4 năm sau khi nhận lời chúc từ Bộ trưởng Bộ GD và ĐT Nguyễn Thiện Nhân “giữ mãi được chữ nhân của người VN, chữ nghĩa của phận làm cha và chữ đức của người làm thầy”, thầy giáo Đỗ Việt Khoa đã buộc phải giã từ ngôi trường Vân Tảo.
“Người đương thời” một thời bấy giờ bảo, việc ông phải giã từ ngôi trường đã từng thân thuộc hàng chục năm là “một quyết định khó khăn”. Nhưng ông không còn sự lựa chọn nào khác. “Tôi cũng thấy “đấu tranh” chán quá rồi, không “đấu” được nữa”.
Không bạc tóc không được, khi sau vinh quang của chiến thắng là sự cô độc khi người ta tránh ông như tránh… hủi. Sau thăm hỏi, chúc tụng, tung hô, người ta tung tin bôi xấu ông như một kẻ tâm thần “lúc nào cũng kè kè cái máy ghi âm”.
Áp lực của miệng lưỡi đến nỗi cô con gái nhiều lúc đã không dám nhận là con bố Khoa. Cô đơn, giống như sự tẩy chay, đến nỗi người vợ có lúc như phát điên, định bế con đi khỏi nhà.
Sau đấu tranh là cô đơn. Sau đấu tranh là tẩy chay. Sau đấu tranh là bi kịch.
Và bi kịch của thầy Khoa cũng chính là bi kịch chung của những người đương đầu với tiêu cực, tham nhũng.
Sáng 7/11, trước nghị trường, ĐBQH Lê Như Tiến đã khẳng khái nói thẳng 4 chữ “nợ xấu niềm tin” như một món nợ, một hệ quả, một phái sinh của cuộc chiến chống tham nhũng. Và vì thế, cần một thanh thượng phương bảo kiếm, vừa để chém giặc nội xâm tham nhũng, vừa như một biểu tượng bảo vệ những người tố cáo.
“Có một hiện tượng đáng buồn là người dân đã thờ ơ, không mấy mặn mà, thiếu lửa, giảm nhiệt” khi những thông tin tham nhũng hoặc không được xử lý, hoặc rơi tõm xuống hố sâu của sự “im lặng đáng sợ”.
Đó là món “nợ xấu” khi người đấu tranh đôi khi lại là nạn nhân của kẻ tham nhũng, với việc “kẻ tham nhũng - vốn có tiền - không từ một thủ đoạn đê hèn nào - từ gây ra TNGT, ngụy tạo chứng cớ, tố cáo ngược người chống tham nhũng - đến lén bỏ ma túy vào nhà, vào xe, giương bẫy tình, bắt cóc người thân”.
Đó là tình trạng “người tố cáo trở thành đơn thương độc mã”.
Đó là tâm lý xã hội người ngay sợ kẻ gian, tâm lý thờ ơ, vô trách nhiệm hoặc “makeno”.
Có người ví hiệu quả của cuộc chiến chống tham nhũng như những viên đạn không đầu.
Có người giải thích thanh thượng phương bảo kiếm đã được rút ra, nhưng không biết chém vào đâu khi mà “một bộ phận không nhỏ” ở đâu đó, khi - nói như ông Lê Như Tiến - “xung quanh chúng ta toàn đồng chí tốt, bộ phận không nhỏ ở nơi khác, cơ quan khác, ngành khác, địa phương khác”.
Hầu hết các vụ tham nhũng đều được phát hiện từ những người tố cáo. Nhưng khoản “nợ xấu niềm tin” hay lẽ công bằng cho những người dân dũng cảm chừng nào còn chưa trả được thì chừng đó, thanh thượng phương bảo kiếm vẫn chỉ khua trong không khí mà thôi.
Chém ai, chém vào đâu được khi giờ đây, trên đầu những người tố cáo đang lơ lửng lưỡi gươm Damocles.
Truyền thuyết Hy Lạp kể rằng ở xứ Syracuse, đảo Sicily có Vua Dionysius trị vì. Syracuse - thành phố giàu nhất trên đảo Sicily thuộc nước Ý ngày nay.
Vừa giàu, vừa có quyền lực nên Dionysius bị nhiều người ganh tị. Trong số đó có Damocles.
Damocles cũng là một trong những người bạn thân nhất của Vua Dionysius. Damocles luôn ở trước mặt Vua Dionysius nói: “Ngài thật là người may mắn! Ngài có đủ mọi thứ mà ai cũng mong ước. Ngài là người hạnh phúc nhất thế gian”.
Nghe mãi câu nói ấy Dionysius thấy nhàm tai, bèn gọi:
- Này Damocles, có thật không còn ai hạnh phúc hơn ta chăng?
Damocles vội vàng tâu:
- Chắc chắn không còn ai hạnh phúc hơn ngài! Nhìn kho tàng vĩ đại và quyền lực tối cao của ngài đang nắm trong tay, ngài không phải lo lắng một điều chi, thì cuộc đời còn gì đẹp đẽ hơn nữa?
Dionysius hỏi:
- Thế nhà ngươi có muốn thay thế địa vị của ta không?
Damocles giả vờ kinh ngạc:
- Ôi! dẫu có nằm mơ hạ thần cũng không dám ao ước như vậy! Nhưng… nếu được hưởng sự giàu sang và những điều khoái lạc của ngài chỉ trong một ngày thì hạ thần không còn muốn gì hơn thế nữa!
- Rất tốt! Nhà ngươi sẽ được toại nguyện đổi địa vị với ta trong một ngày.
Ngày hôm sau, Damocles được đưa vào hoàng cung, mặc cẩm bào và đội vương miện bằng vàng. Damocles ngồi ở bàn tiệc thưởng thức rượu thơm và các món ăn ngon lạ. Chung quanh có vô số kẻ hầu hạ, có cô gái xinh đẹp đấm bóp, ca múa dịu dàng trong tiếng nhạc êm ái…
Ngồi trên nệm êm ấm, cảm giác mình là người hạnh phúc nhất trần gian, rồi nhìn Dionysius ngồi lặng lẽ ở cuối bàn ăn, Damocles nở nụ cười sảng khoái, “A…thế này mới là cuộc đời! Ta chưa bao giờ được hưởng hương vị của bậc đế vương như hôm nay…”
Thốt xong, Damocles ngửa cổ uống một hớp rượu quý, bất chợt Damocles lạnh người. Vật gì đang đu đưa trên trần nhà chĩa mũi nhọn xuống ngay đầu Damocles?
Damocles sững sờ, mặt xanh lè, tay chân run rẩy và nụ cười đã biến mất trên môi. Damocles hết muốn ăn uống, hết muốn vuốt ve cười đùa với mỹ nữ, chỉ muốn thoát ra khỏi hoàng cung ngay lập tức.
Vì ngay trên đầu Damocles, một lưỡi gươm to lớn sắc bén ghê gớm treo lơ lửng bằng một sợi lông đuôi ngựa. Damocles muốn xô ghế đứng dậy chạy, nhưng chỉ sợ một cử động nhỏ thôi cũng đủ đánh rớt lưỡi gươm chém phập vào đầu! Damocles ngồi chết lặng trên ghế…
Dionysius ngạc nhiên hỏi:
- Damocles làm sao thế? Dường như bạn có điều gì lo lắng?
Damocles thì thào:
- Lưỡi gươm! Lưỡi gươm! Ngài không thấy đó sao?
Dionysius bật cười:
- Dĩ nhiên, ngày nào ta cũng thấy nó ở đó, treo ngay trên đầu ta bất kỳ lúc nào cũng là cơ hội tốt cho một kẻ nào hay một cái gì đó cắt đứt sợi dây treo mỏng manh.
Kẻ đó có thể là một trong những thuộc hạ ghen tức quyền lực tìm cách giết ta; hay là tìm cách tuyên truyền nói xấu ta để xúi giục đồng bào nổi loạn chống đối; mà cũng có thể là vua các nước lân bang xua quân đội chiếm đoạt vương quốc ta; hay bất cứ một quyết định kém khôn ngoan nào của ta trong việc cai trị cũng có thể kéo cả triều đình sụp đổ.
Nếu bạn muốn làm một nhà lãnh đạo, bạn phải chấp nhận tất cả mọi rủi ro rình rập đi đôi với quyền lực. Bây giờ bạn đã thấy chưa?
Damocles tỏ vẻ xấu hổ, thở dài:
- Hạ thần đã sáng mắt, vì suy nghĩ nông cạn mà ganh tị địa vị giàu sang, quyền lực và danh tiếng của ngài. Xin ngài tha tội cho hạ thần được trả lại áo mão, trở về làm một công dân bình thường!