Sau đêm thi Trang phục áo dài – dạ hội, nhiều khán thính giả đã lên tiếng khá bức xúc với dòng chữ “Miss AOZAI” trên hộp quà mà ông Đinh Văn Thơ (một trong 8 thành viên ban giám khảo) mang tặng cho hoa hậu Serbia - Tijana Rakic.
Ông Thơ nói: “Chữ Z được thay cho chữ D trong từ Áo Dài là do tôi cố tình lấy riêng cho thương hiệu của mình chứ không phải do sơ xuất gì cả.
Câu chuyện trên tuy nhỏ mà không nhỏ. Trong thời gian qua, công luận cũng lên tiếng phản ứng khá mạnh mẽ về việc sử dụng sai chính tả, sai ngữ pháp Việt Nam. Để bạn đọc tham khảo thêm về đề tài này, Quê Việt xin trân trọng giới thiệu bài viết mới gửi đến của Phan Quốc Linh, một người nghiên cứu về văn hóa, một cộng tác viên của QV từ Sofia, Bungari.
Vẽ chữ ÁO DÀI thành AOZAI dùng cho logo của công ty mình, sau nữa, còn “chưng” nó ra trong cuộc thi “Hoa hậu áo dài “ (Miss Earth 2010, Khánh hòa, VN), là việc làm của người “điếc không sợ súng”, vượt ra ngoài tầm kiểm soát của cá nhân nhà thiết kế (NTK) lẫn Ban tổ chức (BTC) và cả cơ quan đã cấp chứng nhận thương hiệu này (nếu quả thật có chứng chỉ như vậy).
 |
| Miss AOZAI 2010 |
Tôi nói “vẽ” bởi làm logo thì không thể gọi là “Viết - logo “được. Tuy nhiên, dù là vẽ logo nhưng khi đã liên quan đến chữ nghĩa thì không thể tuỳ tiện mà nhất nhất phải tuân thủ ngữ pháp, ngữ nghĩa như bất cứ văn bản hay câu chữ bất kỳ. Nói ngay như việc viết thư pháp (có ý kiến còn nói quá lên là vẽ thư pháp), ”rồng bay phượng múa” đi chăng nữa, cũng không thể không tuân theo những “khuôn vàng thước ngọc” của ngữ pháp học, ngữ nghĩa học…Nói trần trụi là không thể đánh đố người ta về cách đọc-hiểu.
Tôi đồ rằng, tạm thời do gắn với sự kiện cuộc thi “Hoa hậu Áo Dài “, do vậy, còn có người băn khoăn, suy luận AOZAI là …ÁO ZÌ?! Thử hỏi nếu không gắn với sự kiện này, hoặc giả sau một thời gian, liệu có ai đó đọc hiểu AOZAI chính là ÁO DÀI?! Không đâu, vì lúc đó không có cớ gì người ta lại đọc nhầm được, dù người đó là trẻ em hay người cao tuổi.
Cách vẽ logo của NTK thời trang này quả là…không giống ai!
Trước khi nói cái sai của NTK, xin được nhắn với ông điều này: Nếu muốn trở thành thương hiệu thì điều trước tiên, quan trọng nhất, là thương hiệu đó phải có sản phẩm “tự đứng được”: nói theo “VĂN HOÁ DOANH NHÂN” là có bản sắc, có vị thế trong lòng người tiêu dùng. Chưa chi mới bắt đầu vẽ logo ông đã “sùng ngoại “: Sợ người nước ngoài đọc khó (chữ Việt) nên ông đã đổi chữ D thành Z cho họ dễ đọc. Thử hỏi ông: có bao nhiêu thương hiệu nước ngoài nổi tiếng đâu phụ thuộc vào việc người ta vẽ logo bằng thứ tiếng nào? Thương hiệu, nếu được chấp nhận, đơn giản vì nó là…thương hiệu của những sản phẩm mang tính đặc trưng, không trộn lẫn, được thừa nhận. ÁO DÀI là một thương hiệu Việt, không cần phải thay tên đổi họ.
Trở lại với cách vẽ logo của NTK…
Thoạt nhìn, tôi cứ nghĩ đây là bộ chữ cái viết tắt, gồm A/O/D/A/I. Ý tôi muốn nói đây không có gì liên quan đến chữ ÁO DÀI mà NTK muốn”sáng tạo”.
Thứ nhất, xét về mặt ngữ âm học việc đọc từ kèm theo trọng âm dấu sắc (trong từ ÁO) và trọng âm dấu huyền (trong từ DÀI), tự nhiên đã tách chúng thành những từ có vị trí độc lập, đơn âm (trong từ ÁO DÀI). Nói cách khác,chúng không thể tồn tại ở dạng từ ghép đa âm, là điều không xảy ra trong tiếng Việt vốn là thứ tiếng đơn âm.
Thứ hai,về mặt ngữ pháp học, từ ÁO và DÀI có chức năng, vị trí khác nhau, bổ sung cho nhau, không thể thay thế được. ÁO là danh từ chủ ngữ; DÀI là danh từ bổ ngữ, làm rõ ngữ nghĩa của chúng trong từ đó (áo dài). Lấy ví dụ từ tương tự: áo xanh, áo trắng, áo nam, áo nữ…Nếu ta cứ ghép các từ đó thành các tổ-hợp – từ như NTK nọ, liệu có ổn chăng? Không ổn. Bởi vì các từ đứng sau từ chủ ngữ ÁO đều có vị trí lẫn ngữ nghĩa không thay thế được.
Trên thực tế, hạn hữu cũng có những trường hợp ghép từ thành công từ tiếng Việt sang tiếng nước ngoài. Đó là những từ tên riêng, tên địa danh. Chẳng hạn Vietnam (Việt nam), Hanoi (Hà Nội), Saigon (Sài gòn) v.v…Đấy chỉ là những trường hợp không liên quan đến ngữ nghĩa của từ, chỉ có sự thay đổi chút ít âm vị trong quá trình phát âm, vẫn được chấp nhận.
Phan Quốc Linh, Bulgari, Sofia 24.11.2010