Tác giả: Jacek Nizinkiewicz, (công bố 13/04, cập nhật 14/04/2020, 13h55)
Đỉnh dịch còn ở trước chúng ta. Những điều xấu nhất đang chờ chúng ta vào cuối tháng tư, đầu tháng năm, thiên về tháng năm – theo giáo sư Krzysztof Simon, trưởng Khoa Lây Bệnh viện Chuyên khoa cấp tỉnh Wrocław.
Ông đã nhận được công văn của Bộ Y tế cấm nói công khai về đề tài dịch cơ mà. Các lệnh cấm tương tự cũng đã gửi đến mọi cố vấn các tỉnh khác về vấn đề các bệnh lây ở Ba Lan. Tại sao ông không tuân thủ nó?
Cũng như mọi cố vấn của các tỉnh, tôi nhận được lệnh cấm nói về đề tài liên quan đến coronavirus SARS-CoV 2 gây ra dịch COVID-19. Tôi phản đối lệnh này, vì tôi luôn coi mình là người đúng khuôn phép, tôi có cái nhìn riêng dựa trên kinh nghiệm và chả có bà thứ trưởng Y tế nào có thể cấm tôi nói về đề tài nghề nghiệp có quan hệ dến sức khỏe của công dân cả.
Bà thứ trưởng Bộ Y tế Józefa Szczurek-Żelazko đã gửi công văn cho các bệnh viện thuộc Bộ, theo công văn đó các chuyên gia dịch bệnh không nên thông báo với xã hội về việc thiếu phương tiện hay con số lây và chết ở mỗi đơn vị.
Tôi không bôi đen ai, không nói sai sự thật, chỉ nói về lĩnh vực mình biết. Tôi không cho phép ai bịt miệng. Chúng ta hãy còn đang sống trong một nước có tự do, trong đó có tự do ngôn luận. Việc thông báo cho xã hội về tình hình y tế là trách nhiệm của tôi, với tư cách là một bác sỹ và cố vấn của tỉnh, người phụ trách bệnh viện thực hành và trưởng Khoa Lây của bệnh viện trên phố Koszarowa tại Wrocław. Chúng tôi là cố vấn, chúng tôi biết tình hình rõ nhất. Chúng tôi có quan điểm khác. Bà thứ trưởng theo cái của những năm 70, còn tôi thì với cái của một quốc gia dân chủ hiện đại trong thế kỷ XXI.
Vậy coronavirus đã gây bất ngờ cho nước Ba Lan hay không?
Nhà nước bị bất ngờ. Còn tôi thì không. Ngay ở giai đoạn sớm tôi đã cảnh báo khi thấy điều gì xảy ra ở Trung Quốc, khi mà lúc đầu họ dấu vấn đề, rồi ở Ý, tôi đã khuyên không nên đi trượt tuyết. Đã có thể chuẩn bị sớm hơn và tốt hơn cho dịch, lúc thấy điều gì đã xảy ra ở các nước khác.
Thủ tướng Mateusz Morawiecki hồi giữa tháng ba có nói nhà nước đã chuẩn bị cho dịch từ nhiều tháng mà.
Có thể ông thủ tướng bị các cấp dưới cung cấp thông tin sai lạc, bởi vì tôi không thấy bất cứ sự chuẩn bị nào của nhà nước mấy tháng trước khi bùng nổ dịch ở Ba Lan cả. Ông thủ tướng Morawiecki là một nhà kinh tế tuyệt vời và biết về kinh tế rất tốt, nhưng việc nhà nước đã chuẩn bị cho dịch từ nhiều tháng là không phải như ông ta nói. Có thể họ đã trình cho ông ta các tài liệu sai. Ở Ba Lan từ vài năm nay, lối tuyên truyền thành tích đang ngự trị, dùng nó để cho chủ nhân (suweren – ý nói nhân dân, người dịch) ăn, mà chúng ta thì mắc vô số lỗi. Tôi cũng coi mình là công dân nước này, cảm thấy mình là người Ba Lan và cũng là ông chủ, nhưng cái lối tuyên truyền thô sơ tỉnh lẻ ấy chả làm sao thuyết phục được tôi. Để công bố thành tích thì có bao nhiêu người muốn, còn lúc nhận thất bại thì chẳng có ai.
Hôm 30/1, ông Chánh thanh tra vệ sinh (główny inspektor sanitarny) Jarosław Pinkas đã nói: „Ở Ba Lan không có virus này. Mối nguy cơ lây coronavirus là hầu như bằng không". Ông Michał Dworczyk, chánh văn phòng Thủ tướng Ba Lan đã nói là nhà nước đã có chuẩn bị cho mọi loại nguy cơ.
Chúng ta có các chính trị gia khác nhau. Mỗi người trong cuộc đời đều có những giây phút yếu, đôi khi họ nói những điều xuẩn ngốc khác nhau và các câu trả lời ông vừa nói tôi chỉ có thể đánh giá theo cách đó. Ba Lan đã có thể chuẩn bị tốt hơn cho dịch coronavirus. Nên hạn chế các chuyến đi nước ngoài ở giai đoạn sớm hơn, tất cả những người về Ba Lan từ các vùng đã nhiễm phải dược xét nghiệm, Ở biên giới cần làm cách ly ngay cho những người về từ vùng dịch lan mạnh, rồi thiếu test, thiếu trang bị ở các bệnh viện. Từ tháng một chúng tôi lẽ ra đã phải được trang bị các dụng cụ phòng hộ cá nhân rồi. Thế mà đến tận hôm nay vẫn còn vấn đề về mua khẩu trang nữa.
Vậy ông bộ trưởng Y tế Łukasz Szumowski có lý hồi tháng 2, khi ông nói khẩu trang không bảo vệ được lây nhiễm hay là bây giờ, khi ông ta bảo nên đeo khẩu trang?
Ông bộ trưởng có lý và không có lý. Các khẩu trang dùng trong phẫu thuật hiệu quả, chúng bảo vệ được 80% nhưng không bảo vệ được người dùng các khẩu trang ấy. Nếu tất cả mọi người đều dùng các khẩu trang hiệu quả như thế, thì nguy cơ lây mới giảm đi đáng kể. Vấn đề là ở chỗ các khẩu trang như vậy trước đây không có đủ ở Ba Lan, và ở nhiều nơi tại Ba Lan hiện vẫn còn chưa có. Vậy chỉ có câu hỏi là tại sao?
Bộ trưởng Szumowski đã tuyên bố từ thứ năm này phải che mũi và miệng. Sao bộ trưởng bây giờ mới kêu gọi vậy?
Vì không đủ số lượng khẩu trang trong nước, thế mà còn có ai đó bán tống tháo mặt nạ trong tài sản quốc gia, việc này là một bê bối. Việc cấm mọi người đi vào rừng hay ra đồng cỏ, truy đuổi họ và tống giấy phạt là thậm vô lý. Theo tôi đây là sự phô diễn thô thiển sức mạnh giả tạo, mà không phải hoạt động có cân nhắc và hợp tình hợp lý của cảnh sát. Nên buộc mọi người phải đeo khẩu trang khi ra chỗ công cộng. Mọi người, tức những người chủ (suweren) phải có thể được đi dạo, vào rừng nhưng phải tuân thủ mọi quy định, đi cách nhau, không tụ tập bạn bè và không tổ chức các cuộc vui. Không được nướng thịt và uống bia cạnh quán. Cần lưu ý những người nghĩ rằng mình không bị coronavirus là họ có thể truyền virus không có triệu chứng cho những người già hơn mà cuộc sống của họ bị đe dọa. Giờ không phải là lúc rèn thể lực tập thể ngoài trời. Mọi thứ phải trong giới hạn hợp lý và an toàn. Hãy chăm lo vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang, rửa tay và tẩy trùng thường xuyên.
Vậy lấy khẩu trang ở đâu?
Đấy không phải là câu hỏi cho tôi, mà cho những người điều hành nhà nước, lúc mà kinh tế đang ở đỉnh cao thì phải mua sẵn các dụng cụ phòng hộ cần thiết đầu tiên. Đã không có mặt nạ, mà trước đó còn mang bán thì thật là việc hiếm có.
Liệu chúng ta có một hệ thống y tế đủ sức gánh dịch không?
Trong những ngày gần đây tình hình đã có cải thiện. Ở các khoa lây, trong đó có khoa tôi phụ trách tình hình đã tốt lên, nhưng chủ yếu do sự hỗ trợ – trong trường hợp bệnh viện của tôi – của ông tỉnh trưởng, các dân biểu của tỉnh (marszałkowie), các cá nhân và các hãng khác nhau, chúng tôi có phương tiện đảm bảo cho mình đủ an toàn để hoạt động, điều mà cách đây hai tuần còn chưa có.
Có đủ giường bệnh và máy thở không ạ?
Đỉnh dịch còn ở trước chúng ta. Những điều xấu nhất đang chờ chúng ta vào cuối tháng tư, đầu tháng năm, dịch về tháng năm. Mọi người ốm thường, không chỉ vì coronavirus, và những thứ khác chúng tôi cũng phải đảm bảo chăm sóc họ. Liệu có đủ giường bệnh, máy thở và dụng cụ cho tất cả người ốm khi chúng ta ở đỉnh dịch không ư? Tôi sợ rằng chúng tôi sẽ phải chọn chữa cho ai và để cho ai chết. Đó sẽ là các lựa chọn rất khó, tình hình sẽ còn đau đớn hơn. Có thể xảy ra việc là nếu một bệnh nhân bị ung thư di căn và không có triển vọng, cũng như những người khác trong tình huống mấp mé thì dụng cụ duy trì các chức năng sống của họ phải lấy đi, dùng để cứu người bệnh coronavirus. Không thể cứu được tất cả mọi người. Chúng tôi sẽ đứng trước các lựa chọn bi thảm, giúp ai bây giờ. Đó sẽ là các quyết định vô cùng khó khăn về đạo đức, nhưng ở đỉnh dịch phương tiện có thể không đủ. Với các bệnh nhân mãn tính, không có triển vọng và có quá trình di căn lan rộng thì chúng tôi sẽ phải ngưng dùng các thiết bị chuyên dùng hay cho họ thở ô xy bên ngoài (tlenoterapia zewnętrzna). Cuộc đời là vậy. Chúng tôi đã có các tình trạng khó xử như vậy (dylemat).
Phần lớn mọi người cố gắng tuân thủ quy định an toàn, không ra khỏi nhà, không đi theo nhóm, tránh tập trung, đeo khẩu trang, găng tay, thế mà hôm 10/04 ông Jarosław Kaczyński và một người trong gia đình cùng thủ tướng, chủ tịch Quốc hội, các bộ trưởng, đại diện đảng PiS và đài truyền hình TVP đã cùng tham gia đặt vòng hoa ở quảng trường Piłsudski, sau đó ở mộ một số nạn nhân của thảm họa Smoleńsk.
Tôi không bao giờ hiểu nổi tại sao ở Ba Lan, tất nhiên ngoài việc tưởng nhớ riêng cần thiết về những người đã qua đời, lại có kiểu kỷ niệm một tai họa, một thất bại, một tai nạn, mà lại làm nó lặp đi lặp lại, chứ chả phải kỷ niệm các chiến công lớn hay thành tích gì của dân tộc cả. Cái chủ nghĩa tử vì đạo này (martyrologia) luôn áp đặt cho chúng ta, nó có ở mọi nơi, việc buộc tội tất cả mọi người xung quanh và không có khả năng nhận lỗi cho tính bừa bãi của mình là không động viên được ai, rành rành xúc phạm đến hiểu biết của các công dân của nhà nước thuộc hạng biết nghĩ đôi chút. Trên quan điểm của một người làm bệnh viện thực hành và dịch như tôi, thì cách hành xử của những người lãnh đạo là đáng chê trách và thiếu trách nhiệm, điều mà ông bộ trưởng Szumowski đã nhận xét một cách lịch sự hơn. Tôi không nói chuyện chính trị, nhưng đó là việc những người quan trọng nhất của quốc gia đã nêu một tấm gương xấu nhất. Tôi lạ là việc vi phạm các điều quy định rất đúng mà chính phủ đưa ra, đặc biệt lại là do các chính trị gia thông minh như thủ tướng Morawiecki, bộ trưởng Naimski hay cựu bộ trưởng Bộ Nội vụ và Hành chính, đại biểu quốc hội châu Âu Brudziński. Chính phủ áp đặt lên người Ba Lan các quy tắc mà họ tự mình công khai vi phạm. Mọi người đều đã nhìn thấy cái đó. Việc này không còn là buồn cười nữa, đó là điều thật đáng buồn và bộc lộ về tầng lớp lãnh đạo. Không một ai bây giờ nên đi ra nghĩa địa và đi dạo theo nhóm, nên giữ khoảng cách và nhất thiết phải đeo khẩu trang. Luật không thể bị vi phạm, đặc biệt bởi những người ban hành nó.
Khi nào sẽ là đỉnh dịch?
Cuối tháng tư đầu tháng năm. Đó là ước tính, còn nếu các nguyên tắc này bị vi phạm và mọi người đi thăm thân vào dịp lễ, họ đi khắp nước thì sau lễ Phục Sinh sẽ chỉ tệ hơn.
Khi nào học sinh có thể lại đến trường?
Chắc một tháng rưỡi nữa hay hai tháng không được. Tôi loại trừ khả năng quay lại trường học và trường vỡ lòng trước tháng sáu, nhà trẻ có thể sẽ khởi động sớm hơn.
Có bao nhiêu người đang bị nhiễm ở Ba Lan?
Hôm nay ta có 5-6 nghìn lây nhiễm mà chúng ta biết. Nếu ta tính theo thống kê, 20% số người ốm có biểu hiện thì có 80% không có triệu chứng và truyền con virus này. Hãy nhân con số 4-5 nghìn với bốn hoặc năm thì lúc đó ta sẽ có con số đã lây hiện nay.
Có thể ước tính con số chết do coronavirus trong tương lai không?
Cần đặc biệt lưu ý đến những người già, ốm ở các nhà chăm sóc, mọi dạng nhà dưỡng lão và những người cô đơn không tự lo được. Có khoảng 40 nghìn ở Ba Lan (DPS), và còn 100-200 nghìn người già ốm ở bên ngoài các trung tâm thuộc loại đó, rồi đồng thời có 9,5 triệu người ở Ba Lan trên 60 tuổi nữa. Như chúng tôi thấy trong thực tế hàng ngày ở bệnh viện thực hành thì những người chăm sóc, con cái những người già, đáng tiếc lại cư xử với họ rất tệ, ném họ vào các nhà dưỡng lão, vào bệnh viện để đi nghỉ hè, đi ra thế giới, chỉ nhằm loại bỏ cản trở. Ta hãy quan tâm dến những người già! Chắc chắn mọi người chúng ta đến lúc nào đó cũng thành người già.
Một phần các hạn chế sẽ bỏ sau lễ Phục Sinh?
Tôi nghĩ dần dần phải vậy. Chưa đến lúc mở quầy uống, nhà hàng, rạp chiếu bóng, rạp hát, các trận đấu hay hòa nhạc, tức các nơi tập trung đông, khi mọi người chen chúc nhau vì việc tiếp xúc như vậy là nguy hiểm, nhưng trong các nơi ít người hơn nên bỏ hạn chế, với điều kiện giữ gìn mọi quy tắc về an toàn.
Cuộc bầu cử bằng thư hôm 10/05 sẽ an toàn không?
Nói về bầu cử vào tháng năm khi đỉnh dịch còn trước mặt chúng ta là vô cùng vô trách nhiệm. Tiến hành bầu cử và cố chấp làm nó, ngay cả bằng thư, vào tháng năm, tháng sáu hay trong kỳ nghỉ hè theo tôi rành rành là một trò chơi chính trị hoang tưởng (paranoiczna), bê bối (skandaliczna) với cái giá là sức khỏe và cuộc sống của công dân, nhưng tôi thấy là một số người có quyền quyết chả quan tâm gì đến người Ba Lan bình thường cả. Đây không phải lúc để tổ chức bất cứ một cuộc bầu cử gì. Nhân dân đang có những vấn đề quan trọng hơn bầu cử. Phải cứu cuộc sống và sức khỏe của mọi người, cứu được ai thì cứu chứ không làm hại đến ai không cần hại; cứu nền kinh tế mà trái với việc tuyên truyền bắt buộc, nó tỏ ra yếu kém. Sau dịch tất nhiên là thời gian vận động bầu cử, tìm hiểu quan điểm của các ứng cử viên, tính sổ với một số người về các lỗi dân túy và tiến hành việc bầu cử theo luật pháp quy định, với sự tôn trọng thích đáng cho sự kiện và những người tham gia nó.
Liệu làn sóng dịch thứ hai có chờ chúng ta trong mùa thu?
Không loại trừ khả năng có làn sóng coronavirus vào mùa thu. Nếu dịch quay lại thì chắc chắn nó sẽ bé hơn vì nhiều người sẽ lây và qua khỏi không có triệu chứng, như vậy nguy cơ lây sang người khác sẽ ít hơn.
Biên dịch: Nguyễn
Hữu Viêm
Nguồn:
https://www.rp.pl/Koronawirus-SARS-CoV-2/304139954-Prof-Simon-Najgorsze-czeka-nas-na-przelomie-kwietnia-i-maja.html?fbclid=IwAR3cgmClPdxfUkeL0PvCiQviuUYBWlFm2JE13PEH-K5ib6Dkn3oBdBChsvI