Pan Tadeusz (ciąg dalszy – 52)

Po chwili w Horeszkowskim samotnym budynku
Wszystko do zwyczajnego wracało spoczynku.
Mrok zgęstniał; reszty pańskiej wspaniałej biesiady
Leżą, podobne uczcie nocnej, gdzie na dziady
Zgromadzić się zaklęte mają nieboszczyki.
Już na poddaszu trzykroć krzyknęły puszczyki
Jak guślarze; zdają się witać wschód miesiąca,
Którego postać oknem spadła na stół, drżąca
Niby dusza czyscowa; z podziemu, przez dziury
Wyskakiwały na kształt potępieńców szczury:
Gryzą, piją; czasami w kącie zapomniana
Puknie na toast duchom butelka szampana.

Ale na drugim piętrze, w izbie, którą zwano,
Choć była bez zwierciadeł, salą zwierciadlaną,
Stał Hrabia na krużganku zwróconym ku bramie;
Chłodził się wiatrem, surdut wdział na jedno ramię,
Drugi rękaw i poły u szyi sfałdował
I pierś surdutem jakby płaszczem udrapował.
Gerwazy chodził kroki wielkimi po sali;
Obadwa zamyśleni, do siebie gadali:
"Pistolety, rzekł Hrabia, lub gdy chcą, pałasze".
"Zamek, rzekł Klucznik, i wieś, oboje to nasze".
"Stryja, synowca, wołał Hrabia, całe plemię
Wyzywaj!" - "Zamek, wołał Klucznik, wieś i ziemie
Zabieraj Pan!" To mówiąc zwrócił się do Hrabi:
"Jeśli Pan chce mieć pokój, niech wszystko zagrabi.
Po co proces, Mopanku! sprawa jak dzień czysta:
Zamek w ręku Horeszków był przez lat czterysta;
Część gruntów oderwano w czasie Targowicy
I jak Pan wie, oddano władaniu Soplicy.
Nie tylko tę część, wszystko zabrać im należy,
Za koszta procesowe, za karę grabieży.
Mówiłem Panu zawsze: procesów zaniechać,
Mówiłem Panu zawsze: najechać, zajechać;
Tak było po dawnemu: kto raz grunt posiądzie,
Ten dziedzic; wygraj w polu, a wygrasz i w sądzie.
Co się tyczy dawniejszych z Soplicami sprzeczek,
Jest na to od procesu lepszy Scyzoryczek;
A jeśli Maciej w pomoc da mi swą Rózeczkę,
To my we dwóch, Sopliców tych porzniem na sieczkę".

"Brawo! rzekł Hrabia, plan twój gotycko-sarmacki
Podoba się mi lepiej niż spór adwokacki.
Wiesz co? na całej Litwie narobim hałasu
Wyprawą niesłychaną od dawnego czasu.
I sami się zabawim. Dwa lata tu siedzę,
Jakąż bitwę widziałem? z chłopami o miedzę.
Nasza wyprawa przecież krwi rozlanie wróży;
Odbyłem taką jedną w czasie mych podróży.
Gdym w Sycylu bawił u pewnego księcia,
Rozbójnicy porwali w górach jego zięcia
I okupu od krewnych żądali zuchwale;
My, zebrawszy naprędce sługi i wasale,
Wpadliśmy; ja dwóch zbojców ręką mą zabiłem,
Pierwszy wleciałem w tabor, więźnia uwolniłem.
Ach, mój Gerwazy! jaki to był tryumfalny,
Jaki piękny nasz powrót, rycersko-feudalny!
Lud z kwiatami spotykał nas - córka książęcia,
Wdzięczna zbawcy, ze łzami padła w me objęcia.
Gdym przybył do Palermo, wiedziano z gazety,
Palcami wskazywały mię wszystkie kobiety.
Nawet wydrukowano o całym zdarzeniu
Romans, gdzie wymieniony jestem po imieniu.
Romans ma tytuł: Hrabia, czyli tajemnice
Zamku Birbante-rokka. Czy są tu ciemnice
W tym zamku?" - "Są, rzekł Klucznik, ogromne piwnice,
Ale puste! bo wino wypili Soplice".
"Dżokejów, dodał Hrabia, uzbroić we dworze,
Z włości wezwać wasalów!" - "Lokajów? broń Boże!
Przerwał Gerwazy. Czy to zajazd jest hultajstwem?
Kto widział zajazd robić z chłopstwem i z lokajstwem?
Mój Panie, na zajazdach nie znacie się wcale;
Wąsalów - co innego, zdadzą się wąsale.
Nie we włości ich szukać, ale po zaściankach,
W Dobrzynie, w Rzezikowie, w Ciętyczach, w Rąbankach;
Szlachta odwieczna, w której krew rycerska płynie,
Wszyscy przychylni panów Horeszków rodzinie,
Wszyscy nieprzyjaciele zabici Sopliców!
Stamtąd zbiorę ze trzystu wąsatych szlachciców;
To rzecz moja. Pan niechaj do pałacu wraca
I wyśpi się, bo jutro będzie wielka praca;
Pan spać lubi, już późno, drugi kur już pieje;
Ja tu będę pilnować zamku, aż rozdnieje,
A ze słoneczkiem stanę w Dobrzyńskim zaścianku".

Na te słowa pan Hrabia ustąpił z krużganku;
Ale nim odszedł, spojrzał przez otwór strzelnicy
I widząc świateł mnóstwo w domostwie Soplicy:
"Iluminujcie! krzyknął, jutro o tej porze
Będzie jasno w tym zamku, ciemno w waszym dworze".
Gerwazy siadł na ziemi, oparł się o ścianę
I pochylił ku piersiom czoło zadumane;
Światłość miesięczna padła na wierzch głowy łysy,
Gerwazy po nim kryślił palcem różne rysy;
Widać, że przyszłych wypraw snuł plany wojenne.
Ciężą mu coraz bardziej powieki brzemienne,
Bezwładną kiwnął szyją, czuł, że go sen bierze,
Zaczął wedle zwyczaju wieczorne pacierze.
Lecz między Ojczenaszem i Zdrowaś Maryją
Dziwne stanęły mary, tłoczą się i wiją:
Klucznik widzi Horeszki, swoje dawne pany,
Ci niosą karabele, drudzy buzdygany,
Każdy groźnie spoziera i pokręca wąsa,
Składa się karabelą, buzdyganem wstrząsa -
Za nimi jeden cichy, posępny cień mignął,
Z krwawą na piersi plamą. Gerwazy się wzdrygnął,
Poznał Stolnika; zaczął wkoło siebie żegnać
I ażeby tym pewniej straszne sny rozegnać,
Odmawiał litaniją o czyscowych duszach.
Znowu wzrok mu skleił się, zadzwoniło w uszach -
Widzi tłum szlachty konnej, błyszczą karabele:
Zajazd! zajazd Korelicz, i Rymsza na czele!
I ogląda sam siebie: jak na koniu siwym,
Z podniesionym nad głowę rapierem straszliwym
Leci; rozpięta na wiatr szumi taratatka,
Z lewego ucha spadła w tył konfederatka;
Leci, jezdnych i pieszych po drodze obala
I na koniec Soplicę w stodole podpala -
Wtem ciężka marzeniami na pierś spadła głowa,
I tak usnął ostatni Klucznik Horeszkowa.

 

 

Chàng Tadeush  (tiếp theo – 52)

 

Sau giây lát trong ngôi nhà cô đơn của Horesko danh giá

Mọi thứ lại trở về trạng thái tĩnh lặng thường ngày

Đêm đen dày đặc. Những thứ còn sót lại ban ngày

Trên bàn tiệc ngon lành của chủ nhân vẫn còn nằm đó

Như dành cho bữa tiệc đêm thết đãi các hồn ma tiên tổ

Trên mái nhà lũ cú mèo đã kêu ba lần như phù thuỷ gọi hồn

Hình như chúng đang chào đón trăng lên

Ánh trăng chiếu qua cửa sổ xuống mặt bàn như múa nhảy

Như một tâm hồn trong sạch đang run rẩy

Lũ chuột từ dưới đất luồn qua ngõ ngách tối đen 

Như những kẻ bị đầy từ địa ngục chui lên

Chúng cắn xé nhau, tranh giành nhau ăn uống

Đôi khi chai sâm banh nằm trong góc nhà quên lãng

Lại bị va đập kêu lên như muốn cụng ly chúc các thần linh.

 

Song trên tầng hai, trong phòng được gọi là phòng gương

Mặc dù chẳng còn tấm kính nào che lỗ hổng

Bá tước đứng ở hành lang có mái che nhìn ra phía cổng

Gió lạnh thổi vào, áo khoác trùm một bên vai

Tay áo bên kia và phần sát cổ rúm ró khó coi

Ngực như bị áo khoác làm sây sát

Gervazy bước những bước dài quanh phòng tất bật

Cả hai đang chìm trong suy nghĩ, lẩm bẩm với chính mình

-“Súng lục, hoặc kiếm nếu như họ muốn!” Bá tước thì thầm

-“Lâu đài và làng xóm, cả hai đều của chúng ta!” Chìa khóa khẳng định

-“Lão chú và gã cháu, cả họ nhà bay, ta thách đấy!” Bá tước cáu kỉnh

-“Lâu đài, làng xóm và đất đai hãy giành lại, Ngài ơi!”

Chìa khóa kêu lên và quay sang Bá tước giãi bày

-“Nếu Ngài muốn được yên hãy chiếm lấy tất cả

Cần gì phải chờ kiện cáo, Ngài nghe tôi nhé

Khả kính. Việc ấy rõ như ban ngày

Lâu đài nằm trong tay Horesko bốn trăm năm nay

Một phần đất bị tách ra sau khi phát mại

Như Ngài biết, đã trao lại cho Soplitsa hồi ấy

Không chỉ có phần ấy mà tất cả ta phải đòi lại nay mai

Để trừ tiền phí tổn kiện cáo, phạt vì tội chiếm đoạt đất đai

Tôi luôn bảo với Ngài là đừng theo kiện nữa

Tôi vẫn nói là phải chiếm lấy, giành về tất cả

Từ xưa đến nay đều xử như vậy, đương nhiên

Ai đã chiếm được mảnh đất đó trước tiên

Sẽ là người thừa kế nó và là ông chủ hợp pháp

Nếu Ngài chiến thắng trên chiến trường trong trận mạc

Nhất định sẽ chiến thắng cả trên toà án nữa mà

Còn về những mâu thuẫn từ trước đến nay với họ Soplitsa

Thì hiệu quả hơn kiện cáo là thanh dao nhíp này đấy

Giá có thêm lão Machây giúp sức với cái roi của ông ấy

Hai người chúng tôi sẽ cho bọn Soplitsa tan xương nát thịt ngay”.

 

-“Hoan hô! Bá tước kêu to và phấn chấn hăng say

Kế hoạch của ông có vẻ vừa lãng mạn vừa khả thi, tốt lắm

Tôi khoái nó hơn là cãi nhau biện hộ trên toà án

Chúng ta sẽ làm ầm ĩ mảnh đất Litva này

Bằng cuộc mạo hiểm chưa hề có từ trước tới nay

Chính chúng ta cũng sẽ bày một trò vui thú vị

Tôi đã ngồi ở đây hai năm, có trận đánh nào chưa nhỉ?

Chỉ có tranh chấp ruộng đất giữa bọn nông dân mà thôi

Cuộc mạo hiểm của chúng ta hứa hẹn sẽ máu chảy đầu rơi

Tôi đã trải qua một cuộc như vậy trong khi đi du lịch 

Khi tôi ở đất Xixili có đến thăm một vị công tước

Bọn cướp đã bắt cóc trên núi người con rể của ông ta

Và táo tợn đòi những người thân món tiền chuộc khổng lồ

Chúng tôi tập hợp kẻ hầu người hạ rồi tấn công gấp

Chính tay tôi đã giết chết hai tên tướng cướp

Và là người đầu tiên lao vào doanh trại giải thoát kẻ bị giam

Cuộc trở về của chúng tôi thật hiển hách huy hoàng

Chẳng khác gì hiệp sĩ thời phong kiến

Dân chúng cầm hoa tươi chào đón chúng tôi khắp tỉnh

Con gái công tước biết ơn vị cứu tinh dũng cảm can trường 

Đã lao vào vòng tay tôi, nước mắt lưng tròng

Khi đến Palermo, do báo chí đã đăng tin trước

Tất cả phụ nữ đều chỉ trỏ vào tôi khâm phục

Thậm chí người ta còn in tiểu thuyết về toàn bộ sự kiện này

Trong đó tên tôi được gọi thân mật mà rất hay

Tiểu thuyết nhan đề

Bá tước hay là những bí mật của lâu đài Birbante – rok [1]

 

Liệu ở đây có hầm tối dùng làm ngục thất?”

-“Có, có những hầm nhà cực lớn. Chìa khóa trả lời

Nhưng trống rỗng, vì rượu vang đã bị bọn Soplitsa uống hết mất rồi”

-“Phải trang bị cho bọn dô kề tại lâu đài, Bá tước nói tiếp

Và gọi ngay trong làng bọn chư hầu đến gấp!”

-“Bọn chư hầu ư? Đây là vụ cưỡng chiếm hay là trò gian giảo, thưa Ngài?

Đã ai thấy trong các vụ cưỡng chiếm từ trước đến nay

Dùng đến nô bộc và người hầu bao giờ chưa, thưa Bá tước?

Có lẽ Ngài chưa biết gì về những vụ cưỡng chiếm xảy ra trong nước [2].

 

Gọi bọn chư hầu ư? Đúng là có cần dùng đến đồng minh

Song không phải tìm họ trong làng mà là ở xung quanh

Ở Dobryn, Rezikov, Chentysy hoặc Rabanki chẳng hạn

Giới quý tộc lâu đời với dòng máu hiệp sĩ can đảm

Ai cũng có thiện ý với gia tộc Horesko chúng ta

Ai cũng là những kẻ thù không đội trời chung với họ Soplitsa

Ở đó tôi sẽ tập hợp được đến ba trăm đồng minh thuộc giới quý tộc

Đó là việc của tôi. Ngài hãy về dinh ngủ cho đẫy giấc

Vì ngày mai việc trọng đại sẽ cần sự có mặt của Ngài

Chủ nhân ưa ngủ ngon, khuya lắm rồi, gà đã gáy lần hai

Tôi ở lại đây canh giữ lâu đài, chờ sáng thêm và bớt lạnh

Khi mặt trời lên tôi sẽ có mặt ở vùng Dobryn bên cạnh”.

Nghe những lời đó Bá tước rời khỏi hành lang lâu đài

Song trước khi đi Ngài còn nhìn qua lỗ châu mai

Và thấy vô số ánh đèn trong dinh thự Soplitsa nhấp nháy

-“Cứ chiếu sáng đi! Ngài hét lên, giờ này đêm mai sẽ thấy

Sẽ sáng rực ở đây và tối tăm trong dinh chúng bay!”

 

Gervazy ngồi xuống đất, tựa lưng vào tường lâu đài

Cúi đầu xuống ngực và đăm chiêu nghĩ ngợi

Ánh trăng chiếu lên đỉnh đầu hói bóng nhãy

Gervazy dùng ngón tay vẽ nguệch ngoạc lên mặt đất một hồi

Lão lên kế hoạch cho cuộc chiến mạo hiểm tương lai

Nhưng hai mí mắt lão ngày càng trĩu nặng

Chiếc cổ cứng đơ cứ gật lia lịa không sao gắng gượng

Lão cảm thấy cơn buồn ngủ đang đến với mình

Theo thường lệ lão bắt đầu cầu kinh

Song giữa câu

“Kính lạy Đức Cha” và “Đức Mẹ Maria cho con sự sống”

Lại thấy những bóng ma kỳ quái chen chúc nhau uốn lượn

Chìa khóa nhìn thấy những chủ nhân Horesko của mình

Người cầm kiếm, kẻ cầm trượng đang hiện về lung linh.

 

Nguyễn Văn Thái dịch (queviet.pl)