Tôi có hỏi một nhà thơ Việt Nam trong năm năm trở lại đây ông đã tham gia bao nhiêu buổi đọc thơ thì nhà thơ đó trả lời: 5 buổi. Một con số thẹn thùng của một thi sĩ. Nhưng 5 buổi đọc thơ đối với một nhà thơ Việt Nam không phải mấy nhà thơ có được. Hầu hết các nhà thơ Việt Nam hì hụi làm thơ để hoặc đọc cho một nhóm bạn bè hoặc in một tập thơ rồi nghĩ cách tặng cho hết 500 hay 1000 bản là một công việc vô cùng mệt nhọc. Có những nhà thơ Việt Nam trong năm năm trở lại đây không hề một lần đọc thơ cho công chúng. Việc in thơ ở Việt Nam như chỉ để thông báo với mọi người rằng tôi là nhà thơ đây, hãy chú ý. Có quá nhiều các nhà thơ ở Việt Nam bây giờ thường tranh giành nhau xem ai hay hơn ai, ai hiện đại hơn ai, ai dân tộc hơn ai. Nghệ thuật là sự dâng hiến thiêng liêng chứ không phải để tranh giành ngôi thứ. Thơ ca đích thực luôn luôn lặng lẽ rời bỏ khỏi những nơi ồn ào và có quá nhiều dục vọng. Nhưng có quá ít nhà thơ nhận ra điều đó. Bởi thế họ vẫn say sưa nhảy múa trong cái bóng của thơ ca bỏ lại mà không nhận ra được.

Mỗi lần về nước, Lâm Quang Mỹ về quê thăm người thân, họ hàng, làng xóm rồi sau đó đi thăm những bạn thơ của ông. Vẫn một cái túi đựng đầy thơ, ông cứ thế cắm cúi đi. Nếu chúng ta nhìn được toàn bộ những con đường ông đi, những nơi ông đến thì chúng ta sẽ có cảm giác ông suốt năm suốt tháng lang thang trên khắp thế gian này chỉ để làm một việc duy nhất: đọc thơ. Ông là một con chiên suốt đời vác trên lưng mình cây thập giá thơ ca. Với ông thơ ca là như vậy. Ông chưa bao giờ kiếm tìm một lợi ích cá nhân gì từ thơ ca. Với ông, chỉ được viết thơ, chỉ được đọc thơ mới là được sống thực sự cho dù thơ ông được người này chia sẻ, đón nhận và người kia hờ hững. Thơ ca là vậy và thi sĩ là vậy. 

Nhà thơ Lâm Quang Mỹ và nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

Thế nhưng chúng ta quá phiền muộn khi nhìn lại đời sống thơ ca của chúng ta. Chúng ta thấy quá nhiều nhà thơ ôm trong vòng tay của mình một đống những tập thơ đã in và cố chen nhau để được đứng lên hàng đầu. Thi bá là điều tệ hại nhất do các nhà thơ đẻ ra. Trong ý nghĩa sâu thẳm nhất của nghệ thuật, các nhà thơ đôi lúc phải thấy hổ thẹn với những nghệ sĩ hát rong mà chúng ta từng được biết được nghe. Đấy là những người yêu cái đẹp đích thực và dâng hiến đích thực cho cái đẹp không một chút vụ lợi. Chỉ như thế và chỉ như thế, họ, những người mang danh nghệ sĩ, mới có thể để lại một chút gì đó cho con người.

Nhiều khi, nhà thơ chỉ làm được một điều là làm cho con người một lúc vô tình nào đó chợt thấy có một điều được gọi là thơ ca hay hình như là thơ ca đi qua tâm hồn họ. Như thế là đủ. Như thế là nhà thơ đã làm được một điều gì đó. Thử hỏi có bao nhiêu người trên mặt đất này thi thoảng lại nghĩ đến một bài thơ nào đó và đọc thầm lên cho chính mình nghe thôi. Nếu có 10 người như thế thì trong đó có 9 nhà thơ và chỉ 1 người dân bình thường. Chính vậy mà hình ảnh nhà thơ Lâm Quang Mỹ suốt năm tháng đi lang thang đọc thơ làm tôi vô cùng xúc động. Đấy là một hình ảnh thật đẹp và thật ý nghĩa trong đời sống thơ ca của con người trên toàn thế giới. Đấy là tình yêu cuộc sống và thơ ca. Đấy là sự dâng hiến đích thực. Còn sự vĩ đại lại là một việc khác. Nếu thơ ca hay nghệ thuật nói chung chỉ dành cho sự vĩ đại của một cá nhân nghệ sĩ thì nó sẽ chẳng còn bao ý nghĩa. Bởi có những nhà thơ vĩ đại, những nhà thơ giải Nobel chẳng bao giờ ảnh hưởng gì tới những người dân ở một khu phố hay một làng, một xóm mà chính những người làm thơ nào đó lại tác động đến con người trong cộng đồng đó một cách có ý nghĩa. Có lẽ vì thế mà thơ ca vẫn còn, vẫn sống trong đầy rẫy sự vô cảm và tội lỗi vì ý nghĩa lớn nhất của nó là sự chia sẻ và dâng hiến đôi khi như một cái chết.

Ông, nhà thơ Lâm Quang Mỹ, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nhưng trong tôi, ông hiện lên là một người hát rong, một người hát rong trong sáng, đắm mê và trí tuệ, một người hát rong của thời đại. Chính điều này làm cho tôi và một số nhà thơ khác đã có lúc cảm thấy việc làm thơ của mình quá cầu kỳ và rắc rối, quá đao to búa lớn, quá phiền phức và hão danh. Chúng ta vẫn chạy theo cái danh của nhà thơ mà không nghĩ đến cái thực của thơ ca.

Ông, nhà thơ Lâm Quang Mỹ, cứ đi, cứ viết những câu thơ và cứ đọc vang lên trước con người mà ông muốn chia sẻ, muốn dâng hiến với niềm đắm mê sự sống và ngôn ngữ con người. Chỉ khi chúng ta nhìn thật kỹ và nghĩ thật sâu về những nhà thơ như thế, chúng ta mới nhận ra rằng: Thi ca giản dị và thiêng liêng đến nhường nào.

Hà Nội / 2008

Nguyễn Quang Thiều (Theo Vietimes)