Quê Việt: Bà Ilona Łepkowska là một trong những nữ viết kịch bản phim nổi tiếng ở Ba Lan. Bà đã viết bức thư trên FB vào ngày 11/4, phê phán ông Jarosław Kaczyński (Chủ tịch đảng PiS) về chuyến thăm nghĩa địa Powązki đóng cửa trong thời gian dịch bệnh.
(Xem http://queviet.eu/tin-tuc/ba-lan/117827--lieu-toi-co-so-khi-viet-thu-cho-ong-khong-khong-buc-thu-nay-gui-kaczy-ski-duoc-chia-se-tren-khap-ba-lan-ngay-hom-nay)Sau khi viết bức thư này, bà đã thành nhân vật của chương trình thời sự "Wiadomości"
QV xin giới thiệu bài phỏng vấn bà Bà Ilona Łepkowska của tác giả DAWID DUDKO đăng trên onet.pl
Ilona Łepkowska
Phỏng vấn của DAWID DUDKO, 15/04/20, 20h31— Cả nội dung chương trình "Wiadomości" (Thời sự) ấy theo kiểu tuyên truyền khủng khiếp. Lôi bà Justyna Pochanke ra về việc mẹ bà ấy đã làm việc ở đâu… Chưa kể là các lời buộc tội ấy không đúng chỗ, thì kiểu làm đó là con dao hai lưỡi (nguyên văn: obosieczna broń). Ông giám đốc đài TVP chả 10 năm là đảng viên Đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan (PZPR) ư. Thế thì sao nào? Giờ ta lại soi lý lịch của mọi người chăng? Rồi lý lịch của gia đình họ nữa ư? — nhà biên kịch Ilona Łepkowska nói.
Tôi đã nói nói chuyện với bà Ilona Łepkowska sau bức thư nổi tiếng bà viết cho ông Jarosław Kaczyński. Bà khẳng định trong thư là chuyến thăm nghĩa địa của ông chủ tịch đảng PiS khi nó đang bị đóng cửa "là sự khinh thường và hoàn toàn không hiểu biết tình cảm của hàng triệu người Ba Lan bình thường". Tin bà Łepkowsa đưa đã gây ra một cơn bão trên truyền thông. Chương trình „Wiadomości" của đài TVP đã sử dụng nó trong nội dung tin về "Nguồn gốc Cộng hòa Nhân dân Ba Lan (PRL) của đài truyền hình TVN". Đã có phản đối về việc này gửi cho Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Trung ương (KRRiT).
"Cần phải biết mình đang quản lý một xã hội nào. Ông chủ tịch đảng đã đánh vào phong tục Ba Lan. Rất mạnh nữa""Cả hai phe tranh cãi chính trị đã lợi dụng tôi trong một mức độ nào đấy. Tờ báo »Gazeta Wyborcza« cũng thế. Không phải là cô bé Ilonka khốn khổ đã bị đài TVN điều khiển""Vài người bạn thân đã cười là tôi đã thôi làm biên kịch cho đài TVP rồi, vì bây giờ với họ tôi chỉ còn là »người viết«". Ilona Łepkowska kể liệu bà có ý định chia tay với Truyền hình Ba Lan không.
Dawid Dudko: Bà Ilona thân mến, tại sao đài TVP trong chương trình "Wiadomości" lại gọi bà là "người viết”? Họ cắt không coi bà là nhà biên kịch của mình rồi ư?
Ilona Łepkowska*: Cái này thì ông phải đi hỏi đài TVP (bà cười). Tôi đang cố không suy nghĩ về việc ấy. Nhưng mà ông lại hỏi đến… Tôi nghĩ là ai đó, lúc làm nội dung này, lạy Chúa, chắc không phải là ông giám đốc Łopiński (đương kim giám đốc Truyền hình Ba Lan Maciej Łopiński – biên tập) rồi, mà ông ấy ngay cả đã không kiểm tra kỹ xem các mối liên hệ của tôi với đài TVP chặt chẽ ra sao nữa. Cũng có thể ông ấy không hiểu được điều là Truyền hình Ba Lan „đứng được” nhờ các sản phẩm mà tôi rất thich thú khi làm chúng, và các sản phẩm đó có lượng người xem rất cao không. Nhưng tôi cũng chẳng cho việc ấy là quan trọng gì nhiều nữa. Dù là vài người bạn thân đã cười là tôi đã thôi làm biên kịch cho đài TVP rồi, vì bây giờ với họ tôi chỉ còn là »người viết«. Nhưng mà có thể tôi phải coi cái đó là vinh dự chứ nhỉ? (pisarka – cũng có nghĩa là nữ văn sỹ – người dịch)Đài Truyền hình Ba Lan giờ muốn chia tay với bà chăng?
Tôi chả biết việc chia tay đó sẽ ra sao nữa. Giờ tôi không làm phim "M jak miłość" hay "Barw szczęścia", nhưng mà tên tôi ở đó, bởi tôi là tác giả các ý tưởng phim đó dựa vào nó. Nhưng mà chỉ vì bức thư tôi viết cho Jarosław Kaczyński mà họ thôi phát phim tập truyền hình có lượng người xem đông nhất thị trường Ba Lan ư? Có lẽ theo tôi không thể... Cũng giống như các phim "Na dobre i na złe", "Korony królów", "Klanu" hay "Barw szczęścia".
Hiện đang phát phim "Stulecie Winnych". Đây là phim tập duy nhất của đài TVP mà tôi đang làm gấp. Nhóm kịch bản do tôi phụ trách đang viết các tập của mùa thứ ba sắp bắt đầu quay. Tôi có hợp đồng đã ký cho mùa thứ ba với cương vị phụ trách văn học của dự án này. Còn về mùa thứ tư thì tôi đã báo trước với nhà sản xuất từ rất lâu rồi, trước khi có dịch cơ, là tôi sẽ không làm việc tiếp nữa. Đơn giản là tôi không đủ sức nữa... Đây là một phim tập rất khó, đòi hỏi nhiều tài liệu lịch sử. Vậy tôi sẽ phải bàn giao "Stulecie" cho ai đó. Nhưng đó là quyết định của tôi, chứ không phải của đài truyền hình. Dù sao thì tập tiếp theo của phim "Stulecie" đã được chiếu ngay sau cái chương trình "Wiadomości" mà chúng ta đã bắt đầu nói chuyện về nó.
"Stulecie Winnych", như kết quả người xem cho thấy, là một trong các phim tập truyền hình phổ biến nhất trong kỳ nghỉ lễ vừa qua. Có thể đài TVP nên giữ bà lại?
Họ đã biết là tôi từ chối rồi. Ngay lúc thương lượng hợp đồng cho mùa thứ tư của tập phim tôi đã nói với nhà sản xuất của TVP là tôi sẽ ra đi mà. Mà ông biết đấy, mặt khác, TVP là một tổ chức lớn đến mức ngay khi những người chuẩn bị hợp đồng đã biết là tôi sẽ thôi, thì cũng không có nghĩa là hội đồng quản trị cũng biết điều đấy đâu.
Vậy bà không còn kế hoạch cộng tác gì thêm với Truyền hình Ba Lan nữa?
Có các ý tưởng mà tôi giúp chuẩn bị. Nhưng những cái ấy chưa nộp lên. Mà tôi cũng không biết tôi có còn muốn làm tiếp về nó không nữa.
Bà có cảm thấy mình bị lợi dụng trong cuộc chiến truyền thông-chính trị vừa rồi không?
Có thể. Ở đâu thì ở, nhưng ở đài truyền hình công thì họ phải biết tính độc lập của tôi chứ. Họ biết là tôi không phải xem các bình luận của đài TVN để tạo cho mình ý kiến về chuyến thăm ở nghĩa địa của ông chủ tịch đảng Kaczyński. Không phải là cô bé Ilonka khốn khổ ấy đã bị đài TVN điều khiển. Cả nội dung chương trình "Wiadomości" đó là theo kiểu tuyên truyền khủng khiếp. Lôi bà Justyna Pochanke ra về việc mẹ bà ấy đã làm việc ở đâu… Bỏ qua việc các lời buộc tội ấy không đúng chỗ, thì kiểu làm đó là con dao hai lưỡi (obosieczna broń). Ông giám đốc đài TVP chả 10 năm là đảng viên Đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan (PZPR) ư. Thế thì sao nào? Giờ ta lại soi lý lịch của mọi người chăng? Rồi lý lịch của gia đình họ nữa ư?
Lời tôi viết ra là lời rất cá nhân, ít chính trị và đơn giản là với tình người. Nó nói ra từ quan điểm của những người Ba Lan bình thường, những người không thể ra nghĩa địa thăm mộ người thân. Tất nhiên tôi biết là không phải nghĩa địa nào cũng đóng cửa trong thời gian lễ. Nhưng chính nghĩa địa Powązki thì đóng cửa. Và tôi có thể nói là cả hai phe tranh cãi chính trị đã lợi dụng tôi trong một mức độ nào đấy. Tờ báo »Gazeta Wyborcza« cũng thế. Tôi không hài lòng về việc lời tôi viết ra bị bóp méo. Nhưng khi biết là bài viết của tôi đã lan tỏa ra sao trên Internet thì tôi biết và tôi vui mừng là tôi đã đánh động vào trái tim của những người bình thường. Đến với tất cả những người đang thất vọng vì không được ra nghĩa địa.
Cần phải biết mình đang quản lý một xã hội nào, chủ tịch đảng Kaczyński phải biết rõ điều đó. Ông ta quan tâm đến mộ người thân của mình, của bạn bè thân, của những người đã chết ở Smoleńsk. Vậy ông phải biết là phong tục chăm lo cho nghĩa địa ở Ba Lan là một cái gì đó thật thiêng liêng ở tầm thế giới. Khi vi phạm lệnh đến thăm Powązki, ông đã đánh vào phong tục quan trọng của Ba Lan. Đánh rất mạnh nữa.
Trái với việc họ đối xử với bà trong chương trình "Wiadomości", tổ chức Gildia Scenarzystów Polskich của các nhà biên kịch Ba Lan đã lên tiếng phản đối, họ đã kháng nghị chính thức lên ban lãnh đạo đài truyền hình và Hội đồng Chuẩn mực Truyền thông (Rada Etyki Mediów). Đã có câu trả lời chưa?
Tôi rất vui là các bạn trong tổ chức do tôi đứng đầu đã quyết định gửi kháng nghị. Vì tôi là một bên trong vụ việc, nên tôi không hỏi về tác dụng của nó đến đâu. Lời kêu gọi được gửi đi hôm qua, vậy sẽ có phản hồi nào đó hôm nay hay trong vài ngày tới. Tôi không phải là người sáng kiến cho việc phản đối ấy. Mọi thứ giờ trong tay những người mà bản kiến nghị gửi tới.
Tôi ngủ ngon. Làm công việc bình thường của mình. Tôi bất ngờ về mức lan tỏa của bài viết ấy. Nó cực lớn. Có lẽ vì thế mà đã có sự quan tâm của chương trình "Wiadomości", họ lo lắng là nó có thể khắc sâu vào trí nhớ mọi người. Kéo tôi vào cái nội dung tuyên truyền khủng khiếp ấy, theo ý tôi quả là hoàn toàn không hay về phía Truyền hình Ba Lan. Nhưng tôi chả lẽ lăn ra ăn vạ à (nguyên văn: robić jakies rejtanowskie gesty). Tôi phải bỏ ba tập của phim "Stulecie Winnych" trước khi hết mùa ư? Không đời nào, tôi là người có trách nhiệm, tôi đã ký hợp đồng và tôi sẽ hoàn thành trách nhiệm ấy.
Cũng đã có những người phê phán bà.
Họ viết là tôi lấy tiền của đài TVP và tôi sống được nhờ TVP, mà lại tấn công ban lãnh đạo hiện nay và ông chủ tịch đảng PiS. Này, tôi đã bắt đầu cộng tác với Truyền hình Ba Lan từ rất lâu rồi nhé. Khi chúng tôi bắt tay làm phim "Klan”, thì giám đốc lúc đó là ông Ryszard Miazek của đảng PSL. Sau đó là ông Robert Kwiatkowski của SLD, Janek Dworak của Unia Wolności, Andrzej Urbański của PC hay đảng gì đó, Piotr Farfał của LPR, Juliusz Braun của PO, Jacek Kurski của đảng PiS … (xin lỗi, nếu tôi có bỏ qua ai). Giám đốc cứ thay nhau, còn tôi đã làm việc suốt thời gian đó. Vậy có thể nói tôi nhận tiền của tất cả các đảng đó. Nhưng tôi không là người làm của TVP, tôi là người làm việc cho người xem của mình. Tôi làm cái đó cho họ. Có mà xuẩn ngốc nếu các quyết định nghề nghiệp của mình tôi làm tùy thuộc vào các ông giám đốc nối tiếp nhau. Tôi phục vụ người xem, chứ không phải một phe phái chính trị nào cả.
Tất nhiên có thể nói là chả có cái gì ở trong nước ta là không gắn với chính trị cả, vậy thì cũng có thể nói khi thu hút khán giả Truyền hình Ba Lan dưới thời các chính phủ của đảng PiS, thì tôi cũng tuyên truyền phổ biến cho đảng PiS. Nhưng mặt khác, như mọi người đều biết, là nhà sản xuất gắn kết với truyền hình bằng các hợp đồng dài hạn. Vậy nếu ông giám đốc bị thay thế thì chúng tôi phải cắt đứt hợp đồng ư? Chúng ta hãy là người lớn đi.
Bà có tiếc gì sau khi đưa bài viết của mình lên Facebook hôm 11/04 không?
Tôi chả tiếc gì cả. Người ta đã bảo là tôi nói dối vì ông chủ tịch cũng có mặt ở các chỗ khác nữa, không chỉ ở chỗ mộ mẹ mình. Thế thì sao nhỉ? Ông ta càng hành xử bất cẩn hơn. Cả lúc đặt vòng hoa trên quảng trường Piłsudski lẫn ở các nghĩa địa.
Người của công chúng ít tự do hơn, dù rằng họ hay nghĩ là họ họ có nhiều tự do hơn. Nhưng chính họ phải đặc biệt tuân thủ các nguyên tắc mà họ tự đề ra, họ phải là tấm gương cho chúng ta. Nếu thủ tướng Morawiecki hôm Thứ sáu Tuần Thánh ngồi bên bàn với các quả trứng vẽ trang trí và thông qua truyền hình yêu cầu chúng ta tuân thủ các nguyên tắc cách ly, rồi chính hôm đó cùng với các đại diện chính quyền chen nhau ở quảng trường Piłsudski, thì ông cho một tín hiệu là các nguyên tắc không dành cho tất cả mọi người. Tôi có xem một đoạn buổi lễ đó, khi ông chủ tịch đảng Kaczyński quay mặt tỏ ý không hài lòng với ông em họ mình Tomaszewski (Jan Maria Tomaszewski – biên tập), người duy nhất đến đó đeo khẩu trang. Và ông này lập tức tháo khẩu trang ra. Đó là tín hiệu gì nhỉ? Dịch bị tạm ngưng chăng?
Việc tụ tập thành nhóm đông người vô tư và gần cạnh nhau như vậy của những người quan trọng nhất của quốc gia, những người tất nhiên phải được bảo vệ đặc biệt nhà nước có thể hoạt động, là một tín hiệu cho người Ba Lan là họ không phải sợ. Có thể thực sự họ không sợ thật. Có thể họ được khám thường xuyên và họ an toàn. Nhưng họ không nên phô bày cái đó ra. Tổ chức các buổi trình diễn công như vậy. Trời ạ (nguyên văn: Na Boga), vậy nếu ở Vác-sa-va có một máy bay vận tải hạ cánh và chở 80 tấn hàng đến, thì phải có ông thủ tướng và bộ trưởng Sasin, đi theo là các camera truyền hình ra đón ư? Thật là họ không có việc gì khác để làm hay sao mà đứng nhìn dỡ hàng từ máy bay xuống? Còn đồng thời lúc ấy, bà Dominika Kulczyk chở về gần 60 tấn trang bị ở sân bay Poznan. Và ở đó không có đón danh dự gì cả. Thật buồn cười và xuẩn ngốc là các chính trị gia của chúng ta có thể làm những thứ như thế.
Bà nói là những người cầm quyền không sợ lây nhiễm mà không nói gì về tuổi ông chủ tịch đảng Kaczyński, tôi mà ở tuổi ông ấy thì tôi rất sợ.
Người ta nói là người trên tuổi 65 là đặc biệt dễ lây và tốt nhất không ra đường. Ông chủ tịch Kaczyński đã 70 và xuất hiện trước công chúng. Có thể ông nghĩ mục đích quan trọng đến mức nguy cơ nhiễm chả quan trọng bằng. Có các chính phủ còn đeo khẩu trang khi họp. Còn ở chỗ chúng ta thì sao? Họ đi đến gần ông chủ tịch đảng, đưa cho ông ta các giấy tờ, thì thầm gì đó vào tai. Họ có nguy cơ gây lây cho ông ta. Đây lại là truyển tin gì cho những người bình thường vậy?
Người phát ngôn báo chí của giáo phận Vác-sa-va nói là những người của công chúng phải nêu gương tốt. Hóa ra là không phải giáo phận đồng ý cho mở cổng nghĩa địa Powązki, mà chỉ là hội đồng quản trị nghĩa trang thôi. Nhưng thôi, tôi chả bình luận tiếp việc này nữa.
Tôi nghĩ rằng mọi người Ba Lan đang sống bây giờ sẽ nhớ vụ tai nạn ở Smoleńsk đến cuối đời. Tôi thì chắc chắn nhớ rồi. Thế nhưng kỷ niệm 10 năm tai nạn lại rơi vào thời gian đại dịch. Đơn giản là không thể có các đám đông như thế. Một bài diễn văn trên truyền hình của tổng thống, một đoàn đại biểu khiêm tốn gồm hai, ba người đến đặt vòng hoa gì đó. Thế là xong. Tôi nghĩ vậy.
Bà sẽ đi bầu chứ?
Nếu bầu cử vào hôm 10/5 thì tôi nghĩ là không. Tuy nhiên tôi thực sự hy vọng là cuộc bầu cử tháng năm sẽ không có. Tôi có đọc hôm nay bài phát biểu của ông bộ trưởng Czaputowicz, ông ấy đã nói là không có khả năng tổ chức bỏ phiếu ở nước ngoài theo lối bỏ thư. Chỉ có thể bỏ phiếu ở các cơ quan ngoại giao, trong khi nhiều nước có hạn chế về đi lại. Không có khả năng chuyển phiếu bầu cho người Ba Lan ở nước ngoài. Còn ở Ba Lan ư? Các ông tỉnh trưởng và chủ tịch các thành phố không đủ khả năng tập trung số người vào các ban bầu cử. Rồi các hòm thư riêng cho thư bầu nữa. Họ nghĩ thế nào về chuyện này? Bà cụ 80 không đi được phải lê đến ủy ban xã, đến chỗ hòm phiếu duy nhất ấy ư? Và trong khi có dịch, lúc có các hạn chế thế này? Đó là việc làm vô lý mà tôi không có ý định tham gia.
* Bà Ilona Łepkowska là một trong những nữ viết kịch bản phim nổi tiếng ở Ba Lan. Bà là tác giả tạo ra thành công của các bộ phim tập truyền hình được xem nhiều nhất của Truyền hình Ba Lan như "Klan", "Na dobre i na złe", "M jak miłość", "Barw szczęścia", "Korony królów" hay "Stulecia Winnych". Phim mới nhất của bà là "Miszmasz, czyli kogel-mogel 3". Bà là thành viên Viện Nghệ thuật Phim Ba Lan (Polski Instytut Sztuki Filmowej). Hiện bà tham gia hội đồng duyệt trợ cấp cho sản xuất phim truyện. Bà đã thành nhân vật của chương trình thời sự "Wiadomości" sau khi phê phán ông Jarosław Kaczyński về chuyến thăm nghĩa địa Powązki đóng cửa trong thời gian dịch bệnh.
Biên dịch: Nguyễn Hữu Viêm,
Nguồn: https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/czy-ilona-lepkowska-odejdzie-z-tvp-po-materiale-wiadomosci-wywiad/ln63npz