Kỳ 4: Vọng cố hương
Trong cuộc mưu sinh cơm áo đằng đẵng xứ người, xã Vinh Xuân, huyện Phú Vang, là nơi dẫn đầu tỉnh Thừa Thiên - Huế về lượng nhân khẩu ly hương mỗi năm, với hơn 2.000 người làm ăn xa xứ. Sau bao cuộc ra đi, những tình cảm tha phương vẫn vấn vương về cố hương xa lắc, từ đó, đất Vinh Xuân mọc thêm nhiều nhà xây không người ở, hoặc có chăng chỉ là vài bóng già hiu hắt đợi chờ.
Quê hương bỏ lại
| Không khó để tìm những ngôi nhà lạnh lẽo thiếu hơi ấm con người ở xã Vinh Xuân . Ảnh: Ngọc Văn |
Mùa hè, giữa cái nắng nóng như thiêu đốt, hàng chục ngôi nhà hoang tại Vinh Xuân lạnh đến nao lòng. Đây là những mái nhà mà con em Vinh Xuân xa xứ bỏ quên hoặc từng tìm về xây dựng, nâng cấp khang trang, để rồi đóng cửa ra đi.
Không chỉ nhà cửa đua nhau mọc lên, Vinh Xuân giờ còn có nhiều đường thôn phẳng phiu bê tông, các cổng làng, nhà thờ họ tộc uy nghi, bề thế, nhưng như vậy vẫn không thể lấp được vẻ đìu hiu, hoang lạnh của một vùng quê chỉ còn lại vài bóng già vò võ, quạnh quẽ bên mái hiên nhà bắt đầu loang lổ rêu phong.
Tôi tần ngần hồi lâu trước một ngôi nhà to lớn xây dựng từ vài năm trước, cửa đóng then cài vắng tênh, nằm giữa khu vườn vàng lá xác xơ ven đường thôn Xuân Thiên Thượng. Từ lâu, nhà không có người lui tới, mạng nhện dọc ngang giăng kín lối vào.
Ngỡ con em ở xa trở về, bà Trần Thị Tường vồn vã chạy đến để rồi chưng hửng: “Nhà thì mới như rứa, nhưng không còn ai trong đó mô. Người già thì mất rồi. Bọn trẻ làm ăn xa quê, khi khá giả thì tìm về vun đắp lại nơi hương khói cho tổ tiên. Ở đây có phong trào như rứa, cứ xây xong nhà, người trẻ lại ra đi”.
Nói đoạn, bà Tường cầm chiếc chổi tre trong góc hiên xua vội đống tổ kiến, phân giun đất đùn lên dày kín mặt sân, mùi ẩm mốc theo đó xộc lên cay hai hốc mũi. Đã thành thói quen, dăm bữa nửa tháng, dân trong xóm lại thay nhau đến những ngôi nhà vắng chủ làm vệ sinh, dọn dẹp, hương khói để xóm làng bớt cảnh quạnh hiu, tàn tạ.
Chỉ trong cái kiệt xóm nhỏ chừng vài chục mét ở thôn Xuân Thiên Thượng, nằm cạnh Quốc lộ 49B, ngó ngang ngó dọc, tôi thấy có gần cả chục nhà bị bỏ hoang. Nhiều nhà cũ kỹ, con cháu đã lâu không về, không được chăm chút sửa sang, mái ngói tấm còn tấm mất, bên trên phủ đầy lá tre mủn mục. Những chiếc cổng sắt hoen gỉ ngả nghiêng được lấp tạm bằng vài ngọn cây khô che kín lối vào.
Cạnh những ngôi nhà hoang, ông Trần Sinh, 77 tuổi, gập người thu hoạch khoai lang giữa cái nắng trưa hâm hấp. Vợ ốm nặng điều trị tại thành phố Huế, ba đứa con tứ tán ba nơi ở miền Nam chưa kịp về, ông tranh thủ bới khoai để chiều còn bắt xe ôm lên bệnh viện thăm nuôi vợ.
| Những lão nông gần 80 tuổi vẫn ngày ngày ra đồng vì làng vắng người trẻ . Ảnh: Ngọc Văn |
“Làng ni và những làng kế bên, hoàn cảnh như vợ chồng tui nhiều không kể hết. Cực lắm, già cả rồi mà ngày ngày phải ra đồng làm lụng. Nhà cửa thì to, mà suốt ngày chỉ có hai bóng già, lớp trẻ bỏ xứ đi làm ăn hết rồi. Nhiều lúc thèm bế đứa cháu nội, cháu ngoại đến quay quắt mà chẳng được”, giọng ông lão buồn đến não.
Dắt trâu đi ăn cỏ về qua cạnh ruộng khoai ông Sinh, bà Tuyết dừng lại góp chuyện: “Chú mà về dịp Tết, xã vui như hội, cả ngàn thanh niên từ Lào, Campuchia hay trong Nam tìm về quê. Vài ngày, lớp trẻ lại đi, để những người già ở lại thêm buồn, thêm nhớ. Cứ sau Tết, lại một lớp thanh niên mới lớn, học hành chưa tới nơi tới chốn nối gót anh chị bôn ba khắp các xứ kiếm sống. Làng xã vốn đã ít người lại càng thêm vắng”.
Ly hương bất ly tổ
| Chú mà về dịp tết, xã vui như hội, cả ngàn thanh niên từ Lào, Campuchia hay trong Nam tìm về quê. Vài ngày, lớp trẻ lại đi, để những người già ở lại thêm buồn, thêm nhớ. Cứ sau tết, lại một lớp thanh niên mới lớn, học hành chưa tới nơi tới chốn nối gót anh chị bôn ba khắp các xứ kiếm sống. Làng xã vốn đã ít người lại càng thêm vắng |
Ông kể: “Buổi còn rừng thiêng nước độc, vì đói nghèo, dân trong xã cứ mo sắn đùm khoai lần lượt dắt díu lên vùng cao kiếm sống. Da diết nhớ quê, dân Vinh Xuân xa xứ đã lập nên xóm Huế trên đất Kon Tum.
Mỗi dịp lễ tết, đây là nơi gặp gỡ sum họp của những ai không có điều kiện về quê hương khói cho ông bà, ba mẹ. Con cháu sinh ra trên đất khách, người lớn không ngần ngại lấy tên làng, tên xã đặt cho chúng, để khi lớn lên lớp trẻ còn nhớ quê hương bản quán mà tìm về”.
Ông Lành còn kể, nhiều gia đình gốc Vinh Xuân ở Kon Tum hiện rất khá giả. Họ sẵn sàng bao cả xe ô tô đưa những gia đình khó khăn về thăm quê, thậm chí hỗ trợ cả tiền tiêu vặt dọc đường.
Ông Trần Văn Đê, Chủ tịch UBND xã Vinh Xuân, cho biết: “Toàn xã hiện có hơn 2.000 nhân khẩu đi làm ăn xa, chưa kể số đã rời hẳn quê từ nhiều năm trước. Bình quân mỗi hộ dân chỉ có 250m2 đất nông nghiệp cằn cỗi, do thiếu ăn, nhiều gia đình lần lượt ra đi. Dù đến đâu, dân Vinh Xuân vẫn luôn hướng về quê hương, với tâm niệm: ly hương bất ly tổ. Quê nhà giờ càng vắng người trẻ, những bậc cha mẹ không muốn lớp thanh niên làm ăn xa đánh mất cái gốc, rỗng luôn cái tình với cố hương nơi từng chôn nhau cắt rốn”.
Theo ông Đê, hiện lượng tiền con em xa quê và những người lớn thành đạt gửi về quê mỗi năm ngót nghét 70 tỷ đồng, nhờ đó, bộ mặt làng xã giờ khác xưa rất nhiều.
Lớp trẻ hướng về quê không chỉ bằng những đồng tiền lấm lem bụi đường kiếm được. Ông Nguyễn Hiền, trưởng thôn Xuân Thiên Thượng, bộc bạch: “Vừa rồi, Đại hội TDTT toàn xã, chỉ vài cuộc điện thoại, nhiều thanh niên làm ăn xa hăng hái về quê tham gia phong trào cùng địa phương. Thôn tui giành giải nhất môn bóng đá một phần nhờ sự góp sức của số thanh niên đi xa”.
| Đất cằn Vinh Xuân không níu được chân hàng nghìn thanh niên trai tráng ở lại quê . Ảnh: Ngọc Văn |
Theo ông Hiền, những lúc ở quê cần, người trẻ sẵn sàng quay về đỡ đần gia đình nhiều thứ công việc nặng nhọc như xây nhà, làm đường, tuy chỉ là vài ngày ngắn ngủi. Gia đình ông trưởng thôn cũng có ba người con ly hương. “Chúng chịu khó đi làm ăn xa để đỡ đần học hành cho ba đứa em nhỏ còn ở quê. Vụ tôm năm nay, tôi thua lỗ gần 30 triệu đồng, lại phải nhờ những đứa ở xa giúp đỡ”, ông Hiền cho biết.
Ba năm nay, những người lớn tuổi gốc Vinh Xuân đi lập nghiệp xa xứ còn đưa ra một sáng kiến tâm huyết được các hội đồng họ tộc tại quê nhà đồng tình. Họ yêu cầu thay đổi thời gian tảo mộ chung toàn xã từ tháng Tám âm lịch xuống tháng Bảy.
“Với thời gian này, tranh thủ lớp trẻ nghỉ hè, người lớn có điều kiện đưa được chúng về quê thăm nom họ hàng, lối xóm”, ông Trần Văn Đê phân tích.
Phía sau những cuộc ly hương chưa có hồi kết đó, luật tục làng quê Vinh Xuân đang có một vài điều chỉnh, đổi thay để hài hoà với cuộc sống mới. Tại đây, dân làng còn nghĩ ra cách thay đổi phương tiện đưa đám tang, từ bộ dàn gỗ cồng kềnh cần đến 20 trai tráng gánh bộ, giờ chuyển sang chiếc xe đẩy chuyên dụng gọn nhẹ, chỉ cần sức của vài người trung niên.
Cũng từ tác động của gia đình, làng xã, đa số các trường hợp thanh niên làm ăn xa, khi có lệnh gọi nhập ngũ của địa phương, họ tự giác quay về chấp hành nghiêm túc.
Nước mắt ngày về
“Làng, xã phải luôn chung lòng kêu gọi con em hướng về quê hương, bằng không, lớp trẻ không còn biết giữ mình, sẽ dễ bị sa ngã”, ông Trần Sinh vẫn đau đáu. Nhiều người ở Vinh Xuân chưa quên, vài năm trước, dân chúng từng một thời nơm nớp về tai họa HIV/AIDS giáng xuống xóm làng, đã có gần 10 thanh niên trai tráng làm ăn xa thân tàn ma dại trở về, sau đó chết mòn vật vã.
“Điều gì cũng có mặt trái, nhưng thời dân làng sống trong nỗi lo bệnh tật từ nơi khác mang về đã qua lâu rồi. Nay, cũng có đôi khi một vài thanh niên tóc xanh, tóc đỏ, nhậu nhẹt, chạy xe nẹt pô ầm ĩ khi trở về quê. Đó chỉ là hiện tượng không phổ biến”, Chủ tịch Trần Văn Đê tâm sự.
Hàng nghìn người dân Vinh Xuân đã ra đi kiếm sống, từng có bao cuộc chia tay đầy nước mắt. Ngày trở lại, dân làng cũng chứng kiến những cuộc hội ngộ nghẹn ngào. Có những ông lão, bà lão sau mấy chục năm lưu lạc vì miếng cơm manh áo đã oà khóc như trẻ thơ lúc về lại mái nhà xưa. Họ hứa trước bàn thờ tiên tổ và bà con lối xóm sẽ không đi đâu nữa, sẽ sống nốt phần đời còn lại trên mảnh đất họ từng cất tiếng chào đời.
Ngọc Văn (Tiền phong)