc chắn, vì tình huống đặc biệt mới.
Thế kỳ nghỉ hè sẽ sao? Năm nay sẽ không thể đi nghỉ?
Tôi nghĩ chúng ta sẽ phải đóng biên giới một năm.Ý tôi nói là về du lịch, chứ không phải đi lại do công việc hay kinh doanh.
Khi nào ta có thể hy vọng có vac-xin?
Cái này khó tính được. Chúng ta biết việc sản xuất vac-xin bình thường kéo dài bao lâu. Cần có hàng năm nghiên cứu. Giờ tình hình khác, vì có sự cộng tác quốc tế của hơn 70 trung tâm nghiên cứu tham gia. Thời gian cần để chế nó sẽ chắc chắn ngắn hơn. Các chẩn đoán lạc quan nhất nói nó có thể xuất hiện vào tháng 9. Tuy nhiên có các câu hỏi: nó hiệu quả đến đâu, hay nguy cơ là virus đột biến và thuốc không có tác dụng với nó ra sao.
Ông đã nói là có thể nhiều tháng sống trong sợ hãi đang chờ chúng ta. Nó sẽ kéo dài bao lâu?
Cho đến lúc ta chế ra vac-xin hay có cách chữa hiệu quả. Có điều là với virus đường hô hấp thì việc tìm ra nó rất khó. Với virus bệnh cúm ta có vac-xin hiệu quả, nhưng thuốc có hiệu quả thì không có. Các thuốc ta dùng để chữa bệnh này chỉ làm giảm số tử vong. Mà bệnh cúm thì ta đã biết từ rất nhiều năm rồi, vậy tôi không nghĩ là ta có thể tìm ra loại thuốc vàng cho COVID-19. Vậy chỉ trông đợi vào vac-xin.
Diễn biến dịch ở Ba Lan, so với các nước khác, có gì khác không? Ví dụ nếu nhìn vào con số tử vong thì ta thấy gì?
Không thấy gì đặc biệt cả. Ta hãy chú ý là chỉ số tử vong phụ thuộc vào điều là ta làm test cho ai. Nếu nó cao nhất ở Ý thì đó là vì người Ý chỉ xét nghiệm các trường hợp nặng được đưa vào bệnh viện. Nếu son số thấp nhất ở Hàn Quốc thì đó là vì ở đó làm test thực tế cho mỗi người và túm được cả những người lây nhiễm nhẹ. Tôi nghĩ là con số tin cậy nhất về đặc điểm của dịch này là của Hàn quốc hay Đức, nơi họ làm test nhiều nhất.
Từ vài hôm nay ta bắt buộc phải cho mũi và miệng. Ông bộ trưởng Y tế nói là chúng ta sẽ phải đeo cho đến khi có vac-xin. Chiến lược ấy có nghĩa?
Với tôi thì đây là một câu nói không thể hiểu được của ông bộ trưởng. Nếu một năm ta không có vac-xin thì nó nghĩa là gì? Ta sẽ đeo khẩu trang dài đến lúc ấy ư? Trên thế giới không có quan điểm rõ ràng, là cả xã hội, chúng ta phải đeo khẩu trang. Tổ chức Sức khỏe thế giới WHO vẫn khẳng định là không, vì nó có thể mang lại nhiều hại hơn lợi. Xã hội giờ không biết và sẽ còn lâu vẫn không biết đeo khẩu trang một cách có hiệu quả ra sao. Hơn nữa không có các chứng cớ là „việc che mặt” mọi người sẽ mang lại kết quả. Trung tâm Châu Âu kiểm tra bệnh tật (Europejskie Centrum Kontroli Chorób) cũng không nói một cách rõ ràng về việc này. Còn Trung tâm kiểm tra bệnh của Mỹ đã đổi ý kiến về việc xã hội đeo khẩu trang. Nhưng sai lầm lớn nhất mà chính phủ ta phạm là buộc chúng ta đeo bảo vệ nhưng đồng thời không cấm họ đeo các khẩu trang vô cùng cần thiết để bảo vệ đội ngũ y tế. Phần lớn các nước đưa ra quy định như vậy cho xã hội cũng nêu là không được dùng các khẩu trang phẫu thuật hay các khẩu trang có bộ lọc, mà chỉ dùng các thứ tự làm. Bằng cách ấy ta bảo vệ đội ngũ y tế. Còn chúng ta hiện nay vẫn có rất nhiều lây nhiễm tại địa bàn các cơ sở y tế, trong đó có lý do về ta không đủ dụng cụ phòng hộ. Bây giờ thêm vào đó là các dụng cụ phòng hộ sẽ được cả xã hội dùng, mà loại khẩu trang y tế đặc biệt ấy họ không cần đến.
Đấy là lý do mức độ lây nhiễm cao trong số các nhân viên y tế ở các cơ sở y tế phải không?
Cơ quan y tế không có chuẩn bị cho vấn đề này. Tôi không thể không ngạc nhiên là tại sao trên các trang mạng của Bộ Y tế hay Thanh tra dịch tễ lại không có các thủ tục căn bản nhất cho các bệnh viện. Không có các quy định quan trọng nhất như ở các nước khác. Ở Anh có thủ tục cụ thể cho mỗi mặt hoạt động của bệnh viện. Của chúng ta thì cứ thay đổi từng lúc. Các cơ sở cố gắng tự lo liệu. Nhiều quy định của bộ hoàn toàn khó hiểu đối với các bệnh viện.
Ông cho ví dụ được không?
Cho đến giờ nhiều bệnh viện dựa vào điều là mỗi bệnh nhân nghi lây nhiễm phải gửi đến bệnh viện chuyên về bệnh này (szpital jednoimienny). Bây giờ chiến lược đó đã thay đổi và mỗi bệnh nhân như thế bệnh viện phải giữ lại, rồi chỉ gửi đi khi đã có khẳng định nhiễm. Mặc dù là các bệnh viện chuyên cho dịch, có thể trừ vùng Mazowsze, vẫn có nhiều chỗ. Hơn nữa – họ ra lệnh cho các bệnh viện mở khoa riêng cho những bệnh nhân bị nghi lây nhiễm, nhưng lại không có nhân viên. Ngành y tế từ trước đến nay có vấn đề về thiếu nhân viên, nhiều người về trông con, mà giờ ta lại phỉa mở khoa mới. Trong dự án lại có lệnh cấm làm việc ở các nơi khác nhau, điều này có thể liên quan tới một nửa số nhân viên hiện nay và sẽ phá nát hoàn toàn hệ thống y tế (nguyên văn: rozłożyć służbę zdrowia na łopatki).
Tình hình này sẽ tiến triển ra sao?
Các bệnh viện tự cố gắng bằng sức mình giải quyết vấn đề. Họ chẳng có khuyến cáo làm thế nào nên tìm giải pháp ở các nước khác. Ví dụ chia các nhân viên theo nhóm để khi một nhóm ốm thì nhóm kia vào thay. Các bệnh viện từ từ học ra cách làm đúng. Câu hỏi quan trọng nhất là làm thế nào tháo gỡ đóng băng dần dần mọi thủ tục y tế khác mà các bệnh nhân đang chờ? Hiện mọi thứ bị dừng, ví dụ như lắp bộ phận giả, mổ đục thủy tinh thể (operacje zaćmy). Vấn đề hiện nay phải giải quyết là bỏ đóng băng như thế nào để các bệnh nhân đó được làm ở những nơi an toàn. Lúc này thì các bệnh viện không thể làm các việc ấy, mà bệnh nhân cũng không muốn và sợ khi phải đến bệnh viện, dù họ chờ làm các việc ấy từ hàng năm trời rồi.
Trong tình hình mọi thứ như vậy, đã có le lói tý ánh sáng nào trong đường hầm chưa?
Hiện ngày càng có nhiều gợi ý của các cố vấn quốc gia. Gần đây tôi có thấy các ý mới của cố vấn quốc gia về nhãn khoa về việc thực hiện lại ví dụ mổ đục thủy tinh thể. Chỉ có điều là để làm việc này, chúng ta phải có đủ dụng cụ phòng hộ mà hiện nay đang thiếu. Và có thể chúng tôi không có nó là vì cả xã hội bắt đầu dùng nó, họ đeo các khẩu trang chuyên dùng cho các nhân viên y tế khi đi ngoài phố.
QV
Nguồn: https://plus.gloswielkopolski.pl/epidemiolog-w-polsce-moze-nie-byc-szczytu-zachorowan-coronavirus-przyrost-zakazen-moze-byc-staly-i-wysoki-rozmowa/ar/c1-14929900