Xung quanh cuộc tranh luận về trang phục của tổ tiên thời Hùng Vương, rất mong các nhà sử học Việt Nam vào cuộc và làm sáng tỏ vấn đề.
LTS: Câu chuyện thời trang của tổ tiên thời Hùng Vương như thế nào đang được bàn thảo rôm rả. Tuần Việt Nam đã nhận được các ý kiến đa chiều quanh câu chuyện này. Có những ý kiến tạm coi là xác đáng, có những ý kiến cần được bàn thảo thêm, nhưng ai cũng có lý lẽ riêng của mình. Để rộng đường dư luận, chúng tôi xin giới thiệu một số ý kiến để độc giả tranh luận thêm.
- Độc giả Song Hào: "Phải tìm ra sự thật"
Tôi xin gửi bài tranh luận, bày tỏ ý kiến riêng của mình đối với hai bài viết của hai tác giả: Nhà nghiên cứu Vũ Kim Biên "Xin đừng hiểu về trang phục của tổ tiên như thế !" và anh Đinh Công Nguyên, trong bài "Sao cứ bắt tổ tiên phải cởi trần đóng khố?" . Tôi xin được mạn phép tranh luận cùng hai anh như sau:
1. Lịch sử là lịch sử. Cần phải tôn trọng sự thật của nó, ngay cả trong các bộ truyện tranh.
Về việc ăn mặc là do phong tục, thẩm mỹ và thói quen đương thời. Không nên nhìn trang phục của vua, quan Trung Quốc xưa để nhận định, so sánh và áp đặt vào trang phục vua, quan Việt cùng thời. Nếu có tư tưởng như vậy khác nào, đang đi một bước lùi, tức là "đồng hóa" người Việt xưa với người Trung Quốc. Trang phục thời Hùng Vương, có những nét đặc biệt riêng, và cũng rất độc đáo, đâu phải cứ là áo mão, cân đai thì mới gọi là "văn minh". Sau 4000 năm các dân tộc khác tại Việt Nam vẫn dùng khố, hoặc dùng những loại vải thổ cẩm với hoa văn có từ xa xưa, các nhà nghiên cứu sẽ gọi đó là không văn minh ư?!
Xin hãy tôn trọng phong tục và lịch sử. Bản tuyên ngôn của lịch sử và lời "tuyên thệ" của các nhà sử học khi dấn thân vào việc nghiên cứu, chỉ có thể là "phải tìm ra sự thật". Là một độc giả bộ truyện tranh, tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả và họa sỹ, họ đã thể hiện được sự độc đáo của trang phục, và các trang sức đi kèm, ngoài ra họa sỹ còn thể hiện sự mạnh mẽ vốn có của các nhân vật qua hình dáng bên ngoài và tư thế khi tiếp chuyện với các sứ thần phương Bắc.
 |
2. Tôi hoàn toàn không đồng ý với việc so sánh của tác giả Đinh Công Nguyên, khi nhận định về "sự vui mừng quá lố" của mọi người khi đội tuyển bóng đá Việt Nam đạt được các thành tích trong khu vực, so với việc Việt Nam ta đạt được các thành tựu lớn như: Thống nhất đất nước, hay các thành tựu cá nhân được trong nước và quốc tế công nhận như nghệ sĩ Piano tài năng Nguyễn Thái Sơn, hoặc của GS-BS Nguyễn Tài Thu trong lĩnh vực Y. Xét về mặt logic, việc so sánh này hoàn toàn sai ngay từ cách đặt đối tượng so sánh, khi đem thể thao, so sánh với giải phóng thống nhất đất nước, với âm nhạc, và với y khoa.
Tiếp đến anh sắp xếp trình tự niềm vui "từ trên xuống dưới" và cho rằng phải biết "thưởng thức" niềm vui, chọn niềm vui "có chất lượng" mà thưởng thức, khác gì việc chê những người không biết chọn và thưởng thức "vi cá, yến sào, bào ngư", mà chỉ loanh quanh và hài lòng với những món ăn..."dân dã" và "đánh đồng" họ là những người "tự ti, thiếu ý chí, không có tư tưởng xã hội tiến bộ, chấp nhận thất bại ngay từ trong ý nghĩ, nhận mình thua kém từ trước khi phấn đấu, xác định thua từ trước trận đấu - trích nguyên văn từ bài viết của tác giả Đinh Công Nguyên".
Xin thưa với anh, để đưa đất nước và xã hội phát triển, đâu chỉ biết gào thật to "tôi là người văn minh, tôi là người tự tin, tôi là người tiến bộ" cho thế giới cùng thấy, mà phải có hành động cụ thể, hành động đó chính là ý thức tự thân phát triển của bất kỳ người nào và sau đó là cộng đồng, và cuối cùng là xã hội phát triển. Chúng ta hiện nay đang hội nhập nhanh vào thế giới, trong nhiều lĩnh vực, được tiếp cận thông tin và tri thức đa chiều, điều đó giúp nâng cao sự hiểu biết của mọi người, nhận thức và năng lực sẽ thay đổi từng ngày, xã hội đã thực sự có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Và cuối cùng tôi tin rằng những điều anh khẳng định như "đại bộ phận đang tự ti, thiếu ý chí, chấp nhận thua thiệt" sẽ trở thành : tự tin, ý chí và cạnh tranh tích cực.
3. Cuối cùng, tất cả độc giả đều nhận thấy Nhà nghiên cứu Vũ Kim Biên và anh Đinh Công Nguyên đều là những người có ý thức dân tộc cao, mong muốn thúc đẩy tiến bộ xã hội, giúp Việt Nam nâng cao vị thế và đẩy nhanh công cuộc hội nhập với quốc tế.
- Độc giả Nguyễn Minh: Những gì của ta, ta tự hào
Xin được góp ý với nhà nghiên cứu Nguyễn Vũ Tuấn Anh một vài điểm:
1. Tôi chưa rõ tác giả nhìn theo "quan điểm" gì. Riêng tôi không hề nhận thấy sự tương tự trong y phục các nhân vật trong tranh truyện Tam Quốc và y phục của người trên cán dao. Y phục "Tam Quốc" rõ ràng cầu kỳ và phức tạp hơn rất nhiều. Y phục trên cán dao có thể thấy rằng không "tân tiến" hơn mấy so với y phục được vẽ trong "Lịch Sử VN Bằng Tranh". Trong bộ "Lịch Sử Bằng Tranh" này, các nhân vật nữ cũng mặc váy và yếm rất tề chỉnh cơ mà.
2. Mong tác giả chứng minh thêm cho thật hoàn chỉnh: Dựa vào đâu để khẳng định Hồng Phạm Cửu Trù là "bản hiến pháp đầu tiên của người Lạc Việt"?
3. Cho rằng hình cách điệu trên mũ nhân vật trong trống đồng đúng là hình rồng và phượng, tôi chưa rõ tác giả dựa vào đâu để khẳng định "rồng" và "phượng" là "phát minh" của người Việt? Người Trung Hoa cũng có thể lý luận rằng "Sách của các ông chép rõ Hùng Vương là con cháu Thần Nông, như vậy hình rồng phượng ấy từ Trung Hoa truyền sang Việt Nam". Thế thì sao?
4. Về chữ "Viết nhược kê cổ", nếu câu văn ấy thiếu chủ từ cũng không sao cả, vì trong cổ văn Trung Hoa, thiếu chủ từ là chuyện quá thường. Thế thì chưa chắc chữ "viết" ấy đã là "việt" viết sai. Dù đúng là chữ "việt", cũng không thể chỉ dựa vào một chữ trong một văn bản để đưa ra kết luận. Muốn có một chứng cứ khoa học hoàn chỉnh, ta còn cần nhiều, rất nhiều hơn thế nữa.
5. Tác giả nhắc đến vua Nghiêu, tôi không rõ nhằm mục đích gì. Nhưng dù nhằm mục đích gì đi nữa thì vua Nghiêu, theo tôi, cũng không nên coi là một nhân vật lịch sử, chỉ nên để vào huyền thoại mà thôi.
6. Tác giả cũng công nhận rằng "Đến giai đoạn Đông Sơn (cách nay khoảng 3000 - 2500 năm), hình người trên trống đồng đều mặc áo, váy và đóng khố". Theo như thế, các hoạ sỹ tranh truyện vẽ nhân vật nữ mặc váy và yếm, nhân vật nam đóng khố, sao lai bảo là sai?
7. Khổng Tử chỉ nói đến "Man Di", không nói "Việt". "Man Di" dĩ nhiên có thể dùng để chỉ người Việt, nhưng nghĩa của nó rộng hơn thế. Đánh đồng "Man Di" với "Việt" là không đúng.
Tóm lại, theo ý tôi, ta không nên tự ty, nhưng cũng không nên tự tôn dân tộc thái quá. Những gì của ta, ta tự hào, không phải của ta, ta chấp nhận, chứ đừng "vơ vào". Nêu ra giả thuyết là một chuyện, nhưng để chứng minh được thuyết ấy, và để thuyết phục được giới nghiên cứu, không chỉ ở VN mà trên toàn cầu, lại là chuyện khác.
- Độc giả Vinh Xuân: Chúng ta đang hiểu lầm?
Ông Anh Tuấn và một số nhà nghiên cứu nữa đang đi theo một hướng riêng trong việc khảo cứu Dịch học, nhất là việc tìm hiểu lại cội nguồn của môn này. Đó là điều rất đáng quý. Tuy nhiên, thực sự thì văn hóa, xã hội hay tư tưởng của tổ tiên chúng ta đang bị thế hệ sau hiểu lầm. Điều này cũng có thể do ta thiếu thông tin, hay do những dữ liệu ông cha để lại quá ít ỏi dẫn đến việc thế hệ trẻ hiện nay nghĩ về cha ông ta như trong mấy cuốn truyện tranh trên thực sự là đáng buồn.
Tuy vậy, có một thực tế là nước Âu Lạc hay trước đó là Văn Lang cũng chỉ là một nước nhỏ, hay nói đúng hơn chỉ là một cộng đồng nhỏ trong khu Bách Việt (từ Trường Giang trở về nam), khu "man" mà sách Tàu hay gọi chính là khu vực Bách Việt ở phía Nam (Nam man) nay gồm Quảng Đông, Quảng Tây, Chiết Giang, Phúc Kiến, Hồ Nam... đều là khu Bách Việt, phân biệt với khu Trung Nguyên của người Hoa. Âu Lạc chỉ là một phần của Bách Việt như Mân Việt, Giang Việt, Âu Việt... thôi chứ còn nói văn hóa Văn Lang, Âu Lạc của chúng ta chi phối cả khu Bách Việt, sang cả Tề, Sở, Yên, Nguỵ... thì e phải trao đổi, nghiên cứu thêm.
Nghiên cứu về lịch sử dân tộc ta hay tộc người thì cũng phải nhìn thẳng vào sự thật để đúc kết những tri thức cho đời sau, không nên đến mức cho dân ta chỉ là cởi trần đóng khố như mấy cuốn truyện tranh kia, nhưng cũng không đến mức cho chúng ta là trung tâm của văn hóa khu vực Đông Á thời cổ đại như một số người, vì thực sự chúng ta còn nhỏ bé, còn yếu và thiếu nhiều thứ nữa để có thể phát triển ngang bằng với họ trong lịch sử trước đây cũng như hiện nay.
- Độc giả Đào Phong Lưu: Cần có thêm tư liệu xác thực
Phải khẳng định một điều là bài viết của tác giả và cả các sách lịch sử của ta đều không đưa ra được luận cứ xác thực nào để chứng minh người Việt thời Hùng Vương ăn mặc như thế nào? Ngay bức tranh miêu tả Vua Hùng và các công chúa, Hoàng hậu hoặc nô tì gì đó trong bài viết lấy làm dẫn chứng cũng tự tưong mâu thuẫn với nhau: Vua thì đóng khố cởi trần, còn các mỹ nữ thì ăn vận bằng những thứ vải dệt công phu, có những hoa văn tinh xảo, hình như có cả các hàng chữ Hán dệt trên váy của một mỹ nữ. Ngoài ra ai họ cũng đeo trang sức được chế tác từ những hiệu kim hoàn có tay nghề cao là chuỗi ngọc trai, dây xà tích.v.v...
Lịch sử Việt Nam xưa nay vẫn nói 4000 năm, còn có người chưa công nhận (Trừ 2000 năm sau công lịch có sự xuất hiện của Bà Trưng là chính sử, còn trước đấy 18 đời vua Hùng mà kéo dài những 2000 năm là vô lý) nhưng nay tác giả lại đưa ra khái niệm mới lịch sử 5000 năm, để làm gì? Nước Mỹ họ mới chỉ có 300 năm lịch sử nhưng có khối cái để tự hào, ta đưa ra lịch sử lâu đời để muốn chứng minh đã có thời kỳ tổ tiên ta ăn lông ở lỗ để tự hào dân tộc chăng? Chẳng có luận cứ gì, hãy gạt sang một bên mà tìm tư liệu xác thực về cách ăn mặc của tổ tiên ta đã!
- Sơn Khôi: đã võ đoán sáng tạo khi thể hiện trang phục của tổ tiên?
Tôi hoàn toàn đồng ý với việc thay đổi cách suy nghĩ về ăn mặc của các vị vua Hùng thời kỳ dựng nước. Cùng thời điểm với thời tam quốc, các đế vương Trung Hoa đã có áo quần mặc hẳn hoi, vậy mà Âu Lạc tiếp giáp với nhiều nền văn hóa tiên tiến như thế không thể ăn mặc như thổ dân được!
Ngay từ khi học lớp Một tôi đã thắc mắc về điều này và cho rằng các nhà viết sách chỉ suy nghĩ và sáng tạo ra hình ảnh An Dương Vương (hay các nhân vật khác cùng thời) theo một hướng nghĩ nào đó, mà không hề có một kiến thức nào chứng minh tính đúng đắn của nó. Mai An Tiêm ở trên đảo cũng đóng khố. Cứ con trai là đóng khố, còn phụ nữ thì ăn mặc các trang phục từa tựa Tây Nguyên.
Tôi nghi ngờ rằng các nhà viết sách và họa sĩ của ta hồi đó không thể hình dung ra các trang phục cổ của thời Hùng Vương như thế nào, và khi nhìn vào trang phục của các dân tộc thiểu số, họ võ đoán võ sáng tạo ra một thứ trang phục cho chính dân tộc Kinh một cách tương đồng với các dân tộc này. Đó là một hướng nghĩ hết sức tai hại và sai lệch.
Nước ta thời xa xưa ở vùng khí hậu không hề nóng như hiện nay. Với đới khí hậu gần như ôn đới, tương đối lạnh, chưa kể thời ấy còn hoang sơ, chưa có hiện tượng trái đất nóng lên vì hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ luôn thấp hơn ngày nay đến vài độ C, thì các vua Hùng không thể ăn mặc đơn giản với chiếc khố và ở trần được, điều này là hết sức vô lý. Nước ta thời ấy cũng không phải nghèo nàn, vì các chứng cứ lịch sử hay mộ cổ đều cho thấy người dân đã có áo mặc, do vậy các vị vua Hùng không thể đóng khố được.
Hơn nữa, vì tiếp giáp với Trung Hoa xưa, và lại nằm ở vị trí trên cả phía Bắc nước ta ngày nay, nên các vua Hùng không thể có sự giao thoa nào với các dân tộc Tây Nguyên ngày nay, nếu có thì chỉ có cách ăn mặc kín đáo và tránh cái khí hậu lạnh tại vị trí địa lý lúc bấy giờ.
Các tài liệu cổ mà tôi nghiên cứu trong rất nhiều năm qua cũng chẳng có hình vẽ nào mô tả việc đóng khố, có chăng chỉ là trong các sách vở ở thế kỷ 20 dành cho thiếu nhi và học sinh là sáng tạo ra trang phục đóng khố đơn giản đến khó tin của các họa sĩ không rành về lịch sử nhưng sáng tạo một cách hết sức không đúng (hoặc họ vẽ theo lớp họa sĩ đi trước mà không biết rằng mình đang vẽ theo cái sai). Từ một người sai dẫn đến một nhóm sai, và từ một nhóm người sai, nó dẫn theo cái nhìn sai lầm cho các thế hệ tiếp theo.
Tiến Đoàn cũng không biết là mình sai lầm như thế nào khi giới thiệu về trang phục của nước Việt cổ đến thế giới với chỉ 1 chiếc khố, tất nhiên, về mặt nào đó nó mang đến cho anh phần thưởng cao nhất ở cuộc thi này, nhưng đã là kiến thức sai, tôi hy vọng sắp tới phải phổ biến lại, phải đính chính lại và làm rõ ràng về trang phục của người Việt xưa. Đừng để các em học sinh ngày nay học những kiến thức sai, như thế là có lỗi rất lớn với Tổ tiên ta và không thể tha thứ được !
Tác giả: Viết Chung (Tuần Việt Nam)
- Các ý kiến thể hiện góc nhìn riêng của tác giả