Cuối tuần đi chợ ngựa Bắc Hà

Tương truyền, đã đến Bắc Hà thì phải thử ba món "rượu ngô, mận tam hoa, thắng cố” bởi không phải nơi nào cũng có đủ ba món ngon ấy. Thế nhưng, còn một thứ nữa không thể không kể đến, đó là chợ ngựa và cuộc đua ngựa - “đặc sản” chính hiệu của chợ Bắc Hà.

Thủng thẳng dắt ngựa xuống chợ ven sông

Ta có nên dùng từ họp chợ sớm tinh mơ cho việc thông báo rằng họp chợ đã bắt đầu, giống như ở một cái chợ chốn thị thành không nhỉ? Chỉ biết rằng người miền núi coi chợ phiên như một phần của cuộc sống, đấy không những là nơi mua bán trao đổi các món hàng cần thiết, mà chợ còn là nơi để được mặc đẹp, là lý do để rời làng rời bản xuống chợ, để được nhìn thấy nhau, được ngồi bên nhau, bên chén rượu ngô thơm nồng.

Từ tối hôm trước, người ta đã thủng thẳng dắt ngựa xuống tới chợ, chẳng có gì khiến họ phải tất bật cả.
Cứ thủng thẳng đủng đỉnh buộc ngựa vào một góc, rồi kiếm một chỗ nghỉ ngơi trong chợ nằm chờ ánh rạng đông xua tan cái lạnh của vùng cao.

Sau khi mải mê với những chiếc váy sặc sỡ của các cô gái Mông hoa, thả mình với chén rượu nồng, bạn hãy cùng tôi bước chân tới chợ ngựa nằm ven hồ phía sau chợ chính.

Nếu bạn biết rằng, xưa kia, nếu đứng từ trên cao nhìn xuống, chợ ngựa đông đúc như đang lạc vào trong một khu rừng nào đó với hàng đàn ngựa. Giờ đây chợ Ngựa đã dần mất đi những… “bạt ngàn” ngựa và… người. Không khí của chợ cũng chỉ sôi động bằng mấy phần so với xưa kia, dẫu rằng mỗi phiên chợ ngày nay vẫn có tới hàng trăm con ngựa từ khắp nẻo rừng núi làng bản đổ về.

Đa phần là thanh niên bản, thi thoảng có cả những đôi vợ chồng cùng dắt ngựa đi chợ. Có chút bóng dáng những các cô gái, chợ ngựa cũng đẹp hơn hẳn nhờ sắc màu của khăn đội đầu và váy sặc sỡ của người Mông Hoa.

Nhìn ngựa mà đoán chủ. Mua bán, cũng là duyên, là lộc. Kẻ thì đắt may vừa bán, tấp nập kẻ hỏi người mua, kẻ thì bó gối ngồi không, chẳng ai hỏi đến, cứ là buồn thiu. Nhưng cũng chẳng vấn đề gì, tí nữa ra làm tợp rượu là lại thấy ấm ấp thôi mà.

Một phiên chợ nhất là chợ ngựa với những tay buôn sành sỏi có thể mua được những chú ngựa có sức khỏe tốt nhất với giá được mặc cả sát sàn sạt, có bài bản và gay cấn ra trò. Người mua được quyền xem xét, thử ngựa xem có khỏe không bằng cách xem mắt, xem răng, vỗ mông ngựa và phi thử ngựa. Thật chẳng khác gì một người đi mua xe đạp cũ hồi xưa. Họ cũng săm soi từng chiếc lốp, chiếc vành, từng ghi đông, xích - líp đến tay phanh hay nan hoa.

Theo dõi cùng với những người đang đứng bán ngựa ở chợ Bắc Hà mới thấy ở đây sự mua bán vẫn còn theo lối buôn của người xưa, người mua nếu thấy người bán là người dân tộc, trước sự thật thà của họ cũng chẳng mấy khi dùng thủ thuật hay… “kỹ năng” mua bán, còn người bán thì vẫn bản chất thật từ bao đời, nếu có đôi chút lanh lợi thì người mua từ đồng bằng cũng… thừa biết mà “vặn” lại. Thế nên cuộc đối thoại mua bán trao đổi rất thẳng và thật.

Cuộc đua hồn nhiên

Ảnh: Văn Chấn Hùng

Bắc Hà còn nổi tiếng bởi các cuộc đua ngựa đã có từ những năm 80 của thế kỷ 20 nhưng sau một thời gian, gần đây các cuộc đua ngựa mới bắt đầu được tổ chức lại.

Xưa kia, vào mùa xuân, các chàng trai từ các bản Phố, Bản Già, Bản Cái, Cốc Ly… thường cưỡi ngựa đi đón người yêu từ các bản khác. Trên đường các anh trai bản gặp nhau và thường nảy sinh ra các cuộc đua ngựa ngẫu hứng. Cũng có thể do đặc trưng của người miền núi thường dùng ngựa thồ hàng, thế nên từ đó mà các cuộc đua ngựa được hình thành.

Gần đây đua ngựa Bắc Hà đang ngày càng trở nên hấp dẫn, riêng tôi, vẫn cảm thấy may mắn khi mình được chứng kiến những cảnh đua ngoan mục.

Ngựa, cũng không phải là ngựa chuyên để đua giống như nước ngoài, đa số đều lấy ngựa nhà, tức là ngựa chuyên để dùng trong công việc như thồ hàng, đi lại. Những chú ngựa này đâu có được đào tạo chăm sóc kiểu… “chuyên nghiệp” để thi đấu đâu, chúng chỉ là công cụ của người vùng cao.

Đến lượt các kỵ sĩ, cũng chẳng ai được huấn luyện dạy dỗ trên đường đua phải thế nào, bởi họ chỉ là những người ngày ngày quen thong dong trên lưng ngựa. Thế mà đến cuộc đua, họ đội trên đầu những chiếc mũ bảo hiểm xe máy, chân đi dép nhựa quai hậu nhảy lên lưng ngựa, sẵn sàng tham gia cuộc đua.

Những con ngựa ngày thường dễ bảo dễ nghe thế, sao hôm nay chạy được vài vòng lại dở chứng, đường đua không đi, lại cứ thấy người quen đang ngồi trên khán đài là quay ngoắt đầu lại, có khi còn hất cả chủ xuống.

Tiếng reo hò vỗ tay của bà con làm cho kỵ sĩ lấy lại được tinh thần, cố ghìm cương ngựa mà nhảy lên, tiếp tục hòa vào cuộc đua…

Gió và bụi sau tiếng vó ngựa. Người kỵ sĩ khéo léo sao cho ngựa phải quen đường đua và nghe lời mình. Nếu có ngã thì cũng biết cách ngã làm sao không bị ngựa dẫm lên. Đó chính là những bí quyết riêng của các kỵ sĩ dân tộc. Những người nông dân thật thà chân chất đã biểu diễn những pha đẹp mắt trên lưng ngựa.

Một cuộc đua quá thô sơ và hồn nhiên, đáng yêu như chính bản chất hiền hòa của người dân tộc. Năm nay các kỵ sĩ đã không còn đi dép nhựa quai hậu như trước nữa mà đã có giày tử tế, áo đồng phục do có hãng tài trợ.

Giải đua ngựa Bắc Hà đang ngày càng được chú ý đầu tư chắc chắn sẽ hấp dẫn du khách hơn; nhưng dư vị về những cuộc đua xưa hẳn sẽ khó có thể quên được bởi sự chân thật, hồn nhiên, bản năng của miền núi Bắc Hà.

Bài: Tuệ Thư - Ảnh: Phùng Anh Tuấn - Văn Chấn Hùng (Bee.net)