Báo Cộng Đồng Quê Việt

Sau 9 giờ tranh luận, vào lúc 4 giờ sáng ngày 24/12/2015 Thượng Viện CH Ba Lan đã thông qua đề án đổi mới Tòa án Hiến pháp do đảng PiS đưa ra với 58 phiếu thuận, 28 phiếu chống và 1 phiếu trắng. Đề án mới này thông qua, được coi là bất chấp sự phản đối của phe đối lập cho dù chỉ là những ý kiến đòi sửa đổi một số điểm. Trước đó, vào ngày 17/12/2015, Hạ Viện CH Ba Lan cũng đã thông qua đề án này với 234 phiếu thuận, 163 phiếu chống và 35 phiếu trắng.

Sau khi đã được các Viện của Quốc hội phê chuẩn, vào lúc 12 giờ ngày 28/12/2015, tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã phê duyệt và công bố. Đề án đổi mới Tòa án Hiến pháp (TAHP) có hiệu lực thi hành ngay sau khi có công bố này.

Những điểm mới trong đề án liên quan đến TAHP bao gồm:

Thành phần đầy đủ của TAHP sẽ là từ 13 đến15 thẩm phán (hiện nay là 14 người gồm 9 thẩm phán do Quốc hội nhiệm kì trước bầu ra và 5 thẩm phán do quốc hội đương nhiệm bầu thêm), trong đó 7 thẩm phán có nhiệm vụ nghiên cứu các đơn khiếu nại và những vấn đề pháp lí của tòa án. Phán quyết của TAHP chỉ có thể được thi hành khi có 2/3 số thẩm phán bỏ phiếu thuận.
Thời gian xem xét các cáo trạng sẽ phải đúng trình tự. Khi quá trình tố tụng bắt đầu và chưa kết thúc, phiên tòa của TAHP không thể diễn ra sớm hơn ba tháng sau khi nhận được thông báo về kì hạn của những người tham gia tố tụng. Theo đúng luật, việc thực thi đầy đủ các bước sẽ kéo dài đến 6 tháng. Chủ tịch TAHP có thể rút ngắn thời hạn này xuống một nửa trong trường hợp đơn khiếu nại hoặc vấn đề pháp lý liên quan đến việc vi phạm trực tiếp các quyền tự do, quyền và nghĩa vụ của con người và công dân.
Đại hội đồng của TAHP không được tự quyền miễn nhiệm thẩm phán (như trước đây) mà phải gửi đơn trình Quốc hội xem xét trước “trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng”.
Thủ tục kỉ luật đối với một thẩm phán của TAHP không chỉ theo đề nghị của Đại hội đồng mà có thể bắt đầu theo đề nghị của Tổng thống hoặc Bộ trưởng Tư pháp (trước đây chưa có luật này).

Ngoài ra, có 2 điều đã được bỏ đi so với dự án ban đầu (do PiS chuẩn bị) đó là: Các thẩm phán được bầu mới phải tuyên thệ trước chủ tịch Quốc hội và trụ sở của TAHP phải rời ra khỏi thủ đô Vác-sa-va.

Trong công bố trước thông tin đại chúng, Tổng thống A. Duda nói rằng đề án mới sẽ tạo thêm sức mạnh cho vị thế và tình trạng của Tòa án Hiến pháp theo hướng đúng luật nhất. Tổng thống cũng nhấn mạnh rằng việc sửa đổi Tòa án Hiến pháp sẽ giúp củng cố vị trí của Tòa án và mức độ nghiêm trọng của pháp luật trong con mắt của xã hội.

Một cuộc biểu tình bảo vệ nền dân chủ.

Tuy nhiên, dự luật về đổi mới Tòa án Hiến Pháp tại Ba Lan đã là đề tài tranh cãi trên chính trường trong nước và quốc tế trong nhiều ngày nay. Dư luận của người dân xung quanh vấn đề được coi là nổi cộm nhất đã không có sự đồng nhất do Dự luật được đánh giá đúng sai khác nhau. Các cuộc tranh luận trên diễn đàn quốc hội luôn làm nóng không khí hội trường. Thí dụ, cuộc thảo luận ngày 24/12 đã kéo dài đến 3 giờ 20’ sáng. Quyết định thông qua Dự luật đổi mới Tòa án Hiến pháp Ba Lan được thông qua chính thức ở cả hai Viện của Quốc hội nhưng lại bị dư luận quần chúng và một số tổ chức bảo vệ công lí và nhân quyền phản đối vì đe dọa nền dân chủ của Ba Lan. Đã có 2 cuộc biểu tình với sự tham gia của hàng chục nghìn người tại thủ đô Warszawa và nhiều thành phố khác nhằm chống lại Dự luật đổi mới này. Ngay sau khi Thượng Viện thông qua, ông Adam Bodnar, người phát ngôn tổ chức Nhân Quyền Ba Lan đồng thời là phó chủ tịch Quỹ Nhân Quyền Helsinki đã gửi thư đến tổng thống Andrzej Duda nhấn mạnh rằng việc đổi mới những điều luật liên quan đến Tòa án Hiến pháp là không hợp hiến. Các cơ quan như Chánh án tòa án tối cao, Viện Công tố, Hội đồng tòa án quốc gia, Hội đồng Luật gia trung ương và Quỹ Nhân quyền Helsinki cũng có cùng quan điểm.

Phe đối lập và những người không đồng tình với đề án đổi mới TAHP cho rằng sự đổi mới đã làm tê liệt hoạt động độc lập của TAHP, một cơ quan trong thể chế Tam quyền phân lập vốn là nền tảng cho xã hội dân chủ do việc kéo dài thời gian nghiên cứu các cáo trạng và trong nhiều trường hợp không được phép phán quyết do không có đủ đa số 2/3 thẩm phán. Người ta cũng nghi ngờ về tính hợp hiến của những người như Chánh án Tòa án tối cao, Viện trưởng Viện Công tố, Hội đồng Luật Quốc gia (KRS), Chủ tịch Hội đồng luật gia hay Văn phòng Lập pháp Thượng viện được chấp nhận theo quy định của Quốc hội.

Nguyên Tổng thống Lech Wałęsa trong cuộc trả lời phỏng vấn đài Radio Zet đã phát biểu: Chính phủ này (của PiS) hoạt động chống lại đất nước Ba Lan, phá vỡ những thành tựu về tự do và dân chủ. Ông nói ông cảm thấy xấu hổ khi đi ra nước ngoài. Còn khi trả lời báo “Die Welt” của CHLB Đức ông nói: Tôi thấy xấu hổ về tổng thống Duda khi ông ta tuyên thệ trước hiến pháp rồi sau đó bẻ cong những điều luật của nó.

Phóng viên báo “Washington Post” thì cho rằng những cải cách về Luật công chức và Tòa án Hiến pháp đã là nguyên nhân chính để ngài Martin Schulz, chủ tịch Nghị viện Châu Âu có thể tuyên bố rằng tại Ba Lan đang có cuộc đảo chính và để hàng chục nghìn người Ba Lan cùng xuống đường biểu tình theo lời kêu gọi của “Ủy ban Bảo vệ Dân chủ”.

Ngay khi Quốc hội Ba Lan thông qua đề án đổi mới TAHP, ông Jean Aselborn, bộ trưởng Ngoại giao Luksembua đã cảnh báo rằng chính phủ Ba Lan đang đi vào con đường của kẻ độc tài, rằng nếu chính phủ của PiS cứ luôn than phiền về những sự can thiệp từ bên ngoài thì họ sẽ đi theo con đường của chế độ Xô Viết trước đây (theo hãng tin Reuter).

Đề cập đến những chỉ trích đối với đề án đổi mới TAHP, ông Z. Zbioro, bộ trưởng bộ Tư pháp khảng định: “Chính đảng PO đã muốn TAHP có 14 đến15 thẩm phán nhưng chúng tôi đã không cho họ thực hiện ý định. TAHP là một tòa án đặc biệt bởi các thành viên của nó được các nhà chính trị bầu ra. Ở Đức, TAHP áp dụng nguyên tắc một nửa số thẩm phán là của đảng SPD, phần nửa còn lại là của các đảng Thiên chúa khác. Điều đó đảm bảo tính đa nguyên của TAHP mà không thiên về một nhóm chính trị. Đa nguyên là nền tảng của dân chủ. Đảng PO đã muốn làm cuộc đảo chính lật đổ dân chủ trong tháng 6 vừa rồi khi muốn có 14 đến 15 thẩm phán của đảng mình”.

Thủ tướng chính phủ, bà Beata Szydło thì nói rằng những nguyên tắc tự nhiên về luật pháp và đạo đức là Quốc hội mới có quyền bầu ra các thẩm phán mới của TAHP chứ không phải cái đảng đã thua trong bầu cử có quyền bầu ra họ.

Xuân Nguyên

(Sưu tầm theo các báo Ba Lan)