Được tặng một tác phẩm lý luận vĩ mô về giáo dục, PGS-TS chuyên ngành Hán Nôm học Ngô Đức Thọ giật mình nhận ra “đứa con đẻ” của mình bị người khác ẵm!
Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM hôm 13-5, PGS Thọ giơ cuốn sách bìa xanh có tên Việt Nam hướng tới nền giáo dục hiện đại do Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam xuất bản năm 2009 với thái độ đầy bức xúc. Ông cho biết tác giả cuốn sách này nguyên là hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân, nguyên phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên, Nhi đồng của Quốc hội, GS-TSKH Nguyễn Đình Hương.
Đảo lộn thứ tự
PGS Thọ cho biết ông phát hiện sự việc này khi chính tác giả chủ động tìm đến nhà riêng của ông để “nói chuyện” vào ngày 7-5 vừa qua. Trong tổng số gần 600 trang này, có tới 350 trang có nội dung “đạo” cuốn sách Các nhà khoa bảng Việt Nam (1075-1919) do ông chủ biên cùng với hai tác giả Nguyễn Thúy Nga và Nguyễn Hữu Mùi, xuất bản năm 1993.
“350 trang trong sách của ông ấy về danh tính, quê quán cụ thể của các tiến sĩ đang được lưu danh tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám là mồ hôi công sức của bản thân tôi và các bạn đồng nghiệp sau hơn ba năm tra cứu, chuyển từ chữ Hán Nôm sang tiếng Việt mới ra được công trình này” - PGS Thọ bày tỏ.
Bìa cuốn sách Việt Nam hướng tới nền giáo dục hiện đại đang bị coi là “đạo” cuốn Các nhà khoa bảng Việt Nam.PGS-TS Ngô Đức Thọ (phải. Ảnh: TỐ NHƯ.
“Ông ấy (GS Nguyễn Đình Hương - PV) đã tự đảo lộn tên, địa chỉ từng người theo địa phương và nhận rằng đó là sản phẩm của mình. Cũng là một người có học hàm, học vị GS mà ông ấy không hiểu cái khó nhất của một cuốn sách tiểu sử các nhà khoa bảng Việt Nam là ở việc quy đổi địa danh quê quán của ngót 3.000 tiến sĩ từ địa danh cổ ra địa danh bây giờ. Còn việc sắp xếp lại địa danh tiếng Việt thì với một lệnh cho máy tính, tôi có thể sắp xếp lại theo bất cứ tiêu chí nào. Ở ta, cho đến nay chưa có một cuốn từ điển địa danh nào giúp tra cứu địa danh xưa-nay đến đơn vị xã thôn” - PGS Thọ nói.
Sai kiến thức cơ bản
Cũng theo PGS Thọ, ngoài những nội dung “đạo”, cuốn sách Việt Nam hướng tới nền giáo dục hiện đại có nội dung không chuẩn. Tại trang 26, trong mục 10 nói về “tiến sĩ nho học”, tác giả lại phân tích: “… thi Hội để lấy bằng cử nhân” (trong khi theo kiến thức cơ bản thì thi Hương là lấy bằng cử nhân).
Ngoài ra, tại Mục 4: Chữ Nôm, gần nửa trang, tác giả nói rằng Lý Thái Tổ ra Chiếu dời đô; Lý Thái Tông ban hành bộ Hình thư, rồi chính sách “Ngụ binh ư nông”. “Tất cả những sản phẩm này được viết bằng chữ Hán, sao tác giả lại đưa vào phần chữ Nôm?” - GS Thọ nhận xét. Cũng tại Mục 5: Văn Miếu Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên thì tác giả chỉ đưa một bức ảnh và vài dòng dẫn giải. Kế đến, sách vừa trích vừa bình lổn nhổn, cố đưa vào các bài Namquốc sơn hà (coi là tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất), Bình Ngô đại cáo (coi là tuyên ngôn độc lập lần thứ hai). Giữa đó chêm vào Mục 7:Hịch tướng sĩ- Bài ca xung trận, đại thắng quân Nguyên. Đang nói về chiến thắng quân sự lại ngoằng vào giáo dục: “Đời Trần rất chăm lo chế độ thi cử quy củ...”.
Theo PGS Thọ, đây là những nhầm lẫn nghiêm trọng, không xứng đáng là cuốn cẩm nang, tư liệu có giá trị lưu giữ và tra cứu để “lưu truyền cho đời sau” như Lời giới thiệu của cuốn sách!
Phải xin lỗi công khai
Điều khiến PGS Thọ băn khoăn nhất, theo NXB Giáo dục thì đây là cuốn sách quý gồm nhiều loại tư liệu, nhiều đánh giá về trí thức từ thời phong kiến đến tiến sĩ thời nay. Do vậy, nó được xem như một đề tài khoa học có tính quốc gia nhưng lại xảy ra “đạo văn” và một số nhầm lẫn kiến thức cơ bản. Các nhà nghiên cứu trẻ không để ý cứ trích dẫn từ đây sẽ xảy ra hậu quả vô cùng lớn. Theo ông, GS-TSKH Nguyễn Đình Hương cần trưng ra các văn bản cứ liệu khoa học để chứng minh những kiến thức cơ bản nêu trên là đúng hay sai.
Về cá nhân, PGS Thọ cho biết dù GS Hương có nhận lỗi tại nhà ông, song ông vẫn mong muốn tác giả phải có trách nhiệm với công sức, mồ hôi nhiều năm nghiên cứu của ông và các cộng sự, đồng thời phải thừa nhận và xin lỗi công khai. Ngoài ra, NXB Giáo dục là cơ quan quan trọng của ngành giáo dục, đơn vị thay mặt cho xã hội thẩm định các sản phẩm cũng phải có trách nhiệm về sự đúng đắn của khoa học và quyền tác giả.
Im lặng một chút, ông Hương (trái) nói: -”Vâng…Việc này tôi xin nhận sai lầm với bác Ngô Đức Thọ, nhưng…tôi chỉ vì muốn lưu truyền kiến thức cho đời sau..!.” (Trích từ blog của PGS-TS Hán Nôm học Ngô Đức Thọ)
| Tôi có gì đâu mà phải xin lỗi! . Phóng viên: Có ý kiến cho rằng cuốn sách do GS viết đã “đạo” của một cuốn sách khác. Ông có biết việc này? + GS-TS NGUYỄN ĐÌNH HƯƠNG: Đây là quyển sách có ý nghĩa tham khảo, được tái bản hai lần rồi. Nó là ý tưởng của một mình tôi và được nhiều người giúp đỡ sau đó, trong đó có NXB Giáo dục và Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Một trong những nội dung cuốn sách có trích dẫn tên các tiến sĩ đầu tiên của Việt Nam đã được công bố tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Tôi đã phân theo tỉnh, thành họ, tên, năm đỗ. Ngay khi làm, trung tâm cũng nói cho tôi biết việc này đã được bác Thọ (PGS-TS Ngô Đức Thọ, chủ biên cuốn sách Các nhà khoa bảng Việt Nam - NV) viết trước rồi. Vì vậy, tôi đến nhà bác chỉ với mục đích hỏi xem có điểm mới nào không chính xác giữa sách mới, sách cũ không thôi. . Việc ông đến nhà bác Thọ có phải để nhận lỗi? + Không hề. Tôi đến hoàn toàn vì tình cảm trân trọng, có gì đâu mà phải xin lỗi. Danh sách các tiến sĩ đầu tiên của Việt Nam tôi chia 58 đề mục, trong khi sách của bác Thọ chỉ có một đề mục. Danh sách tên các tiến sĩ này đã được toàn thế giới biết đến nên việc tham khảo là chuyện bình thường thôi. . Ông có cho rằng mình đã vi phạm tác quyền không? Nếu bây giờ PGS Thọ yêu cầu ông phải xin lỗi công khai hay đền bù, ông nghĩ sao? + NXB Giáo dục đã rà soát và đồng ý để tôi in sách. Tôi có gì đâu để mà đền bù bởi viết cuốn sách này chỉ được hưởng chút nhuận bút. Vì có kiến thức nên trung tâm muốn tôi có “bút tích” để lưu lại cho các cháu sau này. Cuốn sách này tôi phải làm hết 3-4 năm. . Xin cảm ơn ông. |
| Khi đọc cuốn sách của GS Nguyễn Đình Hương, một bạn đọc nhận xét: 1. Tác giả chưa đưa ra thế nào là một nền giáo dục hiện đại và nếu ở Việt Nam thì nó sẽ như thế nào. 2. Tác giả chỉ liệt kê các nền giáo dục đã có từ thời vua Hùng đến giờ mà chưa thấy đưa ra được những yếu tố ưu và khuyết điểm của nó. 3. Riêng phần liệt kê các tiến sĩ khoa bảng ở Văn Miếu (dù là đạo văn), không phục vụ cho nội dung của cuốn sách nhưng lại chiếm khá nhiều diện tích. Không xét đến việc đạo văn thì cuốn sách đó đã hoàn toàn không có chất lượng. Nếu nói một cách phũ phàng thì đúng là treo đầu dê bán thịt chó. Thật tiếc tác giả của nó là một ông GS-TSKH chứ không phải của một bà nông dân chân lấm tay bùn. Nếu là một bà nông dân viết, chắc sẽ hay hơn. Quả thật là điều đáng báo động cho nền khoa học nước nhà nói riêng và nền giáo dục nước nhà nói chung. (Trích đăng từ blog của PGS-TS Hán Nôm học Ngô Đức Thọ) |
“Mượn” trên 10% phải ghi tên đồng tác giả!
Báo Pháp Luật TP.HCM đăng bài “Nguyên hiệu trưởng một trường đại học bị tố “đạo văn”” nêu việc PGS-TS Ngô Đức Thọ cho rằng GS-TS Nguyễn Đình Hương đã “đạo văn” quyển Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075- 1919.
GS-TS Hương cho rằng ông không đạo văn mà chỉ tham khảo. Thế nào là đạo văn, trường hợp này có đạo văn không?
Hành vi “luộc văn”, “đạo văn” rất rõ ràng
Theo thông lệ, bất kể “sản phẩm tinh thần” nào nếu bị “mượn” từ 10% nội dung trở lên thì công trình mới kia bắt buộc phải ghi tên “đồng tác giả”, ít nhất cũng phải gộp thành mục riêng và có ghi tên tác giả. Đây là sản phẩm tinh thần, tác giả phải đổ mồ hôi, nước mắt mới có được. Tôi không chấp nhận cách trả lời của GS Nguyễn Đình Hương khi nói rằng mình chỉ tham khảo. Đây là hành vi “luộc văn”, “đạo văn” rất rõ ràng.
Năm ngoái, cuốn sách của tôi bị “đạo” 20 trang. Tác giả phải xin lỗi công khai trên báo Đất Việt. Bà Đoàn Thị Lam Luyến, Giám đốc Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam, cho rằng nếu câu chuyện “đạo văn” chỉ cần giải quyết bằng một lời xin lỗi thì tính răn đe còn quá nhẹ. Và bà nhận định rằng một phần lý do thực trạng “đạo văn” diễn ra hằng ngày trên khắp các lĩnh vực là do chúng ta chưa có chế tài xử lý nghiêm.
Bây giờ “đạo văn” đã tràn lan, chúng ta không thể thờ ơ được nữa rồi. Những tác phẩm “đạo văn”, không có phát hiện gì mới về mặt học thuật (tư liệu không mới, kiến giải không mới, kết quả không mới, đề xuất không mới) mà vẫn được in ra, vẫn được trả nhuận bút, vẫn đem lại bổng lộc và chức vị cho người xào xáo. Điều này hết sức bất công, không những làm lãng phí tiền của của nhà nước và nhân dân mà hành vi dối trá này còn vi phạm đạo đức xã hội, đạo đức khoa học và kìm hãm sự phát triển của học thuật.
Đã đến lúc phải gióng hồi chuông cảnh báo giới trí thức đang bị lún sâu vào vấn nạn “đạo văn” này, đồng thời có biện pháp xử lý thật nghiêm minh nếu như muốn có một nền học thuật lành mạnh, minh bạch và phát triển. Một số người còn đề nghị phải xem xét tội “đạo văn” như một tội phạm kinh tế nữa vì cho rằng việc “đạo văn” không chỉ làm phương hại đến sự tôn nghiêm của học thuật và nghệ thuật, ảnh hưởng đến trình độ dân trí mà nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng đến kinh tế đất nước vì đã dùng tiền đóng thuế của dân để trả cho những những sản phẩm không có tính sáng tạo của những kẻ lười biếng.
Vấn đề này đối với nước ngoài, được làm một cách triệt để. Sách bị phát hiện “đạo văn” bị thu hồi, hủy, giải thưởng đã được trao cũng bị tước, những công trình “đạo văn” liên quan đến việc xin các chức danh học hàm, học vị thì cũng sẽ bị tước học hàm, học vị. Điều này tạo lập nên ý thức của các thế hệ nghiên cứu. Họ càng trung thực bao nhiêu trong các công trình của mình thì càng được đánh giá cao bấy nhiêu. Do vậy, việc nghiên cứu khoa học cũng sòng phẳng, những phát kiến mới được đánh giá cao, mặc dầu những phát kiến này không đi xa thế hệ trước là bao nhưng sự minh bạch trong học thuật này sẽ tạo ra sự minh bạch trong khoa học và bớt đi những kẻ muốn tiến thân theo cái lối “dậu đổ bìm leo”.
TS NGUYỄN XUÂN DIỆN, Phó Giám đốc thư viện thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm
“Đạo” 2/3 nội dung, không thể nói là tham khảo
Ông Thọ muốn làm rõ “đứa con tinh thần” của mình có đúng bị “đạo” không có thể gửi đơn thư đến chỗ chúng tôi. Hội đồng giám định sẽ vào cuộc và làm rõ. Kết luận sẽ chỉ có một lỗi: ăn cắp hay không. Một quyển sách mà 2/3 nội dung bị “đạo” thì không thể nói rằng tham khảo. Và việc anh đã nhận tiền nhuận bút, cho dù chỉ là một xu thôi cũng là vi phạm, phải bồi hoàn tiền cho tác giả gốc. Số tiền này là thỏa thuận giữa hai bên, nhà nước không can thiệp. Ngoài ra, nếu trong vụ này, PGS Thọ yêu cầu thu hồi tác phẩm “đạo” này, NXB cũng phải làm theo.
Theo quy định, NXB phải chịu trách nhiệm và sẽ bị phạt trong vụ việc này. Bản thân tác giả “đạo văn” cũng phải xin lỗi công khai trên một tờ báo.
Ông PHẠM VIẾT ĐÀO, Trưởng phòng Thanh tra hành chính và chống tham nhũng của Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch
Tôi khuyên dẫn nguồn tác giả
Tôi nhớ GS-TS Nguyễn Đình Hương có đến trung tâm, có đưa một danh sách phân vùng để nhờ xem lại địa danh có đúng không. Khi bác Hương xin đọc tài liệu ở phòng Nghiệp vụ, có hỏi giám đốc trung tâm rằng trong hai cuốn sách Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075-1919 của PGS-TS Ngô Đức Thọ thì nên tham khảo cuốn nào cho chuẩn. Trung tâm đã khuyên GS Hương nên tham khảo cuốn tái bản lần hai. Ngoài ra, tôi cũng khuyên phải dẫn nguồn sách tham khảo.
Bà ĐỖ THỊ TÂM, phụ trách Trung tâm Thông tin hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám
Đây còn là chuyện đạo đức
Tôi thấy cách trả lời của ông Hương trên báo Pháp Luật TP.HCM thật buồn cười. Ông ấy đã đến nhà tôi và thừa nhận bản liệt kê lý lịch trích ngang của các TS Nho học từ thời Lý đến thời Nguyễn có “đạo” 350 trang trong tổng số gần 600 trang (chiếm hơn 60% nội dung cuốn sách) từ cuốn sách Các nhà khoa bảng Việt Nam của tôi, thế mà lại nói không phải mình sai. Ông Hương đã thừa nhận với tôi rằng ông đã có công “sắp xếp lại gần 300 TS theo các địa phương”.
Không chỉ chuyện “đạo văn” , đây còn là chuyện đạo đức.
PGS-TS Hán Nôm học NGÔ ĐỨC THỌ
TỐ NHƯ ghi
| "Đạo văn" là gì? Cho đến nay rất nhiều định nghĩa về "đạo văn" (plagiarism) đã được đưa ra. Những định nghĩa này có khác nhau ít nhiều về mặt kỹ thuật, chẳng hạn như phân biệt các mức độ chép từ bản gốc: - Chép nguyên văn (đạo văn - plagiarism), - Chép một phần và chế một phần gọi là paraplage (có thể do ghép hai từ paraphrase và plagiarise, tạm dịch là “độn văn”)... Diễn đạt lại hoặc dịch lại ý tưởng của người khác có phải "đạo văn"? Nếu diễn đạt lại ý tưởng của người khác bằng lời của mình chứ không chép nguyên xi thì có bị xem là "đạo văn" không? Ngay cả khi câu chữ đã bị thay đổi hết nhưng ý tưởng gốc không đổi thì vẫn là bị xem là "đạo văn" như thường. Tuy nhiên, trong trường hợp này cần chứng minh nghi can "đạo văn" có biết đến tác phẩm gốc, hoặc thậm chí là có sẵn tác phẩm đó trong tay khi sửa lại câu chữ. Hiện tượng này có thể tạm gọi là “nhái văn”, một dạng của "đạo văn", nó giống như làm hàng nhái, cũng là một loại ăn cắp ý tưởng. Không cố ý, phải chăng là "đạo văn"? Việc vô tình hay cố ý không có can hệ gì ở đây. Hành vi sử dụng tài liệu mà không chú dẫn tự nó đã đủ để buộc tội một người nào đó là "đạo văn" rồi. (Trích bài viết của TS Vũ Thị Phương Anh biên dịch từ “Plagiarism in Colleges in USA” của Ronald B. Standler, công bố năm 2000 ; “Academic misconduct, definitions, legal issues, and management” của P. A. Addison, công bố năm 2001). |
TỐ NHƯ (PLTPHCM)