Về thăm quê

Mỗi lần về thăm quê tôi có thói quen là đi thăm các ông bà, cô, chú. Được dạo bước trên những con đường làng âu cũng là một cái thú để tâm hồn được thả về với những kí ức ngày xưa.

Đã không còn những con đường đất đỏ lẫn với sỏi, đá và những ổ gà, ổ trâu. Con đường làng tuy vẫn quanh co nhưng được trải lớp xi-măng dầy, sạch sẽ. Có lẽ do mùa gặt đã qua lâu nên không thấy những sợi rơm vương vãi trên đường. Cũng không thấy những đám lá tre già bị gió thổi dạt vào đây đó. Làng tôi giờ đã không còn một cây tre. Ranh giới của các gia đình là những bức tường xây bằng cay xi-măng hoặc bằng gạch cao ngang đầu người. Cánh cổng rộng và cao giữ cho những ngôi nhà nằm im, kín đáo. Cái thời đi qua cổng, nói trõ vào nhà ai đó hỏi thăm „bác có khỏe không” đã qua rồi.

Tôi đứng ngoài nhìn vào qua khe hở giữa hai cánh cổng nhà bà cô. Trong sân vắng lặng. Chẳng biết có ai ở nhà hay không, tôi bèn dùng tay lắc ổ khóa và cất tiếng gọi. Một con chó to chạy ra sủa ầm ĩ. Lúc sau, mới thấy chú em họ chạy ra đuổi con chó vào trong, mời tôi vào nhà. Nhìn ngôi nhà mới hai tầng khang trang, tôi buột miệng:

- Chú Khôi năm nay lên nhà mới đẹp quá nhỉ.

- Vâng, anh lâu rồi mới về thăm quê nên không biết, chứ chúng em đã cất nhà này được hai năm rồi. Có tiền của vợ em gửi về chứ không làm sao mà xây nhà được.

Tôi gật gù nghĩ Khôi nói rất thật. Nhà cô tôi vốn là hộ nghèo trong làng. Cô là vợ liệt sỹ, chú ấy hi sinh ngay trong trận càn đầu tiên của quân Pháp sau cách mạng Tháng Tám. Khi hòa bình lập lại, cô tôi một mình với đứa con gái nhỏ, cấy thuê, cấy mướn lấy gạo nuôi con. Mấy năm sau có chú thợ mộc đến làng đem lòng yêu thương, cô tôi nhận phận làm lẽ, hết cảnh góa bụa nhưng vẫn nghèo. Nghèo vì chồng cứ đi xa biền biệt, thỉnh thoảng về thăm lại tòi ra thêm một đứa con. Thằng Khôi là con thứ hai của chú ấy, sau nó còn hai đứa em nữa.

Tôi được mời ngồi trên chiếc sa-lông gỗ màu cánh gián, trong gian phòng khách rộng rãi. Bên sát tường đối diện là chiếc bàn thờ gỗ, trạm trổ cầu kì các hình công phượng. Trên bàn thờ vẫn còn xếp đầy những hộp bánh, những gói mứt tết màu sắc rực rỡ. Khôi cắt chiếc bánh Chè Lam, một đặc sản của quê hương Kinh Bắc mời tôi cùng với chén nước lá Nhân Trần. Tôi đang dán mắt vào những gói mứt tết trên bàn thờ bèn hỏi:

- Sao Tết qua gần một tháng rồi mà vẫn còn nhiều bánh và mứt tết thế?

- Anh ơi, đó là đồ lễ tết của các con gái bà đấy, các thứ này giờ chỉ để trưng bày trên bàn thờ cúng cụ cho đẹp thôi chứ không ăn được đâu, toàn là đồ bẩn và độc hại – Khôi trả lời một cách vô tư.

- ….

- Cả nước chè xanh bây giờ bọn em cũng không dám uống, cho nên mời bác Chè Lam nhà mình làm và nước lá em tự lấy từ trên núi sau nhà.

Tôi bật cười khen chú em chu đáo, hẳn là nó biết mình ở nước ngoài về, lúc nào cũng nơm nớp lo phải ăn uống những đồ độc hại đang tràn ngập từ thành thị đến thôn quê. Cũng không hoàn toàn vì những lí do ấy nhưng chén nước lá Nhân Trần và miếng bánh Chè Lam làm tôi cảm thấy ấm lòng trong tiết xuân se lạnh. Cô tôi từ phòng mình đi ra, vẫn cái dáng đi còng còng và giọng nói nhẹ nhàng đầy hơi ấm:

- Cháu lại về thăm cô à, may mà còn gặp cô đấy, mấy lần ốm cô tưởng đã đi theo các cụ rồi.

- Sao cô lại nói thế, cô còn khỏe mà, cả làng chỉ còn ba cụ cao tuổi như cô thôi.

- Trời cho sao được vậy cháu ạ, thế bao giờ chúng mày mới về quê để sống?

- Dạ, cháu cũng sắp về rồi cô ạ.

- Sắp về, rồi lại sắp về. Mày nói cũng giống như đứa con dâu của cô ấy, đã sáu bẩy năm ở nước ngoài rồi mà nó vẫn chưa muốn về, vợ chồng cứ xa nhau mãi chỉ vì ham đồng tiền.

Thì ra vợ của Khôi vẫn đang ở nước ngoài. Thím ấy được tuyển đi làm giúp việc cho người Đài Loan đã được bẩy năm. Khôi cho biết, thời hạn cho mỗi lần hợp đồng là ba năm nhưng thím ấy chịu khó, ngoan ngoãn nên được chủ nhà quí mến, cho kéo dài hợp đồng. Thấy tôi ngẩn người suy nghĩ, Khôi nói thêm:

- Ôi dào, bà cứ lúc nào cũng bảo con dâu về, bà mà có chết thì nó về cũng có làm gì được hơn đâu. Ở nhà làm gì ra mỗi tháng dăm sáu triệu. Bây giờ người ta lo đi không được mà mình cứ muốn về. Đấy anh nhìn xem, cả làng ta nhà ai cũng có một hai người đi làm thuê làm mướn ở nước ngoài, có mấy sào ruộng mà nhà nào cũng phải thuê người xã bên đến cấy thuê, gặt thuê. Năm rồi nhà nước lấy đất làm Đô thị mới „Phú Điền”, hết đất rồi không đi làm Ô-sin cho người ta thì lấy gì mà tống vào mồm.

- Vậy à, Thế thì làng mình sắp thành phố rồi nhỉ? – Tôi mỉm cười chua xót.

- Anh nói quá đúng – Khôi vừa nói vừa kéo tay tôi ra ngoài sân.

Chúng tôi cùng nhìn ra phía trước. Dưới ánh nắng hoe vàng nhợt nhạt của mùa xuân là những thửa ruộng đã được đổ đầy đất núi đỏ rực. Cả cánh đồng màu mỡ trước đây đã được chia thành các khu, cách nhau bằng những con đường rộng. Mỗi khu lại được chia thành các lô nhỏ khoảng 100 m2.

- Anh có định đầu tư vài lô ở đây không, chủ đầu tư nói đang bán chạy như tôm tươi đấy.

- Có đắt không mà dân tình mua dữ thế?

- Rẻ nhất là 5 triệu một m2, đắt nhất khoảng 15 triệu. Người mua đất chủ yếu là những đại gia ở nơi khác đến trong đó có những Việt kiều ở Nga, Đức hay Ba Lan gì đó. Mỗi lô chỉ một đến vài tỉ, có gì đâu!

Tôi nghe mà choáng người. Thảo nào đài báo lúc nào cũng nói kiều hối mỗi năm về nước nhiều hơn. Đã hơn ba năm tôi mới trở về quê hương nên cảm thấy cái gì cũng mới. Như hiểu được tâm trạng của tôi, Khôi giảng giải:

- Mấy năm trở lại đây người Việt ta giàu lên nhanh lắm anh ạ. Bây giờ đến đứa trẻ con cũng không thích nhận quà bằng hiện vật, chỉ thích quà bằng tiền. Bây giờ biếu nhau mấy trăm nghìn đồng là điều xấu hổ. Nói đến tiền, người ta chỉ nói đến tiền triệu, tiền tỉ mà thôi.

- Thế dân làng mình có tiền mua không? – Sau khi bình tĩnh lại tôi hỏi Khôi.

- Dân làng mình được đền bù mỗi sào (360 m2) 75 triệu, ai cũng vui như trúng số độc đắc. Được vài trăm triệu liền xây nhà, mua Tivi, xe máy cho con. Giờ hết tiền rồi, còn đâu mà mua đất của họ nữa.

Tôi nhẩm tính, vậy là chủ đầu tư khu đất mấy trăm ha này đã kiếm được cả nghìn tỉ đồng (cho dù bôi trơn mất cả trăm tỉ). Nhà Khôi trước đây nằm sát chân núi. Ba năm trước Khôi có tiền vợ gửi về, mua miếng đất 500 m2 này sát khu ruộng trồng lúa, bây giờ trở thành miếng đất vàng.

Khôi như đọc được những suy nghĩ trong đầu tôi cười sung sướng:

- Anh thấy không, nhà em bây giờ thành nhà mặt phố, thật cứ như trong mơ.

Tôi không chìm theo câu chuyện vui vẻ của Khôi mà quay lại hỏi:

- Mấy đứa con của em bây giờ sao rồi?

- Đứa lớn mấy năm trước vào Đắc-lắc làm Cà-phê bây giờ hai vợ chồng nó đã về cả đây. Đứa thứ 2 đang làm ở khu công nghiệp Quế Võ, chưa lấy chồng, còn đứa út là thằng Khang đang học lớp 10 nhưng bỏ học. Nói đến đây Khôi bèn nói to, chõ lên căn phòng trên gác:

- Cu Khang đâu rồi, xuống chào bác Nguyên đi, cứ suốt ngày nằm gí trên ấy, không biết mày sẽ ra cái hạng người gì nữa.

Thằng Khang nghe vậy, lò dò đi xuống, tay vẫn cầm theo cái Ipad, mỉm cười bất đắc dĩ:

- Cháu chào bác, bác mới về thăm quê ạ.

- Chào cháu, cháu đang làm gì trên ấy mà say sưa thế?

Không để thằng con trả lời, Khôi nói như nhát búa bổ củi:

- Từ ngày bỏ học nó cứ suốt ngày dán mắt vào cái Ipad. Mẹ nó gửi về tặng sinh nhật con út đấy, để nó chỉ có biết sống với Game, nhiều lúc gọi xuống ăn cơm còn không được.

- Sao cháu lại bỏ học? – Tôi quay sang hỏi Khang.

- Bác ơi, học đến đại học cũng chả xin nổi việc thì đi học làm gì, bố mẹ cháu không có nhiều tiền, không có địa vị trong xã hội thì trước sau cháu cũng chỉ làm công nhân thôi.

- Cháu nói không đúng rồi, vấn đề là cháu có học giỏi không chứ sao lại đổ lỗi cho bố mẹ nghèo.

Khôi thấy tôi nói vậy bèn phân bua:

- Cháu nó nói đúng đấy anh ạ, bây giờ tốt nghiệp đại học hay thạc sỹ loại giỏi, muốn có việc vẫn phải mua mấy trăm triệu thì bọn em lo sao nổi. Thôi thì cứ đến đâu hay đến đấy. Nhờ số tiền vợ em hàng tháng gửi về, bọn em cũng không khó khăn lắm, chúng em chỉ mong nó không cờ bạc, nghiện hút như mấy đứa thanh niên trong xóm, chờ đến khi đủ tuổi cho đi làm công nhân như chị nó.

Lại thêm một điều mới nữa. Các cụ ngày xưa nói chí phải: „Nước nổi thì bèo nổi”. Người nông dân bây giờ không còn ruộng, không muốn học hành thì lại có điều kiện làm công nhân. Cũng may mà bên Bắc Ninh có mấy khu công nghiệp, nếu không các cháu biết làm gì.

Từ nhà Khôi trở về, tôi không đi theo con đường cũ mà lững thững trên con đường đang trải nhựa, vương đầy đất đỏ của khu Dự án „Phú Điền”. Hoàng hôn đang đến gần, những tia nắng yếu ớt không đủ sức làm ánh lên cái dáng vẻ hoành tráng của một khu dân cư mới. Tôi thấy lạc lõng trước những khung cảnh đồng quê mặc dù đã sinh ra và lớn lên ở chính nơi này. Bỗng một cơn gió nổi lên, bụi bay mù mịt làm tôi phải nhắm mắt lại. Tôi thấy như bị một sức mạnh vô hình giữ chân lại. Hình như tôi đang đứng trên bờ ruộng lúa, lớp đất bùn đen đang giữ chặt đôi dép cao su. Đâu đây phảng phất mùi hương thơm ngát tỏa ra từ những gié lúa non. Bên tai tôi đang vang lên những tiếng kêu râm ran của các loài côn trùng trong đêm trăng mùa hạ. Và hình như có cả những con ếch đang gọi nhau „ộp ộp” sau trận mưa rào. Tôi thấy mình đang cưỡi trên lưng con trâu mộng. Con trâu tham ăn, thấy tôi say sưa thổi sáo liền liếm ngay mấy cây lúa đang trổ đòng đòng.

Tôi lại thấy một đoàn người chân không giầy dép, quần áo nâu sồng rách rưới tiến đến, vừa nói vừa chỉ vào tôi hầm hầm, tức tối:

- Ai đã cho các người về đây cướp đất của quê ta. Các người có biết rằng hàng trăm năm nay các bậc tiền bối đã phải đổ bao mồ hôi, máu và nước mắt để dọn hết sỏi và đá núi, gánh bùn từ bờ sông lên cải tạo đất mới có được những thửa ruộng màu mỡ. Các người có biết cánh đồng này đã nuôi sống bao nhiêu thế hệ, đã từng là vựa lúa nuôi quân qua bao cuộc chiến chống giặc ngoại xâm. Các người thật phũ phàng, đem đất và đá núi trở lại đây, để làng quê này bây giờ chỉ còn một hy vọng nhỏ nhoi là được sống như cây tầm gửi vào những dự án thối tha của các người.

Tôi sợ hãi nhìn đoàn người rũ rượi như những bóng ma, vừa la vừa khóc. Hình như họ thương cho số phận những đứa trẻ đang lớn lên ở đây hơn là cho chính họ.

Một tiếng „két” đanh đúa phát ra sau lưng. Tôi bừng tỉnh, đã thấy một chiếc ô tô vừa phanh lại, ô tô của một đại gia đến xem và mua đất. Người lái xe mở cửa, nhìn chằm chằm vào tôi. Tôi sững sờ còn chưa biết nói gì thì đã thấy anh ta chui vào trong xe nói với ông sếp:

- Thằng cha này hình như vừa bị vợ đuổi ra khỏi nhà.

Tôi giơ tay, nói lời xin lỗi rồi vội vã quay trở lại con đường làng quanh co, yên ả.

Vác-sa-va, tháng 3/2017Xuân Nguyên