Từ chuyện hiểu sai-dẫn sai câu nói nổi tiếng thế giới...
Trong clip số 52 ở chương trình ”Hỏi xoáy-đáp xoay”, ngày 1/10/2011/Youtube, Xuân Bắc thao thao bất tuyệt: ”Cổ nhân xưa có nhiều câu mà chúng ta cần phải học tập, trong đó có câu mà tôi nghĩ rằng ai ai cũng biết, đó là: ”Không có phụ nữ xấu, chỉ có người phụ nữ không biết mình xinh đẹp mà thôi”.
“Câu này ai ai cũng biết”- như lời Xuân Bắc nói, nhưng chính Xuân Bắc lại không biết, vì thực tế câu dẫn này của Xuân Bắc sai với nguyên bản, và là câu nói phi logic, chả đúng với thực tế tẹo nào cả.
Câu nói nổi tiếng thế giới này, nguyên văn như sau:
“Không có phụ nữ nào xấu, chỉ có người phụ nữ không biết làm cho mình trở thành người quyến rũ mà thôi” (Christian Dior).
Trong câu dẫn của Xuân Bắc, chỉ nói đến cái đẹp hình thức của phụ nữ. Nội dung của câu này, do vậy, là phi logic, vì về phương diện cái đẹp hình thức, tất có người đẹp người không, mỗi người mỗi vẻ mới chính là cuộc sống sinh động, phong phú: có Thúy Kiều, Thị Nở, có cả hoa hậu thế giới và ”hoa hậu ao làng”...Nói cách khác, nội dung câu dẫn của MC Xuân Bắc là sai thực tế. Việc ”nịnh” rằng phụ nữ ai cũng đẹp, vô tình trở thành...câu như đùa, thiếu tế nhị mà thôi.
Câu nói nổi tiếng, rất sâu sắc, tế nhị của Christan Dior đề cập đến vẻ đẹp toàn diện của người phụ nữ, bao gồm cả vẻ đẹp hình thức, trời phú, vấn đề quan trọng là họ (phụ nữ) nếu biết trau dồi, tu dưỡng, trở nên quyến rũ, hấp dẫn, và do vậy, không có người phụ nữ nào xấu. Cái đẹp của phụ nữ, theo đó, có thể hiểu là vẻ đẹp nữ tính, trong tính tổng hòa, mọi mặt, bao gồm cả vẻ đẹp hình thức.
...đến những quan niệm đơn giản, sai lầm về khái niệm, nhận thức-ngôn ngữ
Nguyên văn câu hỏi của phóng viên (Xuân Bắc và Vua hài đất Việt, TC Thế giới điện ảnh):
”Danh hiệu ”vua hài” tất nhiên chỉ nằm trong khuôn khổ cuộc thi nhưng nó sẽ đi theo người được giải sau cuộc thi nữa, anh có thấy bất công khi người làm hài lâu như anh thì chỉ mới được gọi là danh hài hay nghệ sỹ hài?”.
Xuân Bắc: -“Mọi người quá câu nệ ”Vua hài đất Việt” chỉ là trong khuôn khổ một chương trình truyền hình mang tính giải trí cao chứ không phải một giải thưởng do hội đồng nào trao tặng. Mà ngay cả danh hiệu của một hội đồng như vậy còn gây tranh cãi ầm ĩ. Việc nói như thế này hay thế kia chỉ là do quan niệm, ví như “Nước mắm đậm đà tâm hồn Việt”, thế chả lẽ tâm hồn Việt đậm đà mùi nước mắm. Đặt ra những tên gọi ”vua, quan” thì cũng chỉ là cách gọi chứ không lẽ đặt tên là ”lính hài đất Việt” thì ai xem. Ngay cả chương trình thi đấu có ngôi vô địch, thì họ cũng có thể bị người khác giành chức vô địch ấy vào năm sau nên chữ vô địch cũng không có ý nghĩa là mãi mãi...”.
Chỉ cần chú ý một chút, chúng ta sẽ không khó để thấy điều này: trong đoạn văn gồm 5 câu, tương đương chừng ấy vấn đề, thế mà nghệ sỹ kiêm MC này đều nói sai tất tần tật! Tôi xin được tạm chia thành các ý sau để phân tích:
1. Quan niệm sai về tính phản ánh khách quan của ngôn ngữ (thể hiện ở nội dung hai câu đầu tiên):
“Mọi người quá câu nệ ”Vua hài đất Việt” chỉ là trong khuôn khổ một chương trình truyền hình mang tính giải trí cao chứ không phải một giải thưởng do hội đồng nào trao tặng. Mà ngay cả danh hiệu của một hội đồng như vậy còn gây tranh cãi ầm ĩ”.
Tên gọi (khái niệm), cũng nói được là thương hiệu, một khi được sinh ra-đây ta đang bàn là tên gọi ”Vua hài đất Việt”, cuộc thi để chọn tài năng trong lĩnh vực hài trên Đài truyền hình quốc gia, thì nó (tên gọi/khái niệm) tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào cấp ”quản lý” nào dù đó là cuộc thi do đài hay hội đồng nào. Cụ thể trong trường hợp ”Vua hài đất Việt” một khi nó ra đời, ngữ nghĩa của nó sẽ ổn định theo ngữ nghĩa trong từ điển, theo nghĩa là khách quan, đích thực, theo đúng nghĩa đen của mệnh đề này. Đồng nghĩa là không hề có chuyện ngữ nghĩa của nó sẽ phụ thuộc, hoặc thay đổi ngữ nghĩa theo cấp cơ quan quản lý, như ý kiến của Xuân Bắc.
2. Không hiểu thực chất của cái gọi là ”quan niệm” (notion), nhầm lẫn giữa câu nghĩa bóng thành câu nghĩa đen (thể hiện ở nội dung câu thứ ba):
“Việc nói như thế này hay như thế kia chỉ là do quan niệm, ví như ”Nước mắm đậm đà tâm hồn Việt” thế chả lẽ tâm hồn Việt là mùi nước mắm”.
Câu này bộc lộ rất rõ sự chệch choạc, phiêu diêu mà tậm tịt của MC Xuân Bắc khi anh không hiểu thế nào là ”quan niệm” (notion), và tiếp đó, không hiểu hay cố tình không hiểu câu nghĩa đen hay nghĩa bóng, cụ thể là đã hiểu câu nghĩa bóng theo nghĩa đen: ”ví như”nước mắm đậm đà tâm hồn Việt” chả lẽ tâm hồn Việt là mùi nước mắm”(!).
Cố bám vào câu nói, gắng để hiểu ý anh Xuân Bắc, tôi chỉ có thể nói thế này vậy:
-“Việc nói thế này hay thế kia chỉ là quan niệm”, đúng như anh nói vậy, tuy anh có vẻ ”nhẹ nhàng” chữ “quan niệm”, vì thực chất quan niệm là sự thể hiện nhận thức; thông qua quan niệm-nhận thức có tác dụng hướng dẫn hành động của con người. Nói cách khác, quan niệm đúng hay sai trực tiếp tác động, chỉ đạo cho hành động; hành động đúng hay sai phụ thuộc vào quan niệm, vào nhận thức của con người.
-“Nước mắm đậm đà tâm hồn Việt”, dĩ nhiên không nên hiểu một cách ”ngây thơ”, vốn là phong cách, sở trường của anh trong Hỏi xoáy-đáp xoay được, (hiểu câu nghĩa bóng theo nghĩa đen_PQL), mà đó là câu nói muốn thể hiện tâm thức, khát vọng, bản sắc của người Việt trong sản phẩm đó (nước mắm), dĩ nhiên là ngược với cách hiểu theo nghĩa đen, trần trụi, buồn cười theo ý anh Xuân Bắc (nghi hoặc): ”chả lẽ tâm hồn Việt là mùi nước mắm”!
3. Tự mâu thuẫn với chính mình, không hiểu hay cố tình hiểu sai ý nghĩa của tên gọi (khái niệm/thương hiệu):
“Đặt ra những tên ”vua, quan” thì cũng chỉ là cách gọi chứ không lẽ đặt tên là ”lính hài đất Việt” thì ai xem”.
Lại có ý xem nhẹ”cách gọi” (khái niệm)! Tuy nhiên, trong câu này chính Xuân Bắc đã tự mâu thuẫn chính mình, vì anh đã có sự phân biệt các khái niệm khi cho rằng tên gọi (khái niệm) giữa ”vua, quan” hay ”lính hài đất Việt” là không như nhau, nếu đặt tên là ”lính hài đất Việt” thì không ai xem.
Cổ nhân vẫn dạy rằng: ”cần gọi đúng tên sự vật, hiện tượng”. Điều đó có nghĩa là phải nhận thức đúng thực tế như nó vẫn tồn tại. Chỉ cần lấy một thí dụ đơn giản này: ”NSND Xuân Bắc”, NSUT Xuân Bắc” hay ”cầu thủ Xuân Bắc”, ...hẳn nhiên là các tên gọi (khái niệm) khác nhau, theo đó, đối tượng nhận thức cũng không như nhau, khu biệt nhau.
4. Hiểu sai về khái niệm ”vô địch”:
“Ngay cả chương trình thi đấu có ngôi vô địch, thì họ cũng có thể bị người khác giành ngôi vô địch ấy vào năm sau nên chữ vô địch cũng không có ý nghĩa là mãi mãi”.
Xuân Bắc hiểu sai khái niệm ”vô địch”! Với chức vô địch hàng năm, có nghĩa là năm nào có chức danh vô địch của năm đó, đồng nghĩa sự vô địch ấy là duy nhất và mãi mãi. (Phân biệt với chức ”vô địch cho mọi thời đại”).
Xin lấy một ví dụ gần gũi, dễ phân biệt, chẳng hạn vô địch trò chơi truyền hình ”Đường lên đỉnh olympia” (VTV3), rõ ràng vô địch năm nào là riêng cho năm đó, đồng nghĩa là vô địch mãi mãi (của năm đó), dĩ nhiên không liên quan đến chuyện vô địch năm sau hay năm nào khác...
TS Phan Quốc Linh (Bài gửi từ Bungari)
queviet.pl