Ám ảnh “rừng ma”

Kỳ 1: Rừng nổi giận

Chuyện cháu bé Hồ Dưỡng vừa được Đồn Biên phòng cửa khẩu Cha Lo (xã Dân Hóa, Minh Hóa, Quảng Bình) cứu sống trước nguy cơ bị chôn theo mẹ càng làm dấy lên nỗi ám ảnh bao đời của tộc người Mày về hủ tục “ma rừng”...

Bên dãy đại ngàn Trường Sơn thâm u nơi miền cao Quảng Nam, vùng biên giới Quảng Trị, Quảng Bình, chuyện “rừng ma - ma rừng” vẫn đặc quánh trong tâm thức của các dân tộc Xê Đăng, Ca Dong, Vân Kiều...

Khu “rừng ma” của bản Pa Roi nằm sát bên dòng sông Se Pon .

Đi từ đường Hồ Chí Minh, rẽ qua Quốc lộ 9, lên thị trấn Khe Sanh, mất thêm gần tiếng đồng hồ xe chạy mới có thể đến được bản Pa Roi (xã A Dơi, huyện Hướng Hóa, Quảng Trị), nằm bên dòng sông Se Pon và vùng biên giới Việt - Lào.

Thâm nhập “rừng ma” Pa Roi

Sáng, Pa Roi sương giăng kín cả vùng trời. Sự vắng lắng của bản làng cùng cái thâm u, thăm thẳm. Pả Canh (35 tuổi), một thanh niên bản địa vẽ đường: “Muốn vào rừng ma phải xin phép người đứng đầu các xâu (dòng họ). Mỗi xâu đều có một khu “rừng ma” riêng. Nhưng lâu đời nhất phải kể đến xâu của người Pa Roi”.

Tuy nhiên, không dễ để được Pả Chiên (73 tuổi)- già làng bản Pa Roi đồng ý dẫn vào khu “rừng ma”. Chúng tôi mua con gà sống cho già làng cúng rừng theo luật tục nhưng Pa Chiên chỉ dám ngồi sau xe dẫn đến phía Trạm Biên phòng A Dơi, rồi chạy vội núp vào căn nhà của bộ đội, đưa đôi tay run rẩy chỉ về phía khu rừng nằm sát với dòng sông giới tuyến Se Pon.

Mặc cho chúng tôi rẽ đám cây cỏ dại mọc ngang người để tìm vào “rừng ma” Pa Roi, già Chiên chỉ dám quay mặt về hướng bản như sợ “ma rừng” sẽ bắt gặp ánh mắt già để theo về làng. Trời đứng bóng, từng vệt nắng xuyên qua đám cây dày đặc len lỏi vào bên trong khu rừng, chiếu rọi từng hòn đá, gốc cây, nhưng tôi vẫn có cảm giác rần rận, lành lạnh chạy dọc sống lưng. Những thân gỗ to càng làm tăng vẻ thâm u, phía dưới tất cả đều phẳng lỳ, không có dấu hiệu của mồ mả, cũng chẳng có ai đến thắp hương, cúng bái. Chỉ có mùi khá đặc trưng của cây rừng pha lẫn chút ngai ngái khó tả...

Tôi chợt nhớ lại lời già Pả Chiên căn dặn: “Ở “rừng ma” này, bất kỳ gốc cây nào cũng có thể là nơi chôn cất người chết. Người nhà đánh dấu bằng vật riêng và chỉ họ mới nhận ra được”. Gần một giờ trong khu “rừng ma” Pa Roi, dù không tin lắm vào sự ám ảnh, rùng rợn của “ma rừng”, tôi vẫn đành phải quay về vì không biết đang đi trên những phần mộ của ai.

Già làng Pả Chiên kể chuyện “rừng ma” .

Những câu chuyện về người bị “rừng ma” phạt...

“Từ đời ông cụ tôi đã được chôn ở đây. Tồn tại những luật lệ nghiêm ngặt, nếu ai vi phạm dù chỉ là chặt một cành cây, bứt một ngọn cỏ sẽ bị trừng phạt. Như thằng Thuồi, vì cố tình chặt cây, giờ bị rừng phạt làm cho điên loạn” – già Pả Chiên đón tôi bằng lời cảnh báo.

Nhắc đến Hồ Văn Thuồi (35 tuổi), người bản Pa Roi vẫn còn kinh hãi. Trong căn nhà tồi tàn, Thuồi nằm rên la, vật vã. “Trước nó như con trâu mộng, làm cái nương, cái rẫy chẳng ai bằng. Giờ ngay đến bản thân cũng không thể nuôi nổi, huống gì vợ con, gia đình” - bà Hồ Y Thiệu, 69 tuổi, mẹ Thuồi ái ngại.

Sự việc xảy ra mới gần chục mùa rẫy trước. Dù là đứa con của bản lớn lên cùng những luật tục nhưng Thuồi vẫn tự tiện vào “rừng ma” đốn củi. Người ta kể lại rằng, mới chặt được hai ba cây nhỏ, Thuồi đã té xỉu, từ đó trở nên điên điên, dại dại.

Gia đình Thuồi tá hỏa, nhờ trưởng bản giết lợn, trâu cúng tế “rừng ma” nhưng vẫn không thoát tội. Thỉnh thoảng, trong những đêm khuya, bản làng vẫn còn nghe văng vẳng tiếng kêu than của Thuồi.

“Ngày đó, cả bản từ già đến trẻ chẳng dám ra đường. Tối đến là đóng nghẹt cửa vì sợ con “ma rừng” sẽ theo thằng Thuồi về phá phách, gây đại họa cho dân làng. May chỉ nó gây ra tội, nó chịu. Nếu không chỉ còn nước phải dời bản làng đi nơi khác” - già Pả Chiên nói.

Già Pả Chiên kể rằng, biết bao mùa rẫy qua, già “đã chứng kiến và nghe hàng loạt câu chuyện về sự trừng phạt của rừng”. “Trước thằng Thuồi hơn chục mùa rẫy, cũng có một thanh niên ở bản khác tự ý đến chặt cây “rừng ma” mà không làm lễ cúng, nên khi về nó đổ bệnh, nằm đau đớn cả tuần lễ rồi chết”.

Bà Hồ Ka Lưng, 45 tuổi, giọng sợ hãi: “Rừng ma” không chỉ nổi giận với kẻ cố ý xâm phạm mà có khi còn trừng phạt cả bản làng. Như ở cái bản cách đây ba quả đồi, một khu rừng ma bị đám lâm tặc kéo vào phá phách, nghe đâu những kẻ này nằm chết dọc bờ suối, còn cả bản đó bị dịch bệnh, đau đớn hoành hành và không ít người chết yểu, hóa thành con “ma rừng”.

Bà Thiệu dỗ dành Thuồi trong cơn rên la vì sợ “ma rừng” bắt.

Luật của rừng

Không riêng bản Pa Roi, các xâu, các bản xã A Dơi, A Xing... cũng có những khu “rừng ma”. Người Vân Kiều quan niệm chết là trở về với rừng, chốn linh thiêng nhất. Ở đó, người chết vẫn có một thế giới với đầy đủ mọi sinh hoạt. Cho nên với người Vân Kiều, “rừng ma” là nơi bất khả xâm phạm, không ai được chặt phá dù bất kỳ lý do gì để không làm kinh động đến người đã chết.

“Khi đã chôn rồi thì không ai lui tới “rừng ma” nữa. Muốn tới thì phải cúng. Nhưng mỗi năm cũng chỉ được tới một lần mà thôi vì sợ con ma rừng sẽ theo về” - Già Pả Chiên bảo. Thường dịp cúng rừng của người Vân Kiều phải có rượu, có thể giết gà, lợn, trâu nhưng nhất thiết phải là những con vật sống. Bà con tin rằng làm thế rừng mới nhận lời. Nhiều người sợ, không dám đến “rừng ma” nên chỉ tổ chức cúng ở nhà rồi gọi ông bà tổ tiên từ “rừng ma” chứng giám.

Không chỉ rừng nổi giận mà ngay các xâu, dòng họ cũng có quyền trừng phạt những kẻ cố tình vi phạm. Già Hồ Trai, 68 tuổi, ở bản Pa Roi nói: Mỗi xâu có luật lệ riêng về “rừng ma”. Có xâu quy định, người xâm hại đến “rừng ma” sẽ phải chịu cống cho làng một heo, bảy gà và bảy hũ rượu. Chưa hết, người này phải đi xin các gia đình trong cùng một xâu, dòng họ có người chôn ở “rừng ma”. Nếu các gia đình này không chịu, thì tiếp tục bị phạt heo, gà và hũ rượu với số lượng trên, để mọi người cùng cúng ma rừng và ăn uống nhằm tránh sự nỗi giận của rừng.

Theo Thiếu tá Hồ Hải Hùng - Trạm trưởng Trạm Biên phòng A Dơi: Bao năm gắn bó với đồng bào, các anh phải chấp hành những luật tục của họ đối với các khu rừng ma. Ngay đến người Kinh lên đây làm kinh tế, đơn vị phải thường xuyên nhắc nhở, vận động để họ không xâm phạm đến “rừng ma” của đồng bào để tránh những điều không hay xảy ra.

Kỳ 2: Chống lại hủ tục

Hơn một tháng trôi qua, nhưng việc chứng kiến vụ chôn con theo mẹ vẫn còn là nỗi bàng hoàng với thiếu tá Võ Duy Diễn, Tổ trưởng Tổ công tác KVàng - Đồn biên phòng cửa khẩu Cha Lo (xã Dân Hóa, Minh Hóa, Quảng Bình).

Đôi vợ chồng Nguyễn Diệu - Y Nhoang .

Sáng 5-12-2010, do bị băng huyết sau khi sinh nên chị Hồ Thị Lon, 35 tuổi, dân tộc Mày, ở bản Kà Ai, Dân Hóa qua đời. Ngay lập tức trưởng tộc cùng các thành viên trong gia đình đã quyết định chôn sống đứa bé theo mẹ.

Sống dậy hủ tục

“Lúc tôi đến thì đứa trẻ đỏ hỏn đang được cuốn bằng tấm vải trắng, để ngay bên xác của người mẹ quá cố. Mặc cho đứa bé khóc vì lạnh, đói, họ chỉ còn chờ đến giờ là khiêng hai mẹ con đến với “rừng ma”, thiếu tá Diễn kể lại. Cố vận động, thuyết phục nhưng không ai nghe, trung úy Trương Vĩ Lê, đội trưởng Đội vận động quần chúng, đồn biên phòng cửa khẩu Cha Lo phải chạy về UBND xã để nhờ đoàn thể cùng can thiệp.

Sau nhiều giờ thuyết phục, đến gần cuối giờ chiều, mọi việc mới tạm thời ngã ngũ. Phía gia đình chị Lon đồng ý không chôn sống con theo xác mẹ nhưng ánh mắt hậm hực và sự sợ hãi của những người dân bản thì vẫn còn hiện rõ.

Anh Hồ Hoàng, chồng chị Lon, vẫn dáng vẻ thất thần: “Lon nó bỏ tôi về với rừng ma rồi. Dân bản bảo, mình tôi không được nuôi con, vì thế nào nó cũng chết, chi bằng cho nó sớm về với rừng ma nếu không con ma rừng sẽ phá phách bản làng. Luật tục của mình nó vậy, không nghe sao được”.

Theo thiếu tá Diễn, ngay đến bây giờ, cô em gái chị Lon nhận nuôi cháu Hồ Dưỡng vẫn không tránh khỏi sự kỳ thị của bà con dân bản. Các anh phải thường xuyên kiểm tra, giám sát và tuyên truyền, vận động để bà con nhận thấy hủ tục sai trái của mình.

Ông Hồ Tuân - Chủ tịch UBND xã Dân Hóa cho hay: Từ trước đến nay, ở xã này đã xảy ra 3 - 4 trường hợp định chôn sống con theo mẹ được ngăn chặn kịp. Còn những người chết vì hủ tục này thì không thống kê hết được. Tưởng chừng hủ tục này bỏ cách đây gần 40 năm, nay lại tái diễn.

Trước Hồ Dưỡng, trường hợp chị Hồ Văn Phúc (35 tuổi) là người được kịp thời cứu sống.

Bản Kà Ai bất ngờ “sống” lại những hủ tục. Ảnh: Nguyễn Huy.

Những cái chết vô lý

Không riêng bản người Mày, tại bản Khe Rung (xã Thượng Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình) nhiều nỗi đau của người Ma Coong cũng mang hơi “ma rừng”.

Đã hơn 16 mùa rẫy, nhưng nhớ lại ngày phải tự tay chôn sống đứa con của mình, ông Y Cư, 68 tuổi vẫn còn dằn vặt. Tháng 11-1994, vợ Y Cư chuyển dạ nhưng bị băng huyết và qua đời. Y Cư chưa hết bàng hoàng trước nỗi đau mất đi người vợ lại bị dân bản buộc phải chôn sống con. “Ngày bố chuẩn bị chôn “noong” (con), nó còn mở tròn 2 mắt như không biết điều gì xảy ra. Chỉ khi bị bỏ xuống huyệt rồi, noong mới khóc ré lên”, Y Cư nói trong nước mắt.

Cùng bản với Y Cư, ông Y Hắt, 64 tuổi, buộc phải làm điều kinh sợ tương tự vì sợ “lời nguyền của con ma rừng”. Vào mùa rẫy tháng 7-1993, bà Y Mốc, vợ Y Hắt sinh con được ba ngày thì lên cơn sốt vì nhiễm trùng và tắt thở. Nghe được tin dữ, già làng cùng dân bản kéo đến, chia buồn thì ít mà muốn Y Hắt phải chôn sống con mình thì nhiều...

Tại bản Cà Roòng 1 (xã Thượng Trạch) có ông Y Hoi, 73 tuổi, mất cùng lúc hai đứa con trai kháu khỉnh cùng người vợ cũng chỉ vì lời nguyền ma rừng. Một ngày cuối tháng 9-1989, bà Y Bắp, vợ ông Y Hoi sau khi sinh đôi hai đứa con trai thì kiệt sức rồi chết. Cả bản hung hãn kéo đến buộc Y Hoi phải chôn 2 đứa trẻ. Hơn 20 mùa rẫy, nhưng tiếng của già làng vẫn còn văng vẳng bên tai ông như nỗi ám ảnh khôn nguôi: “Mày không đem chúng đi chôn thì cả làng này sẽ chết hết vì con ma rừng”.

Bé Hồ Dưỡng được Đồn biên phòng cửa khẩu Cha Lo cứu sống .

Chống lại “ma rừng”

Chẳng ai ở cái bản làng Khe Rung, Cà Roòng 1 này dám chắc có bao nhiêu nỗi đau ma rừng như thế, nhưng bao đời nay cứ có sản phụ chết khi sinh thì đứa con buộc phải bị chôn sống. Chỉ đến khi đôi vợ chồng Nguyễn Diệu- Y Nhoang (trú bản Cà Roòng 1) xuất hiện thì tình trạng này mới dần nguôi ngoai.

Tìm về nhà Nguyễn Diệu không khó, ai cũng hào hứng chỉ đường. Trước đây, họ kỳ thị anh bao nhiêu thì giờ lại nhắc đến anh như người thay đổi hủ tục, làm sáng mắt, sáng dạ dân bản. Thấy khách lạ, cậu bé ríu rít gọi ba. Anh Diệu vui vẻ bảo: Thằng Đinh Đồng đó, chúng tôi giành giật nó từ tay “ma rừng” 15 năm trước. Giờ đang là học sinh lớp 7 trường dân tộc nội trú tỉnh.

Nói giọng xứ Huế, trong căn nhà nhỏ, anh Diệu kể: Từ ngày lấy Y Nhoang, lập gia đình ở đây, mình nghe kể nhiều về hủ tục chôn con theo mẹ của người Ma Coong. Sau bao đêm trằn trọc, mình bàn với vợ phải làm sao để cứu sống những đứa trẻ vô tội này, không để họ chôn sống như thế. Ban đầu Y Nhoang phản đối vì là chị người dân tộc Ma Coong nhưng sau cũng hiểu và ủng hộ quyết định táo bạo này.

Sự việc xảy ra vào tháng 9-1995, tại bản Cà Roòng 2. Người dân đang họp bàn để chôn sống bé trai cùng sản phụ có tên Y Xoong bị chết sau khi sinh. Biết chuyện, vợ chồng Nguyễn Diệu tức tốc cắt rừng, băng suối để đến can ngăn. Vừa tới nơi, cũng là lúc đứa trẻ đang được khiêng đến rừng ma để chôn theo mẹ. Không ngần ngại, Nguyễn Diệu chạy đến xô đám người đang hành lễ, giật lấy đứa con trai còn đỏ hỏn rồi tháo chạy trong đêm mặc những tiếng kêu la của dân làng.

Biết vợ chồng Nguyễn Diệu vừa làm chuyện động đến “ma rừng”, cả bản trên xóm dưới kéo đến nhà đòi đôi vợ chồng trẻ phải lập tức trả lại con cho rừng. Nguyễn Diệu không ít lần phải bồng đứa bé chạy trốn để bảo toàn tính mạng.

“Phải năn nỉ và vận động mãi, dân bản mới cho tôi giữ lại đứa bé. Giờ nó lớn mạnh bình thường, học hành tốt, mọi người mới thấy mình sai chứ như trước đây, làng có người đau ốm họ lại đến gia đình tôi bắt tội vì bảo tôi làm ma rừng nổi giận”, chị Y Nhoang nói.

Ngay như già Y Cư, hồi đó đòi chôn sống đứa bé, giờ cũng bảo: “Thằng Diệu cái bụng nó tốt, biết nghĩ cho dân làng. Ngày đó mình chửi nó là mình sai rồi”.

Nguyễn Huy (Tiền phong)