Bốn chiến hạm Việt Nam Cộng hòa tham gia trận chiến. (Ảnh vnexpress.net)
Ngày
14/1/1974, một tàu của quân Việt Nam Cộng Hòa đã phát
hiện 2 tàu hải quân Trung Quốc đang thả neo tại đảo
Hữu Nhật (thuộc nhóm đảo Lưỡi Liềm của quần đảo
Hoàng Sa), đây vốn là đảo thuộc chủ quyền của Việt
Nam.
Lập
tức ngày 16/1/1974, tàu HQ-16 của Việt Nam Cộng Hòa tức
tốc ra thẳng đảo Hữu Nhật và phát hiện đảo Hữu
Nhật và các đảo gần đó là Duy Mộng, Quang Hòa đều
đã bị Trung Quốc ngang nhiên chiếm giữ. Phía Việt Nam
Cộng Hòa yêu cầu Trung Quốc rời khỏi các đảo thuộc
chủ quyền của Việt Nam, nhưng Trung Quốc cũng yêu cầu
Việt Nam phải rời ngay khỏi các đảo thuộc chủ quyền
của Trung Quốc.
Ngày
17/1/1974, một toán “người nhái” đã lên các đảo
Trung Quốc chiếm đóng trái phép, nhổ cờ Trung Quốc và
cắm cờ Việt Nam Cộng Hòa.
Sự
kiến này đã khiến Chu Ân Lai và Diệp Kiếm Anh viết báo
cáo gửi Mao Trạch Đông và đề nghị dùng vũ lực, Mao
Trạch Đông phê vào bản báo cáo là “đồng
ý” và
nói thêm rằng “trận
này không thể không đánh”.
Ngày
18/1, Chu Ân Lai họp Bộ Chính Trị và quyết định sẵn
sàng tấn công hạm đội Việt Nam Cộng Hòa, sẵn sàng
điều quân đến Hoàng Sa.
Ngày
18/1/1974, Việt Nam Cộng Hòa đã chuẩn bị 4 tàu chiến
nhằm chiếm lại đảo. Đây đều là 4 tàu cũ của Mỹ
để lại, trong đó có một tàu để quét thủy lôi được
cải tiến để thành tàu tuần tra.
10
giờ sáng ngày 18/1/1974 , tàu HQ-16 mang theo quân đổ bộ
đến đảo Quang Hòa, nhưng bị tàu Trung Quốc cản không
cho lại gần đảo, khiến tàu HQ-16 chuyển hướng khác
rồi dùng xuồng cao su tấn công chiếm lại đảo. Thế
nhưng phía Trung Quốc phát hiện và nổ súng khiến 1 thiếu
úy tử trận, cuộc đổ bộ bất thành và phải rút lên
tàu HQ-16.
Sáng
19/1/1974, các tàu chiến của Việt Nam Cộng Hòa nhận lệnh
đến chiếm lại đảo Quang Hòa trong hòa bình với mệnh
lệnh không được nổ súng trước, yêu cầu phía Trung
Quốc rời khỏi đảo.
Trên
đảo Quang Hòa lúc này có cả một đại đội Trung Quốc
chiếm giữ, phía Việt Nam Cộng Hòa chỉ có 74 người.
Khi những người lính Việt Nam Cộng Hòa vừa đặt chân
lên đảo yêu cầu Trung Quốc rút khỏi đây, lập tức
phía Trung Quốc nổ súng đáp trả, khiến bên Việt Nam
Cộng Hòa 2 người tử trận, 2 người bị thương.
Trước
Việc Trung Quốc hung hăng không chịu rút khỏi đảo, phía
Việt Nam Cộng hòa quyết định phải nổ súng để chiếm
lại đảo. 4 tàu chiến của Việt Nam Cộng Hòa chia 2
hướng tiến đánh. Tàu HQ-10 và HQ-16 tiến vào lòng chảo
quần phía bắc đảo Quang Hòa; tàu HQ-4 và HQ-5 tiến vào
lòng chảo từ hướng tây nam
10h25
ngày 19/1/1974, các tàu Việt Nam Cộng Hòa bắt đầu khai
hỏa dùng pháo bắn vào các tàu Trung Quốc, các tàu chiến
của Trung Quốc di chuyển liên tục nhằm tránh đạn và
nổ pháo bắn trả. Lúc này các thiết bị của Việt Nam
Cộng Hòa do quá cũ kỹ nên rất khó liên lạc được với
nhau ảnh hưởng lớn đến việc phối hợp.
Tàu
HQ-4 vừa nhả đạn thì bộ phận bắn tự động bị
hỏng, phải bắn bằng tay từng phát một rất nặng nề
và chậm chạp lại không chính xác, vì vậy tàu HQ-4 phải
rút lui để sửa chữa dưới sự yểm trợ của tàu HQ-5.
10h35
tàu HQ-10 bị trúng đạn, hạm trưởng bị thương, nước
bắt đầu tràn vào tàu, nhưng binh sĩ trên tàu vẫn
bình tĩnh giao tranh với các tàu Trung Quốc. Tàu Trung Quốc
mang số hiệu 389 bị trúng đạn bốc cháy. Tàu Trung Quốc
mang số hiệu 396 cũng bị trúng đạn, nhưng trước khi bị
chìm tàu này đã tìm cách đâm vào tàu HQ-10 rồi chìm
hẳn. Tàu HQ-10 vừa trúng đạn lại bị đâm nên không
điều khiển được.
10h55
do thiết bị quá cũ kỹ nên đạn pháo của tàu HQ-5 bắn
nhầm vào tàu HQ-16 khiến tàu này không thể tham chiến
được và rút lui.
Thêm
một tàu Trung Quốc số hiệu 274 bị trúng đạn bốc cháy
phải dạt vào đảo Quang Hòa.
11h
Trung Quốc điều thêm tàu trợ lực tấn công tàu HQ-5
khiến tàu này bị trúng đạn hỏng mất tháp pháo và hệ
thống liên lạc. Tuy thế tàu HQ-5 vẫn cố gắng cầm cự
khiến tàu Trung Quốc bị trúng đạn.
11h10
tàu HQ-10 dần dần chìm hẳn, hạm trưởng cùng 62 binh sĩ
khác đã nằm lại tại nơi đây mãi mãi, số còn lại
tìm cách thoát được ra ngoài tàu.
Lúc
này bên Việt Nam Cộng hòa có 4 tàu thì 1 tàu bị
hỏng, 1 tàu bị chìm, 2 tàu bị trúng đạn và số
đạn pháo còn lại rất ít. Lúc này cố vấn Hoa Kỳ cho
biết Trung Quốc điều thêm 17 tàu đến (gồm 4 tàu ngầm
và 13 chiến hạm), vì thế nên quyết định rút lui. Các
tàu Trung Quốc sau giao tranh bị trúng đạn hỏng nặng
cũng phải rút về đảo.
Phía
bên Việt Nam Cộng Hòa có 75 binh sĩ tử trận (trong đó
riêng tàu HQ-10 có 63 binh sĩ gồm cả hạm trưởng
Ngụy Văn Thà).
Nguồn Đại kỷ nguyên.
