Nghiên cứu này do hai nhà khoa học ở Hà Nội là Giáo sư Lê Khánh Phồn, Trưởng khoa dầu khí, ĐH Mỏ - địa chất và ông Nguyễn Văn Nam, Phó phòng kỹ thuật, Liên đoàn Địa chất xạ hiếm, đã chỉ rõ ô nhiễm phóng xạ do khai thác mỏ sa khoáng titan (còn gọi là cát đen).
Việc nghiên cứu đã được thực hiện tại một địa điểm khai thác mà trong báo cáo chỉ nêu là “khu mỏ sa khoáng quặng titan X (ven biển Nam Trung bộ)”.
Ô nhiễm phóng xạ cá, nước biển và cả vùng dân cư
Theo mô tả, tại đây “người ta phải đào các cồn cát rồi tuyển và làm giàu quặng bằng nước. Kết quả là hằng năm có hàng trăm ngàn tấn cát bị đào xới, khối lượng cát thải, chất thải khổng lồ bị san ủi ra môi trường xung quanh.
Phần lớn nước từ quá trình tuyển khoáng cho chảy trực tiếp ra biển, mà không qua giai đoạn xử lý nào. Trong quặng ilmenit, zircon có các khoáng vật chứa các chất phóng xạ, nhất là khoáng vật monazit, có hàm lượng phóng xạ cao, rất nguy hiểm cho sức khỏe con người”.
 |
| Việc khai thác Titan đang gây ô nhiễm phóng xạ tại ven biển Nam Trung Bộ. |
Các nhà khoa học đã tiến hành đo mức phóng xạ tại 1.000 điểm thuộc khu vực nói trên. Đã có hàng trăm mẫu đất, mẫu quặng, hàng chục mẫu nước, mẫu lương thực, thực phẩm được thu thập để phân tích chất phóng xạ.
Kết quả đo đạc được kết luận như sau: vùng ô nhiễm phóng xạ (vượt quá tiêu chuẩn an toàn cho phép đối với dân thường) bao quanh thân quặng có dạng kéo dài theo hướng Đông Bắc – Tây Nam với bề rộng 200-500m, chiều dài khoảng 6km.
Đặc biệt nghiêm trọng là cát thải, chất thải, nước thải từ xưởng tuyển quặng bị đưa ra biển, làm cho nước biển vùng hai cửa sông lân cận khu mỏ có mức phóng xạ vượt quá tiêu chuẩn an toàn cho phép.
“Khu mỏ ở gần một thị xã đông dân và cảng cá của địa phương. Tại đây, dân còn dùng nước biển làm muối. Sự ô nhiễm phóng xạ nước biển lân cận mỏ sa khoáng X chắc chắn có ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe người dân trong vùng vì cá và muối đều có thể tích tụ các chất phóng xạ trong nước biển thải ra từ khai trường, xưởng tuyển của mỏ”, báo cáo nêu rõ.
Sẽ có nhiều hệ lụy
Báo cáo này đã được đăng trên Tạp chí Địa chất (Số 300/5-6/2007) và có trên trang mạng Trung tâm thông tin lưu trữ địa chất (Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam).
Cho đến nay, bản báo cáo còn nguyên giá trị thời sự khi việc khai thác cát đen đang diễn ra ở nhiều nơi tại một số địa phương nằm ven biển Nam Trung bộ.
Trả lời phóng viên Đất Việt về tình hình ô nhiễm phóng xạ mà bản báo cáo trên đã nêu, ông Ngô Đặng Nhân, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) nói: “Nhiều năm qua, Cục chỉ cấp duy nhất giấy phép cho một mỏ sa khoáng tại miền Trung tiến hành các công việc bức xạ. Việc đảm bảo môi trường phóng xạ thuộc về chức năng của Cục Địa chất khoáng sản, Bộ Tài nguyên và Môi trường”.
 |
| Sơ đồ trong báo cáo khoa học chỉ ra những điểm ô nhiễm phóng xạ tại khu mỏ khai thác quặng sa khoáng titan. |
Ông Nhân nói thêm, đây là một vấn đề khó và Cục cũng nhiều lần ngồi lại với Cục Địa chất khoáng sản để trao đổi về vấn đề này.
Trong khi đó, ông Nguyễn Thành Vạn, Phó cục trưởng Cục Địa chất khoáng sản, cho biết: Trong 8 đợt kiểm tra vừa qua, Cục đã phát hiện một số mỏ có phóng xạ và yêu cầu UBND các tỉnh và cơ sở thực hiện nghiêm túc bản cam kết của các cơ sở khai thác thăm dò là phải thực hiện bảo vệ môi trường... Tuy nhiên, ông Vạn từ chối đưa ra nhận định của mình về việc chấp hành cam kết của các cơ sở khai thác quặng.
Theo tiến sĩ khoa học Nguyễn Địch Dỹ, Chủ tịch Hội Địa tứ địa mạo Việt Nam thuộc Tổng hội địa chất: “Việc gom đống chất chiếu xạ là monazite, thành phần có trong cát đen ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe người dân. Nếu không có quy hoạch và quản lý chặt, sẽ có nhiều hệ lụy từ chính các mỏ sa khoáng này”.