BSL-3 tại Trung tâm Công nghệ sinh học ĐHTH Jagielonski-KrakowCấp độ an toàn sinh học (BSL) là tập hợp các quy định để cách ly các chất sinh học nguy hiểm trong các phòng thí nghiệm kín. Hiện có 4 cấp an toàn sinh học của các phòng thí nghiệm, từ mức thấp nhất là BSL-1 đến cao nhất là BSL-4. Ở Mỹ, Trung tâm kiểm tra và phòng ngừa dịch bệnh (Centers for Disease Control and Prevention - CDC) quy định các mức này. Tại Liên minh Châu Âu, các mức này được quy định trong các hướng dẫn luật (dyrektyw) của Quốc hội và Ủy ban Châu Âu. Canada ký hiệu các mức này là từ P1 đến P4. Phòng thí nghiệm nổi danh gần đây ở Vũ Hán sau khi có dịch coronavirus là phòng thí nghiệm sinh học thuộc cấp cao nhất P4, do Pháp giúp đỡ xây dựng, khởi công năm 2010, hoàn thành năm 2015 nhưng bắt đầu chính thức hoạt động vào tháng 1 năm 2018.
Ba Lan không có phòng thí nghiệm cấp 4 nào. Vào năm 2008, các đại biểu quốc hội trong Tiểu ban Sức khỏe, để đối phó với nguy cơ khủng bố sinh học, có đề nghị xây phòng thí nghiệm cấp cao nhất BSL-4 ở Puławy, gần Lublin, nhưng sau đó không có kết quả. Phòng thí nghiệm BSL-4 cho phép nghiên cứu các virus nguy hiểm nhất, ví dụ như virus của bệnh sốt xuất huyết Ebola hay Marburg. Trong số các nước lân cận Ba Lan, Czech đã có BSL-4 từ 1971 (xây lại vào 2003-2007), Hungari cũng đã có từ 1998. Ba Lan trong trường hợp xuất hiện đơn lẻ các bệnh nguy hiểm nhất có thể nhờ dịch vụ ở đó, nhưng trong trường hợp xuất hiện dịch, nhiều khả năng các phòng thí nghiệm ấy sẽ từ chối nhận ống nghiệm do nguy cơ mang dịch vào nước họ.
Như vậy BSL-3 là cấp cao nhất của các phòng thí nghiệm ở Ba Lan. Hiện các mẫu xét nghiệm coronavirrus theo kiểu test phân tử (hay test di truyền) đầu tiên phải đưa vào các phòng thí nghiệm này để ngưng virus hoạt động và lấy nhân tố di truyền (axit nucleic) để phân tích. Các mẫu virus không hoạt động có thể tiến hành xét nghiệm tiếp ở các phòng thí nghiệm cấp thấp hơn, BSL-2.
Phòng thí nghiệm cấp 3 có thể nghiên cứu các mầm bệnh thực sự nguy hiểm cho con người, ví dụ các mầm bệnh ta gặp trong các bệnh viện lây. Trong thực tế, lớp an toàn của phòng thí nghiệm không chỉ để bảo vệ cho người làm ở đó, mà cả cho thế giới bên ngoài. Vật liệu nghiên cứu chỉ nằm trong các tủ nhỏ cách biệt với phòng thí nghiệm và người làm việc chỉ thò tay vào trong qua găng cao su. Thêm nữa, họ còn mặc quần áo liền phòng hộ và đeo mặt nạ để bảo vệ đường hô hấp và da, đề phòng trường hợp tủ với mẫu vật không kín. Khi làm việc với các virus đường hô hấp, người ta phải dùng mặt nạ che kín cả mặt, nó cấp không khí lọc qua bộ lọc ngăn mọi virus và vi trùng. Cả phòng thí nghiệm cũng cách biệt với thế giới bên ngoài. Không khí vào và ra khỏi phòng thí nghiệm phải đi qua bộ lọc tuyệt đối, không có gì có thể lọt vào trong cũng như thoát ra ngoài. Nhân viên làm việc phải qua huấn luyện đặc biệt và nhiều khóa học, thực hành ban đầu dưới sự hướng dẫn của những người đã có kinh nghiệm và chỉ sau một thời gian dài mới có thể làm việc độc lập. Để vào phòng thí nghiệm, người ta đi qua một đường ống không chỉ ngăn cách về vật lý mà còn tạo áp suất thay đổi sao cho không khí chỉ đi từ ngoài vào trong, mà không khí ở trong không đi ra. Việc chuẩn bị lúc vào kéo dài chừng gần 15 phút, lúc ra lâu hơn và mất gần nửa tiếng. Trước khi vào các đồ trang sức phải tháo để không có gì xát vào găng cao su và làm nó thủng. Càng vào sâu bên trong, áp suất càng thấp. Họ thiết kế các cửa trong ống sao cho ở mỗi thời điểm chỉ một cửa mở để tránh gió lùa. Áp suất trong phòng thí nghiệm nhỏ, nên người làm việc không thể ngồi lâu được, nhất là khi họ lại đeo mặt nạ và mặc quần áo phòng hộ. Tối đa có thể ngồi từ 3 đến 4 tiếng. Nếu có nhiều việc, họ phải nghỉ giải lao, đi ra ngoài rồi làm tiếp 4 tiếng nữa. Để an toàn, người ta có các màn hình theo dõi và bố trí sao cho không có ai ngồi một mình trong đó.
Các chuẩn của phòng thí nghiệm cấp 4 còn chặt chẽ hơn nữa.
Ở Việt Nam, phòng thí nghiệm BSL-3 đầu tiên bắt đầu hoạt động tại Viện Vệ sinh Dịch tễ ở Hà Nội vào tháng 1/2008. Việc xây dựng bắt đầu vào tháng 8/2006 với giá 8 triệu USD và hoàn thành vào tháng 12/2007, do chính phủ Nhật Bản tài trợ để nghiên cứu virus SARS. Theo phụ lục của bài báo của tác giả Alexandra Peter (Revue scientifique et technique, tháng 1/2019) thì Việt Nam có ít nhất hai phòng thí nghiệm loại BSL-3.
Theo Wikipedia, hiện trên thế giới có khoảng 50 phòng thí nghiệm sinh học đạt chuẩn BSL-4.
Nguyễn Hữu Viêm (tổng hợp từ Internet)