Trước đây, ít người nói đến tệ nạn tham nhũng trong giáo dục, nhiều người còn cho rằng nghề dạy học là một nghề "thanh bần lạc đạo", nhưng những năm gần đây người ta thấy tệ nạn tham nhũng đã tràn vào lĩnh vực giáo dục ở mọi cấp, gây nên bức xúc trong xã hội, hạn chế chất lượng đào tạo… Đất Việt xin giới thiệu bài viết của nhà giáo Trần Hữu Trù, nguyên chuyên viên cao cấp Bộ GD-ĐT.
Hệ lụy của tham nhũng trong giáo dục rất lớn, lâu dài… cho dù là giá trị tham nhũng không lớn. Mặt khác, việc phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục cũng rất khó khăn, phức tạp vì nó dễ bị che giấu giữa cái tích cực với cái tiêu cực, giữa cái thực với cái giả, nó có sự thỏa hiệp về lợi ích giữa đối tượng tham nhũng với bị tham nhũng.
Từ 3 hiện tượng…
Theo ông Trần Đức Lượng, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, 3 hiện tượng ẩn chứa nguy cơ tham nhũng được lựa chọn để khảo sát thực trạng, gồm: tuyển sinh đầu cấp, dạy thêm và thu phí ngoài quy định. Không ít người cho rằng nguy cơ tác hại của tham nhũng không gói gọn ở 3 vấn đề nêu trên mà xảy ra ở các cấp quản lý nhà nước, ngành giáo dục trong nhiều lĩnh vực từ hoạch định chính sách, phân phối kinh phí đầu tư, xây dựng cơ bản trường sở, sách giáo khoa (SGK), đồ dùng dạy học..., rồi mới đến chạy trường chạy lớp, mua bằng bán điểm, bán đề thi...
 |
| Đấu tranh chống tham nhũng phải bắt đầu từ những chủ trương chính sách rõ ràng, ở các cấp quản lý giáo dục từ trên xuống đến nhà trường. |
Có thể nói, nguồn để xây dựng và phát triển giáo dục rất đa dạng, phong phú (ngoài nguồn lực ngân sách nhà nước còn ngân sách của xã hội như học phí, quỹ khuyến học, phát hành xổ số kiến thiết xây dựng trường học, sử dụng vốn vay của nước ngoài...) nên rất khó kiểm tra, kiểm soát. Đây là kẽ hở để tham nhũng phát triển. Ở cấp Bộ, việc xà xẻo kinh phí còn thông qua chính sách độc quyền về biên soạn chương trình SGK. Chương trình SGK đổi mới xoành xoạch, điển hình là hơn 20 năm tiến hành phân ban đã tốn hàng ngàn tỷ đồng để biên soạn SGK. Nhân dân thì rất sợ nói đến cải cách giáo dục, nhưng có cải cách, đổi mới chương trình thì người độc quyền về SGK mới trở nên giàu có.
Ngoài SGK là việc mua sắm đồ dùng thí nghiệm với cơ chế độc quyền của các công ty thuộc bộ, sở tha hồ mua bán các đồ dùng dạy học kém chất lượng, không đồng bộ, không sử dụng để thực hành thí nghiệm hay thí nghiệm chứng minh. Có thể nói bất kỳ khoản đầu tư nào từ trung ương rót về tới cơ sở đều bị xà xẻo, đặc biệt là kinh phí các chương trình mục tiêu, đề án, dự án. Mấy năm qua, số học sinh tiểu học đã giảm từ trên 10 triệu em năm 2000 còn hơn 6,7 triệu em năm 2009. Vậy số tiền dư ra do số học sinh giảm đi (hơn ba triệu) đã chi tiêu như thế nào (khoảng 12.000 tỷ đồng một năm). Ba năm qua, số học sinh THCS cũng giảm hơn một triệu em và số học sinh THPT cũng giảm, nên số tiền dư ra vào khoảng trên 5.000 tỷ đồng, trong khi đó kinh phí dành cho giáo dục vẫn tăng lên.
… Đến sự lãng phí
Bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó chủ tịch nước, từng phát biểu: Có người than vãn rằng ngành giáo dục không đủ điều kiện để làm cho giáo dục có chất lượng hơn, nhưng cũng có người đưa ra được bằng chứng giáo dục lãng phí vô cùng. Bây giờ tôi chỉ mong ngành giáo dục thử tính toán cái gì cần mà giáo dục chưa có, cái gì giáo dục lãng phí. Tôi nghĩ trước khi nói học phí cao thì nên làm minh bạch cái này... Bà Nguyễn Thị Bình còn dẫn chứng: Tôi từng biết rất cụ thể: một em học sinh phổ thông ở nông thôn ba năm học tiếng Pháp mà không biết chữ nào, mỗi lần kiểm tra nộp cho giáo viên 10.000 đồng là "qua" (Tuần Việt Nam ngày 20/8/2009).
Ở cấp trường thì tình trạng tham nhũng diễn ra thiên hình vạn trạng, từ chuyện bớt khẩu phần ăn hằng ngày của các cháu nhà trẻ, đến việc lạm thu các khoản tiền về xây dựng cơ sở vật chất, học phí, chạy trường chạy lớp, tiền mua bằng, bán điểm... Bộ GD-ĐT cũng không quản lý nổi việc thu chi của các trường, nên yêu cầu các trường đại học, cao đẳng, TCCN kể cả trường phổ thông phải công khai tài chính. Nhưng có ai kiểm soát, kiểm tra được việc này, nên biện pháp này cũng chỉ là đối phó với dư luận xã hội.
Suy cho cùng, ngành giáo dục có hai nhiệm vụ phải làm để chống lại quốc nạn tham nhũng: Một là đưa môn học chống tham nhũng vào trong nhà trường các cấp. Hai là kiên quyết đấu tranh và xử lý kịp thời tình trạng tham nhũng trong ngành với bất kỳ hình thức nào.