Nhiều người hay nghĩ thuế liên quan chủ yếu đến việc khai thuế hàng năm, để nhận được một phần tiền hoàn thuế đã đóng. Cách hiểu như vậy là khá hẹp. Nhà nước không chỉ thu các khoản tiền thuế từ chúng ta, mà còn bắt trả thêm nhiều khoản tiền ngoài thuế, chi phí tòa án, hành chính v.v...Có thể nói bạn phải trả thuế trên mỗi bước đi của mình mà bạn không biết, vì có nhiều loại thuế ẩn rất khéo. Ví dụ khi bạn đi mua hàng thì giá cả các hàng đều cho sau thuế (brutto), đã có trong đó phần thuế người tiêu dùng phải trả. Vậy khi tiêu mỗi złoty ở các cửa hàng, mua vé tàu xe, xem phim... thì bạn đã đóng thuế.
Có rất nhiều thứ thuế, ví dụ như khi:
- nhận lương hàng tháng – chủ thuê lao động đã thu và nộp thuế cho Ngân khố (Skarb Państwa)
- khi hoạt động kinh doanh – khi đó tự ta phải ứng tiền thuế khi mua hàng và thuê dịch vụ, các thuế này dĩ nhiên sau đó sẽ tính cho người tiêu dùng phải chịu, chủ doanh nghiệp sau có thể trừ tiền thuế họ đã trả trước
- khi mua các hàng hóa xa xỉ phẩm như rượu, thuốc lá, ô tô – người tiêu dùng phải trả
- khi thực hiện các hoạt động dân sự, ví dụ bán hàng, cho vay
- khi được thừa hưởng từ người qua đời
- khi được quà tặng (darowizna)
- chơi chứng khoán, mua bán cổ phiếu
- khi mang hàng hóa vào Liên minh Châu Âu– phải trả thuế (cła).
Do vậy thuế không chỉ liên quan đến khai bản PIT hàng năm mà về nguyên tắc mỗi công dân đều gặp hàng ngày. Ngoài ra mỗi người phải trả các lệ phí cho ngân khố khi làm một số việc ở các cơ quan hành chính, xác minh giấy tờ...Chúng ta cũng còn phải trả các thuế địa phương như thuế trước bạ, thuế khí hậu, lệ phí khi nuôi súc vật (chó, mèo..) hay sở hữu xe...
Khai thuế hàng năm
Mỗi năm, từ tháng 1 đến tháng 4, mỗi người dân sẽ phải nộp bản khai theo mẫu PIT (từ chữ tiếng Anh Personal Income Tax – thuế thu nhập cá nhân) theo thời hạn quy định cho Sở thuế phụ trách khu vực mình ở (Urząd Skarbowy). Thu nhập là tất cả những gì người đóng thuế có được trong năm trước qua lao động và tài sản. Sau đó, số tiền trên được trừ đi chi phí bỏ ra để có nó, trừ đi một số tiền miễn giảm như tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm sức khỏe và một số miễn giảm khác theo hoàn cảnh... để có tiền thu nhập thực tế. Tiền thuế phải đóng dựa theo mức thu nhập thực tế cuối cùng này.
Mức thuế thu nhập hiện áp dụng từ năm 2009 cho đến hết năm 2016 như sau: nếu thu nhập thực tế dưới và bằng 85528zl: nộp 18% thu nhập trừ đi số tiền cố định 556,02zl; nếu trên 85528zl: nộp 14839,02zl cộng với 32% của số tiền vượt trên mức 85528zl.
Nếu bạn chỉ làm việc ở một nơi, và không có các thu nhập hay miễn giảm khác, thì tốt nhất bạn nộp cho chỗ mình làm biểu mẫu PIT-12 trước ngày 10/1 hàng năm, tức là nếu khai thuế của năm 2016 thì phải nộp cho nơi mình làm trước ngày 10/1/2017. Trong bản PIT-12 bạn phải cam đoan là: ngoài các thu nhập ở nơi đang làm bạn không có các thu nhập phải chịu thuế khác, bạn không xin các miễn giảm hay trừ thuế khác ngoài các thứ mà nơi thuê bạn có, không khai thuế chung với vợ (hay chồng) (khi ấy bạn phải khai PIT-37 sẽ nói ở sau).
Trên cơ sở PIT-12, cơ quan hay hãng thuê bạn sẽ thay bạn khai thuế thu nhập theo mẫu PIT-40 (nơi làm của bạn) hay PIT-40A (với những người mất sức hay đã về hưu). Họ gửi trực tiếp PIT-40 cho Sở thuế trước ngày 28/2 hàng năm, và cũng gửi cho bạn. Sau khi nhận được PIT-40 nói trên, bạn vẫn có thể chỉnh sửa, thay đổi hay xin miễn trừ thuế nếu bạn muốn và phải tự khai PIT-37 sẽ nói ở dưới (khi đó thông tin trong PIT-40 sẽ coi như thông tin trong PIT-11, xem phần sau).
Nếu bạn không nhờ cơ quan của mình khai thuế hộ, thì chậm nhất đến cuối tháng 2 hàng năm, cơ quan nơi bạn làm sẽ gửi cho bạn (và đồng thời cho Sở thuế) biểu mẫu PIT-11. Đây là thông tin về thu nhập của bạn trong năm trước và các tiền đã tạm ứng đóng thuế cho bạn tại đó. Trên cơ sở các thông tin này (nếu bạn có thu nhập từ nhiều nguồn thì mỗi nơi trên đều gửi cho bạn PIT-11 này về thu nhập của bạn ở đó), bạn sẽ tự khai PIT-37. Đây là mẫu khai thuế phổ biến nhất. PIT-37 dành cho mọi người làm việc theo hợp đồng lao động (umowa o pracę) hay hợp đồng làm một việc cụ thể (umowa zlecenia). Ngoài ra, mẫu này cũng dành cho những người về hưu hay mất sức (rencista) rồi nhưng có đi làm thêm.
Những người tự kinh doanh một mình sẽ khai thuế theo mẫu PIT-36. Mẫu PIT-28 dành cho những ai có thu nhập (ví dụ cho thuê nhà hay kinh doanh nhỏ) và chọn hình thức đóng thuế theo ryczałt (từ chữ tiếng Đức rutscherzins – mức thuế cố định quy định trước – không tính chi tiết các chi phí khác vào đó).
Mỗi biểu mẫu thuế đều có quy định cụ thể khi nào phải nộp. Người đóng thuế có thể gửi bản khai qua bưu điện (nên gửi thư bảo đảm) hay nộp tại Sở thuế (mang theo hai bản, họ thu một và đóng dấu chứng nhận đã nộp vào bản thứ hai mình giữ). Tốt nhất nên làm theo cách thứ hai nếu ta cần giấy này để làm một việc gì khác (xin thẻ tạm/định cư, mua vé giao thông công cộng miễn giảm...), nếu không khi đến Sở thuế để xin bản sao bạn phải đóng tiền (phải 5zl/trang mà bản khai PIT-37 có 4 trang).
NHV (theo các nguồn Internet)