2021-04-18 07:08:49

Bạn đã tiêm chủng xong. Làm thế nào để kiểm tra ta đã có đề kháng?

 Hình 1. Cấu tạo của coronavirus 

Làm thế nào để kiểm tra xem sau khi tiêm ngừa COVID-19 thực tế ta đã có sức đề kháng chống lại bệnh này? Khi đó các xét nghiệm định lượng xác định mức kháng thể IgG rất có tác dụng. Nên làm xét nghiệm này tốt nhất từ 7-14 ngày sau khi tiêm liều thứ hai. Bài viết sau tổng hợp một số kiến thức về vấn đề này. Phần chính dựa theo tài liệu 1 của các nhà khoa học Ba Lan trong nhóm Khoa học chống Đại dịch (Nauka przeciw Pandemii).

  Trước hết ta hãy xem cấu tạo của coronavirus (hình 1, lấy từ tài liệu 2). Virus có nhiều loại protein khác nhau: S, E, M, N…. Bất cứ một bộ phận nào của virus đều có thể kích thích hệ đề kháng. Phần gai của coronavirus chứa protein S là phần gắn với các cảm biến của tế bào người gây ra nhiễm bệnh.

Hình 2 - Gai

  Protein S gọi là kháng nguyên (antigen) gồm 1273 a-xit amin và chia ra 2 phần S1 và S2 (hình 2, lấy từ tài liệu 1). Trong phần S1 có chứa RBD là một đoạn protein làm nhiệm vụ tác động tương hỗ với các cảm biến (receptor) trên bề mặt tế bào của con người và làm bắt đầu quá trình lây. Trong phần S2 có đoạn HR chịu trách nhiệm trực tiếp sát nhập màng của virus với màng của tế bào người, tức xâm nhập vào cơ thể của chúng ta. Các kháng thể được gửi đến hai vùng này có thể chặn quá trình lây nhiễm.

  Tất cả các vác-xin đang được phép dùng ở Liên minh Châu Âu đều dùng kháng nguyên là protein S của coronavirus, hay thường gọi là protein của gai virus để tạo đề kháng cho cơ thể. Việc chọn nó rất là hiển nhiên vì đối với virus, nó là “chìa khóa mở cửa” vào cơ thể con người. Do vậy với hệ đề kháng, việc nhận biết và ngăn chặn protein S cho phép chặn lây nhiễm của SARS-CoV-2.

  Các vác-xin mRNA (như của hãng BioNTech/Pfizer và Moderna) hay vác-xin dạng vec-tơ (ví dụ AstraZeneca, Johnson&Johnson) cung cấp cho cơ thể lệnh để sản xuất ra protein S. Sau khi tiêm vác-xin, protein S này kích thích hệ miễn dịch của cơ thể sản xuất ra kháng thể để trung hòa các tác động của virus SARS-CoV-2. Do vậy việc đánh giá số lượng và chất lượng của kháng thể trong huyết tương là một tham số quan trọng để đánh giá sức đề kháng ta có được. Tuy vậy, nó không cho phép đánh giá đầy đủ sức đề kháng hay cả việc không có đề kháng. Do đó ta chỉ nên coi đó là một trong các yếu tố quan trọng mà thôi.

 Sau khi được tiêm vác-xin ngừa COVID-19, vác-xin kích thích các quá trình khác nhau của hệ đề kháng. Một quá trình (nhưng không phải duy nhất) tạo ra sản xuất các kháng thể đặc biệt chống virus SARS-CoV-2.

 Hiện các xét nghiệm kháng thể đang có trên thị trường cho phép đánh giá việc có mặt trong huyết tương các lớp kháng thể khác nhau chống SARS-CoV-2: IgA, IgM và IgG. Các loại vác-xin được phép dùng đều kích thích việc sản xuất của cả ba loại kháng thể này. Tuy nhiên, ta quan tâm đến việc bảo vệ lâu dài, do vậy ta cần đo nồng độ các kháng thể lớp IgG, chúng xuất hiện khá muộn nên được gọi là kháng thể pha chậm, nhưng nó tồn tại lâu nhất trong cơ thể.

Vậy có thể làm những loại xét nghiệm nào?

  Trước hết lúc đến chỗ xét nghiệm ta phải nói rõ là muốn làm xét nghiệm định lượng kháng thể sau khi tiêm chủng (tiếng Ba Lan: test ilościowy na przeciwciała po szczepieniu). Nên nhớ là các xét nghiệm có độ tin cậy khác nhau, hãy làm ở những phòng thí nghiệm có tên tuổi và loại xét nghiệm cũng quan trọng. Ta không phải chuẩn bị gì đặc biệt khi đi xét nghiệm, không cần nhịn ăn sáng và không cần giấy giới thiệu của bác sỹ. Có thể chọn một trong các loại dưới đây:

1- xét nghiệm định lượng đo nồng độ IgG chống protein S1 và protein N. Loại này cho phép phân biệt những người đã tiêm chủng nhưng trước đó đã bị nhiễm SARS-CoV-2, khi đó kết quả là: IgG antiN – âm tính, IgG S1 – dương tính; còn những người tiêm mà trước đó chưa lây nhiễm sẽ có kết quả: IgG antiN – dương tính, IgG S1 – dương tính.

2- xét nghiệm định lượng kháng thể IgG chống S1 và S2 của protein S coronavirus.

3- xét nghiệm nồng độ IgM và IgG nhận biết đoạn RBD nằm trong S1 của protein S coronavirus.

Tôi đã làm xét nghiệm loại 2 ở phòng thí nghiệm ALAB, giá 109 zloty (giá ngày 12/4/2021). Giá ở các nơi, tùy loại và chất lượng sẽ khác nhau.

Khi nào có thể làm xét nghiệm?

Theo các nghiên cứu lâm sàng của các vác-xin ngừa COVID-19 đang được phép dùng ở châu Âu thì kháng thể IgG sẽ phải phát hiện được không sớm hơn 14 ngày sau khi tiêm liều 1, do vậy trước ngày này không nên làm xét nghiệm. Để có hiệu quả, vác-xin phải tiêm hai liều. Ngoài ra có một số yếu tố như tuổi tác có thể ảnh hưởng đến việc xuất hiện kháng thể IgG muộn hơn. Do vậy người ta viết là có thể làm xét nghiệm trong khoảng 7-14 ngày sau khi tiêm liều thứ hai – khi đó chắc chắn ta đã có đề kháng đầy đủ.

Nên hiểu kết quả xét nghiệm ra sao?

Hiện không có giới hạn trên của mức kháng thể IgG chống SARS-CoV-2. Trong các xét nghiệm nêu trên, người ta chỉ cho ngưỡng khi nào coi là dương tính, tức có mặt kháng thể chống protein S hay RBD. Kết quả xét nghiệm cùng thời gian và cùng dùng một loại test với những người khác nhau thì kết quả cũng khác nhau. Nó không nói lên mức độ bảo vệ. Thêm nữa là kết quả nhận được trong ba loại xét nghiệm trên cũng không so sánh được với nhau, vì chúng hướng đến các vùng khác nhau của protein S (S1, S1 và S2 hoặc RBD). Vậy nếu có kết quả là dương tính thì ta coi là tiêm vác-xin đã kích thích được hệ miễn dịch.

  Nó không có ý nghĩa là ta được bảo vệ hoàn toàn để không bị lây SARS-CoV-2 vì hiện nay khoa học còn chưa biết là tiêm chủng có bảo vệ khỏi lây hay không. Do vậy ta vẫn phải áp dụng các quy định về vệ sinh chống dịch.

Vài con số so sánh

Hình 3

Như đã nói ở trên, không có giới hạn trên của nồng độ kháng thể. Két quả của tôi là trên 1850 BAU/ml, trong khi 7,1 BAU/ml là dương tính. BAU/ml là đơn vị Tổ chức Y tế thế giới WHO khuyên dùng, tiếng Anh là binding antibody units. Ở một số phòng thí nghiệm của Ba Lan, có nơi dùng đơn vị AU/ml, chúng chuyển đổi theo công thức 1 AU/ml x 0,142 = 1 BAU/ml.

Có một bác sỹ Ba Lan, ông Krzysztof Pawlak (tài liệu thứ ba) đã tự làm xét nghiệm đo nồng độ kháng thể sau ba tuần khi tiêm liều một (hình 3) và công bố trên Twitter. Kết quả của ông là 4692,4 AU/ml, tức: 666,32 BAU/ml, trong đó 50 AU/ml (7,1 BAU/ml) là dương tính và rất ít các bệnh nhân đạt 200-300 AU/ml (tức 28,4 - 42.6 BAU/ml). Do vậy, một người bạn tôi mắc bệnh và sau khi khỏi, xét nghiệm đạt nồng độ 834,60 BAU/ml là một kết quả rất tốt. Vậy nếu các bạn có làm xét nghiệm ta tạm lấy các con số trên để so sánh.

Không chỉ là việc có kháng thể trong máu

Nên nhớ là việc tiêm vác-xin ngừa COVID-19 kích hoạt các quá trình khác nhau của hệ miễn dịch mà không chỉ có mỗi một việc là sản xuất ra kháng thể. Do vậy các tác giả của tài liệu 1 viết ta không nên suy luận quá nhiều chỉ theo cơ sở kết quả xét nghiệm huyết tương nói trên. Ví dụ có việc kích hoạt ở phạm vi tế bào liên quan tới limfocit T, nó tiết ra một loạt citokin chống virus, nó có khả năng phân biệt các tế bào đã bị nhiễm virus và tiêu diệt chúng, do vậy nó cản trở virus sinh sôi trong cơ thể. Phản ứng loại này đặc biệt quan trọng để hãm bệnh và chống bị diễn biến nặng. Thêm nữa, ở người được tiêm còn hình thành các tế bào B, chúng nhớ thông tin về protein S của coronavirus. Nhờ nó cơ thể có thể ngay lập tức xúc tiến việc sản xuất kháng thể khi người đã tiêm tiếp xúc với SARS-CoV-2. Do vậy nếu có việc giảm mức IgG sau khi tiêm một thời gian cũng không có nghĩa là ta bị giảm mức đề kháng.

Nguyễn Hữu Viêm

Tài liệu tham khảo:

1.      https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,86193,juz-po-szczepionce-jak-sprawdzic-czy-uzyskalismy-odpornosc.html

2.      Odporność po szczepionce COVID-19 | Po czym poznać, jak długo trwa? (medicover.pl)

3.      Koronawirus. Lekarz wykonał test na przeciwciała po szczepieniu - Wiadomości (onet.pl)

Sửa lần cuối 2021-04-18 07:08:49

Bình luận

Bình luận qua Facebook