Ảnh bìa
Dịch giả - nhà văn Lê Bá Thự bên tượng Nhà văn Boleslaw Prus
Pharaoh là bộ tiểu
thuyết lịch sử khá đồ sộ về Ai Cập cổ đại, tái
tạo hoạt động của bộ máy chính quyền Ai Cập cổ và
cuộc đấu tranh xây dựng lại nhà nước - thực chất là
cuộc đấu tranh sinh tử giữa vương quyền và thần
quyền.
Đại diện cho vương
quyền là Ramses XIII, khoẻ như
bò mộng Apis, dũng mãnh như sư tử,
thông tuệ như tăng lữ
và rất công tâm. Ramses XIII là dũng
tướng có tài thao lược, song cũng là một ông vua đam mê
tửu sắc, còn nông nổi, dễ bị kích động và lắm khi
không làm chủ được mình. Ramses XIII nung nấu ý chí
khuất phục giới tăng lữ, giành quyền bính, canh tân đất
nước, cải thiện đời sống cho dân lành, chia ruộng cày
cho nông phu và cho họ nghỉ ngày thứ Bảy... Tuy giàu tham
vọng, Ramses XIII là một pharaoh lực bất tòng tâm, bởi
ngân khố trống rỗng, nợ nần chồng chất và lúc nào
cũng như một con chim ưng kẹt
giữa bầy quạ khoang.
Khi tự tin vào sức mình, khi đồng nhất bản thân với
nhà nước, Ramses XIII đã thể hiện đầy đủ bản lĩnh
của một pharaoh, song vị vua trẻ tuổi này cũng có những
phút giây sao nhãng trách nhiệm vì những bóng hồng. Nhiều
khi cực kì thông tuệ nhưng lắm lúc ngây thơ, cao thượng
song nhiều khi tàn nhẫn, nhân vật Ramses XIII trong tác phẩm
không giống bất kì khuôn mẫu nào, và thực khó bình
xét.
Đại diện cho phái tăng
lữ là các đại tư tế Herhor, Mefres - những nhà thông
thái của Ai Cập. Trên thực tế thời bấy giờ, tăng lữ
là lực lượng điều hành công việc quốc gia, thao túng
mọi quyền bính, đóng vai trò trụ cột trong công cuộc
mở mang đất nước, xây dựng các công trình thế kỉ,
bình tĩnh và khôn ngoan thực hiện những kế sách của
mình. Thường thường, các đức vua Ai Cập phải nể vì
“thần linh” và dựa vào giới tăng lữ thì mới mong
lưu danh muôn thuở... Xét về bổn phận chức sắc, tất
cả tăng lữ đều giống nhau. Tuy nhiên, Herhor và Mefres,
dẫu cùng hướng tới mục tiêu là luôn kìm giữ các
pharaoh trong vòng cương tỏa, không để Ramses XIII nắm
thực quyền, song lại khác nhau về động cơ và phương
thức hành động. Herhor đầy tham vọng, song cũng cực kì
cẩn trọng, bình tĩnh, thông minh và luôn tỉnh táo. Trong
khi đó, Mefres hay tư thù, vô lương và tàn bạo. Còn các
tư tế khác: Tư tế Sem lương thiện và công minh; tư tế
Pentuer cao thượng, khiêm nhường, giàu lòng cảm thông với
phận bạc của dân cày; tư tế Samentu cực kì dũng cảm,
trí tuệ siêu phàm, ham khảo cứu, tính tình ngang ngược,
sẵn sàng làm mọi việc để có quyền cao chức trọng...
Pharaoh không chỉ
hấp dẫn vì các nhân vật có cá tính. Khi đọc cuốn
sách này, ta có cảm giác như trở về Ai Cập cổ đại
cách đây hàng ngàn năm. Ta được đến thăm và tìm hiểu
kĩ hơn các công trình thế kỉ - biểu tượng của nền
văn minh Ai Cập: Mê Cung, hồ nhân tạo Moeris rộng ba trăm
cây số vuông, kim tự tháp Cheops, tượng nhân sư và đền
ngầm Horus, đền thờ những vị thần nổi tiếng theo
quan niệm của người cổ đại: Thần Seth, nữ thần
Hathor, nữ thần Ashtoreth, nữ thần Isis, thần Amun, Osiris,
Ptah...; các thành phố thời cổ đại Memphis, Thebes,
Abydos... Kế hoạch đào kênh nối liền Địa Trung Hải và
Hồng Hải đã hình thành từ thời kì này. Pharaoh
cũng cho ta cơ hội tìm hiểu phong tục, tập quán của
người Ai Cập xưa, như tục ướp xác, tang lễ và mai
táng pharaoh, cưới xin, lễ cầu kinh, lễ rước thần,
cúng tế tại các đền thờ... Qua các trang sách bạn đọc
dường như đắm chìm vào thế giới kì bí ở vương quốc
cổ đại nổi tiếng bên bờ Địa Trung Hải huyền thoại.
Đọc Pharaoh như
thực hiện một chuyến du lịch kì thú: Viếng thăm các
công trình vĩ đại, chiêm ngưỡng thiên nhiên tuyệt diệu
của Ai Cập. Đọc Pharaoh, ta nhận thấy nhiều
nỗi trăn trở, bức xúc của Ai Cập cổ đại giờ vẫn
giữ nguyên tính thời sự, như vấn đề ruộng đất,
thuế khoá, tham nhũng, lãng phí, lộng quyền... Xét về
góc độ chính trị và xã hội, có thể gọi Pharaoh
là cuốn tiểu thuyết mang tầm vĩ mô.
Người ta cho rằng Pharaoh
là hiện tượng đặc biệt trong sự nghiệp sáng tác của
Bolesław Prus, thành quả của nền tiểu thuyết lịch sử
Ba Lan thế kỉ XIX cũng như nền tiểu thuyết khảo
cổ học của Tây Âu thời đó.
Đang viết về những đề tài là những câu
hỏi lớn của thời
đại tại đất nước Ba Lan, bỗng Bolesław
Prus chuyển sang thế giới xa xưa của Ai Cập cổ đại.
Ngày 2 tháng Năm năm 1895, ông hoàn thành bộ tiểu thuyết
Pharaoh, gây ngạc nhiên lớn trong làng văn và bạn
đọc Ba Lan, bởi trước đó ông không hề tiết lộ cho
ai ý đồ viết tác phẩm này. Theo nữ nhà văn nổi tiếng
Ba Lan Maria Dąbrowska, Pharaoh có lẽ là bộ tiểu
thuyết đồ sộ duy nhất trong nền văn học thế giới
viết về chính sách và bộ máy cai trị của một vương
triều Ai Cập cổ đại.
Tại Ba Lan, sau Chiến
tranh Thế giới thứ Hai, kể từ năm 1947, Pharaoh đã
được tái bản hàng chục lần với số lượng hàng vạn
bản in mỗi lần. Pharaoh được đưa vào giảng dạy
trong nhà trường Ba Lan, là đề tài của rất nhiều cuộc
hội thảo, hàng loạt công trình nghiên cứu. Bộ phim
truyện lịch sử Pharaoh, công chiếu hồi cuối những
năm sáu mươi của thế kỉ trước, được công chúng Ba
Lan (và không chỉ công chúng Ba Lan) rất mến mộ. Đó là
bộ phim hoành tráng, công phu bậc nhất của điện ảnh
Ba Lan thời bấy giờ. Năm 1967, bộ phim được đề cử
giải Oscar. Sau 47 năm kể từ ngày ra đời (1965), năm
2012, ngành điện ảnh Ba Lan đã áp dụng công nghệ kĩ
thuật số phục chế bộ phim nhựa với sự trợ giúp của
kĩ thuật và thiết bị hiện đại, 200.000 trong số
217.500 ô hình của bộ phim dài 151 phút đã được các
chuyên gia điện ảnh Ba Lan phục chế, thỏa mãn lòng mong
mỏi của hàng triệu người yêu thích bộ phim lịch sử.
Tiểu thuyết Pharaoh
được chia làm hai tập. Tập I có tiêu đề “Những
cuộc đấu sinh tử” và tập II có tiêu đề “Hoàng
đế băng hà”. Với dịch thuật công phu cùng 126 chú
thích tận tâm, nhà văn dịch giả Lê Bá Thự và Nhà xuất
bản Kim Đồng đã mang đến cho bạn đọc Việt Nam bộ
tiểu thuyết lịch sử giá trị về Ai Cập cổ đại.
Hoàng Long
